Pod mitrą czyli Kościelne Safari

Newman. Chrześcijaństwo wyjaśnia tajemnicę ciążącą nad judaizmem

2012-01-17T16:05:00.005Z

Dzisiejsi Żydzi są nam, katolikom, bliźnimi, lecz nie starszymi braćmi w wierze. Nie są nawet „jakby starszymi braćmi w wierze”, bo dzisiejszy judaizm rabiniczny nie stanowi kontynuacji Starego Testamentu. Kontynuacją Starego Testamentu, Prawa i Proroków, jest Kościół katolicki. Judaizm rabiniczny stanowi zerwanie a nie kontynuację. Trzeba o tym pamiętać. Szczególnie teraz, gdy w arsenale teologicznych terminów-wytrychów na stałe zadomowiła się „hermeneutyka ciągłości”. Na razie jej wyznawcy „zbawiają” sprzeczne z Tradycją i Magisterium teksty II Soboru Watykańskiego, ale przecież idąc za ciosem mogą zabrać się za Talmud…

Z „Logiki wiary” Newmana: „Z chwilą, gdy cała ludzkość wyparła się i zaprzeczyła pierwszej lekcji, jakiej jej udziela własne sumienie, przez to, że popadła w wielobóstwo, niemałe znaczenie ma fakt, że istnieje właśnie jeden wyjątek, i że był nim naród (żydowski), który przez swych rządców i kapłanów, a później przez sobie tylko właściwą swoistą gorliwość wyznawał jako swą charakterystyczną naukę jedność Bóstwa i rządy Boga nad światem, i ciekawe, nie jako naturalną prawdę, lecz jako objawioną mu przez tego właśnie Boga, o którym mówił, naród, który tę naukę tak właśnie wcielił w swe państwo polityczne, że najlepszą nazwą na określenie tegoż była teokracja (...) Na tej specyficznie zasadniczej prawdzie wszyscy prorocy z postępem czasu opierali swe dalsze objawienia, wciąż mówiąc o czasie , kiedy to stosowanie do ukrytych postanowień treści i autora Objawienia spełnią się one w zupełności - aż wreszcie ten czas nastąpił (...) Wtedy jednak, zamiast by im przypadła ostateczna i najwyższa łaska z wysoka, wpadli w moc swych wrogów i zostali zniszczeni, ich święte miasto zostało zrównane z ziemią, organizm państwowy w pył rozbity, a resztki ich narodu rozproszone tułają się po obczyźnie we wszystkich krajach, tylko nie w swoim własnym, jak to widzimy aż do dnia dzisiejszego (...) Byli pod opieką Bożą na skutek zawartego przymierza - i nie wypełnili jego warunków.

Jest faktem historycznym, że w tym samym czasie, kiedy Żydzi popełnili swój grzech nie do odpuszczenia (nie uznając obiecanego Mesjasza) i zostali wygnani ze swej ojczyzny, by tułać się po świecie, ich bracia-chrześcijanie, zrodzeni z tego samego plemienia, również obywatele Jeruzalem, wyszli z tej samej ojczyzny, ale aby ten sam świat sobie podbić i opanować (...) Przepowiednie ogłosiły, że Mesjasz przyjdzie w oznaczonym czasie i miejscu. Chrześcijanie wskazali na niego, że przyszedł tam i wtedy, jak to zapowiedziano; Żydzi nie przytaczali na to przeciwnych argumentów ani też nie wskazywali na jakiegoś rywala czy pretendenta, lecz w ogóle negowali Jego przyjście, jakkolwiek aż do Jego zjawienia się na ziemi mówili, że On wtedy to i tam właśnie ma przyjść. Chrześcijaństwo wyjaśnia tajemnicę ciążącą nad judaizmem i uzasadnia dostatecznie karę tego narodu.

Wobec tego że tym właśnie czasie zjawił się na ziemi nasz Pan jako nauczyciel i ustanowił nie tylko religię, lecz (co było wówczas nową ideą na świecie)(...) również powszechny Kościół katolicki, który przez duchowe podbicie i pozyskanie wszystkich miał na celu dobro wszystkich narodów; że ten zwycięski pochód Kościoła, wówczas rozpoczęty trwa aż do dnia dzisiejszego i obecnie jest tak żywotny i realny jak jeszcze nigdy dotąd; że ta sprężysta organizacja od samego początku zapełniła cały świat, że miała cudowne osiągnięcia i efekty - wobec tego powiadam, że wszystko to stało się w z góry oznaczonym, oczekiwanym i znanym czasie, o którym stare proroctwo zapowiedziało, że w jednym człowieku pochodzącym z pokolenia Judy «błogosławione będą wszystkie narody świata» (Rodz 49,10), mam wrażenie, że mogę powiedzieć, iż jest to przynajmniej zastanawiający zbieg okoliczności; to znaczy taki zbieg okoliczności, którego harmonijność wewnętrzna równa się prawie że cudowi, gdyż jest to wprost niemożliwe, aby tu nie było wprost i bezpośrednio ręki Bożej”.

---*---

Tak na marginesie: An Essay in Aid of a Grammar of Assent przyjęło się w Polsce powszechnie przekładać jako Logika wiary, lub za St. Brzozowskim – choć rzadziej – Przeświadczenia wiary. Warto jednak wspomnieć, że chyba najwierniejszym i najbardziej jasnym (choć mało praktycznym) byłoby tłumaczenie tego tytułu jako Szkic o strukturalnych elementach przyświadczenia.

O orędziu Elżbiety II (jeszcze dwa słowa), o bóstwie Chrystusa Pana i Bractwie św. Piusa X

2011-12-30T01:54:00.005Z

Raz jeszcze przyjrzałem się orędziu Elżbiety II. Nadal jestem pełen uznania. Tym bardziej, że - umknęło to wczoraj mej uwadze - religijny fragment wystąpienia królowej zilustrowany został obrazem uczniów katolickiej szkoły św. Józefa wystawiających jasełka, o czym informował stosowny podpis (całe orędzie można obejrzeć tutaj). Interesujące. Skoro królowa nie mogąc mówić wprost, komunikuje się z poddanymi za pomocą drobnych, acz znaczących gestów, to był to wyraz uznania dla katolików. Trudno tu o inną interpretację.

Muszę jednak zauważyć, że ów chwalony przeze mnie i kończący królewską mowę mocny chrześcijański akcent, był bardzo protestancki. Chrystus nazywany jest przez głowę Kościoła Anglii Zbawicielem, Zbawcą, Panem, tym, w którym objawiła się miłość Boga, ale w żadnym momencie nie został nazwany wprost Bogiem.

Przypomniało mi to fragment kazania bł. Jana H. Newmana, zatytułowanego Chwała należna Maryi (opublikowanego zresztą w ostatnim, grudniowym numerze "Zawsze wierni"), w którym sławny konwertyta tak pisze o pojmowaniu bóstwa Jezusa Chrystusa przez protestantów:

Zwykli protestanci rzadko tak naprawdę pojmują naukę o Bogu i człowieku w jednej osobie. O Bóstwie Chrystusa wypowiadają się w nierzeczywisty i mglisty sposób. A jeżeli przyjrzycie się dokładnie, jak je faktycznie rozumieją, zobaczycie, że bardzo niechętnie podpiszą się pod jakąkolwiek formułą, która w pełni odzwierciedli dogmat katolicki. Natychmiast powiedzą wam, że nie należy badać tego zagadnienia, gdyż nie sposób go zbadać bez popadania w techniczne subtelności.

Następnie, komentując Ewangelie, nie będą po prostu i konsekwentnie mówić o Chrystusie jako Bogu, lecz że jak gdyby składał się z Boga i człowieka; że był trochę jednym, trochę drugim, albo czymś pomiędzy jednym a drugim, albo człowiekiem, w którym w szczególny sposób zamieszkała Boskość. Niekiedy posuną się nawet do tego, że zaprzeczą, iż Chrystus w niebie był Synem Bożym – powiedzą, że stał się Synem dopiero w momencie poczęcia z Ducha Świętego. I zgorszą się, i będą uważać owo zgorszenie za objaw pobożności i zdrowego rozsądku, gdy usłyszą, jak o tym Człowieku mówi się po prostu i jasno, że jest Bogiem.

Nie mogą znieść, gdy mówi się – chyba że ma to być przenośnia lub tylko pewien sposób wyrażania się – że Bóg miał ludzkie ciało lub że Bóg znosił cierpienie. Myślą, że „odkupienie” oraz „uświęcenie w Duchu”, jak to nazywają, stanowi sumę i istotę Ewangelii i unikają jakichkolwiek wyrażeń dogmatycznych, które wykraczałyby poza nie. Taki, jak sądzę, jest zwyczajny charakter współczesnych protestanckich wyobrażeń na temat Bóstwa Chrystusa, zarówno – za wyjątkiem jakiejś małej grupy – we Wspólnocie Anglikańskiej, jak i wśród innych wyznań protestanckich.

A skoro poruszyłem temat boskości Chrystusa Pana, to nie mogę nie zauważyć, że i dla katolików stanowi ona pewien problem. Oczywiście nie, gdy idzie o teologię - tutaj rzecz została znakomicie ujęta w dogmat -, lecz gdy idzie o niedostrzeganie, czy wręcz odrzucanie logicznych, praktycznych konsekwencji tej nauki. Problemu tego dotyka w swoim Liście do Przyjaciół i Dobroczyńców bp B. Fellay, przełożony generalny FSSPX, upatrując w tym jednej z przyczyn obecnego kryzysu w Kościele i trudności w osiągnięciu porozumienia między Rzymem a piusowcami.

I tak zacząłem od Elżbiety II, zahaczyłem o kardynała Newmana i problem boskości Dziecięcia z Betlejem, i zakończyłem na bp. Fellayu. Hmmm... Strumień świadomości jak u Virginii Woolf. Obym nie skończył w rzece.

Wolę protestancką królową...

2011-12-29T16:25:00.002Z

Jej Królewska Mość Elżbieta II, jak co roku w okresie bożonarodzeniowym, wygłosiła orędzie do swych poddanych. Jest to bodaj jedyna publiczna mowa brytyjskiego monarchy, której treść nie musi być konsultowana z premierem. I tym bardziej zasługuje na uwagę.

Nie śledziłem wcześniejszych bożonarodzeniowych wystąpień królowej z taką atencją jak to czyni wielu obywateli Commonwealthu, ale odnoszę ogólne wrażenie, że z wiekiem brytyjska monarchini pobożnieje. A może zawsze taka była, tylko pielęgnowana przez nią cnota religii staje się bardziej widoczna na tle coraz mocniej zlaicyzowanego świata?

Elżbieta II jest dość gorliwą protestantką. Choć jest najwyższym rządcą całego Kościoła Anglii wraz z jego wszystkimi skrzydłami, frakcjami, ruchami i odłamami, to królowej najbliżej do konserwatywnego protestanckiego Low Church. Widać to po stylu nabożeństw sprawowanych w kaplicach królewskich, nad którymi monarchini posiada bezpośrednią jurysdykcję, gdzie nie widać ani anglokatolickiego rytualistycznego przepychu, ani żadnych przejawów ewangelikalnej szajby. Nie ma tam też kobiet-pastorów, co musi oznaczać, że Elżbieta II wierzy, iż w jej Kościele zachowana została Sukcesja Apostolska i chce korzystać z jej owoców.

Ujęło mnie to, że Jej Królewska Mość zakończyła orędzie - które co roku przyjmuje formę przeglądu najważniejszych wydarzeń z życia Wspólnoty Brytyjskiej i rodziny królewskiej - bardzo mocnym chrześcijańskim akcentem, zupełnie zaskakującym w chwili, gdy robi się wszystko, by odciąć Zjednoczone Królestwo od jego korzeni i zbudować tam "multikulturowe" piekło.

Odnajdywanie nadziei pośród przeciwności - mówiła Elżbieta II - jest jednym z motywów Bożego Narodzenia. Jezus narodził się w świecie pełnym strachu. Aniołowie przybyli do przestraszonych pasterzy niosąc słowa nadziei: «Nie bójcie się – wzywali. – Zwiastujemy wam radość wielką, która będzie udziałem wszystkich ludzi. Dziś bowiem w mieście Dawida narodził się wam Zbawiciel, którym jest Chrystus Pan».

Mimo, że jesteśmy zdolni do wielkich aktów dobroci, historia uczy nas, że czasami potrzebujemy wybawienia od nas samych – od naszej lekkomyślności czy zachłanności. Bóg posłał na świat wyjątkową osobą – nie filozofa, ani nie generała (choć oni także są ważni) – lecz Zbawcę mającego moc przebaczania.
Przebaczenie stanowi centrum wiary chrześcijańskiej. Może uzdrowić rozbite rodziny, może odnowić przyjaźń i może pojednać podzielone społeczności. To w przebaczeniu odczuwamy moc miłości Boga.

W ostatniej zwrotce owej pięknej kolędy zatytułowanej «O Little Town of Bethlehem» (O małe miasto Betlejem), znajduje się modlitwa:

O święte Dziecię z Betlejem
Z wysokości przyjdź do nas, prosimy Cię
Odpuść nam grzechy
I narodź się w nas dzisiaj.

Modlę się o to, byśmy w tegoroczne Boże Narodzenie wszyscy umieli odnaleźć miejsce w naszym życiu na przyjęcie przesłania aniołów i miłości Boga w osobie Chrystusa, Naszego Pana.

Wracam do tytułu posta. Od kogo "wolę protestancką królową"? Od Jana Karola I Hiszpańskiego, El Rey Católico, który do całego ciągu swych zdrad dołączył w tych dniach kolejną: w "bożonarodzeniowym" orędziu nie wspomniał ani słowem o Chrystusie, Kościele, chrześcijaństwie, religii... Niewiele to wobec złożenia przez posiadającego realną władzę Burbona, podpisu na dzieciobójczych ustawach - ale jednak.

Błogosławionych Świąt! One trwają i jeszcze długo trwać będą

2011-12-27T12:28:00.007Z

Tym Przewielebnym i tym Wielmożnym, Szanownym i Wielebnym, Ukochanym Krewnym i Najdroższym Przyjaciołom, a także moim Szacownym Nieprzyjaciołom, wszystkim życzę Radosnych Świąt Bożego Narodzenia - niech Boża Dziecina darzy Was mocą swych łask!

Życzenia - swoim zwyczajem - składam dopiero dziś, 27 grudnia, gdy Kościół wspomina Św. Jana Apostoła. Czynię to w proteście wobec głoszenia w św. Szczepana, że "święta, święta i po świętach". Wbrew wszystkim i wszystkiemu, wbrew całemu światu, Święta trwają nadal i trwać będą do końca oktawy - ba, nawet do Trzech Króli jeśli nie do przypadającego 13 stycznia Chrztu Pańskiego. Nie rezygnujmy z nich tylko dlatego, że z łam mediów i sklepowych witryn zniknęły "gwiazdkowe" reklamy - Kościół świętuje nadal!

Unia Europejska...

2011-12-10T23:46:00.002Z

Szopka inspirowana

2011-12-05T10:40:00.010Z

Miniony Wielki Post przygotowywał wiernych nie do Świąt Zmartwychwstania Pańskiego, ale do beatyfikacji Jana Pawła II (pisałem o tym tutaj). Słyszę teraz, że do Bożego Narodzenia pobożnych katolików przygotowują „Msze roratnie z Janem Pawłem II" i bardzo chcę wierzyć, że również z Matką Boską.

To nawet interesujące. Dla przeciętnego wiernego żyjącego w kraju w większości katolickim - prawda, że tylko nominalnie, ale idzie tu bardziej o kulturę mocniej przesiąkniętą religią niż to się z pozoru wydaje - jest to być może coś, co dziwi w stopniu dość umiarkowanym. Ot, taki przesadnie wybujały kult jednego z błogosławionych, do którego przyzwyczaili się nawet katoliccy tradycjonaliści i w swej bezsilności oburzają się już tylko pro forma.

Jednak obcowanie z heretykami sprawia, że człowiek nabiera nieco innej perspektywy. Słysząc ich krytykę katolickiego kultu świętych zaczyna się zastanawiać, w którym momencie i w przypadku którego z męczenników i wyznawców, i której z wdów i dziewic, ludowo-popkulturowe przejawy tego kultu wymknęły się sztywnym ramom ortodoksji.

Po co ten przydługi wstęp? Po to by przywołać jedną z ostatnich depesz Katolickiej Agencji Informacyjnej. Otóż okazuje się, że również Rzym nie jest odporny na „wojtylianizm”, bo tegoroczna szopka bożonarodzeniowa będzie „inspirowana beatyfikacją Jana Pawła II”. Na usta ciśnie się sarkazm niemal bluźnierczy, bo w jaki sposób „zainspirować” szopkę beatyfikacją? Cóż, redaktorzy KAI znajdują odpowiedź. Otóż „główną postacią monumentalnej sceny Narodzenia Chrystusa będzie Maryja, której papież-Polak był tak bardzo oddany”. Jednym słowem w tym roku Maryja znajdzie się wśród postaci przedstawionych w szopce bożonarodzeniowej ze względu na osobę poprzedniego papieża. A które w hierarchii ważności będzie Dzieciątko Jezus? I czy już samo czynienie Najświętszej Panienki główną postacią żłóbka - niezależnie od innych, niezbyt chyba przemyślanych powodów - nie jest bluźniercze nie tyle nawet wobec Boga Wcielonego, co wobec niej samej, która była uosobieniem pokory?

Jeśli można ufać redakcji KAI (całość depeszy tutaj), to w Rzymie nie dokonała się w maju tego roku żadna beatyfikacja, ale rytuał znany z czasów, gdy pontifex maximus strzegł nieco innej religii: oto zebrał się kardynalski senat i deifikował zmarłego cezara. I tak dobrze, że nie za życia.

Tak, tego typu sytuacje unaoczniają nam, katolikom, że o ile doktryna dot. posługi Biskupa Rzymu jest dość klarowna, o tyle nie sposób chyba ustrzec się pewnych jej wypaczeń, gdy idzie o postrzeganie osoby papieża. Bł. Jan Henryk Newman, choć oczywiście przyjmował doktrynę o nieomylności Wikariusza Chrystusowego, to jednak przeciwny był ogłoszeniu dogmatu w tej sprawie. Newmanowi - mocno spłycając jego intencje - chodziło chyba o to, by takim uroczystym aktem w powszechnym odbiorze nie uczynić papieża rodzajem nadczłowieka, a tym samym ostatecznie nie zrazić do katolicyzmu wielu jego angielskich, protestanckich rodaków, którzy pewne skłonności ku Rzymowi przejawiali. Nie bez znaczenia były też dziwaczne pomysły neofitów-ultramontan w rodzaju kardynała Manninga, którzy chętnie papieża takim Übermenschem by ogłosili. Być może też - niemal na pewno - pogląd Newmana był wynikiem dającego się odczuć w tamtych czasach zmęczenia długim panowaniem bł. Piusa IX. Przyszły kardynał napisał wówczas w swoim dzienniku słowa, które równie dobrze można było napisać w ostatnich latach pontyfikatu Jana Pawła II: "Nie jest dobrą rzeczą, aby papież na swoim urzędzie pozostawał przez dwadzieścia lat. Jest to nieprawidłowe i nie przynosi dobrych owoców; staje się bogiem, już nie ma nikogo, kto by się mu sprzeciwił, nie zna faktów i czyni okrutne rzeczy, nie mając takiego zamiaru".

Dziś już nie, bo Benedykt XVI nie jest ani tak skłonny do teatralnych gestów, ani tak popularny jak jego poprzednik, ale jeszcze całkiem niedawno na myśl o odbywających się z różnych okazji papolatrystycznych festiwalach przychodziły mi na myśl słowa Jeana Paula Rouxa, pochodzące z jego książki zatytułowanej Król mity i symbole i dotyczące Cesarstwa Rzymskiego: „Przekonanie, że władca jest bogiem żyjącym na ziemi zapanowało wreszcie powszechnie. Na dłuższą metę stało się ono nieodzowne dla ludu, który się tego domagał i który zarazem w dużej mierze utracił wiarę w jakichkolwiek innych bogów. W zbyt wielkim, wielorasowym i coraz bardziej materialistycznie nastawionym Cesarstwie narastający kult cesarza stawał się najpotężniejszą podporą religii. Cesarze z dynastii Antoninów rozumieli, że należy go podsycać i czynili to głosząc coraz intensywniej nadnaturalne przymioty władcy. Uznawanie boskości Cezara stało się dowodem obywatelskiej cnoty, a kult cesarza jednym z najpotężniejszych przejawów rzymskiej religii”.

Warto pomyśleć nad podobnymi kwestiami i dziś, gdy prywatne (jak sądzę) zdanie Ojca Świętego nt. kary głównej podnosi się do rangi dogmatu, przeciwstawiając je nauczaniu soborów, innych papieży czy samego Pisma Świętego.

Cóż...

2011-11-28T14:11:00.007Z

Cóż, nie tylko ja nie dostrzegałem przed Instytutem Dobrego Pasterza jasnych perspektyw. Okazuje się, że połowa posługujących w Polsce księży IBP również, bo oto wstąpiła wczoraj w szeregi Bractwa Św. Piusa X. I rangi tego wydarzenia w niczym nie osłabia fakt, że ta połowa to jeden kapłan.

Co z drugim i kolejnym, który niebawem ma zostać wyświęcony? Czy nadal uda się podtrzymywać fikcję "pobytu na terenie Archidiecezji Wrocławskiej celem studiów", czy może ostatecznie zostanie złożona im propozycji pracy w Johannesburgu, gdzie - zgodnie ze słowami jednego z wrocławskich purpuratów - wciąż brakuje księży? Cóż, zobaczymy.

Dla mnie wieści te nie są powodem do smutku - przeciwnie -, choć wiem, że nie wszystkich radują.

ANTIFA 1941

2011-11-12T23:51:00.001Z

Ks. Boniecki...

2011-11-04T21:38:00.003Z

2011-11-02T23:35:00.003Z

Asyż 2011: Hermeneutyka sprzeczności

2011-10-27T11:54:00.004+01:00

Zapowiedź uczestnictwa Ojca Świętego Benedykta XVI w kolejnym spotkaniu międzyreligijnym w Asyżu stanowiła dla obserwatorów i komentatorów życia religijnego olbrzymie zaskoczenie. Swej radości nie kryli kościelni moderniści, a sile ich entuzjazmu dorównywało tylko zdumienie i rozczarowanie tradycyjnych katolików.

W noworoczne południe, po odmówieniu wraz z wiernymi modlitwy Angelus Domini, Ojciec Święty powiedział: „W orędziu na dzisiejszy Światowy Dzień Pokoju[1] miałem możność podkreślić, że wielkie religie mogą stanowić ważny czynnik jedności i pokoju dla rodziny ludzkiej i w związku z tym przypomniałem, że w bieżącym, 2011 roku przypadnie 25. rocznica Światowego Dnia Modlitwy o Pokój, jaki wolą czcigodnego Jana Pawła II odbył się w Asyżu w roku 1986. (…) Dlatego w październiku tego roku — kontynuował papież — udam się z pielgrzymką do miasta świętego Franciszka, zachęcając do przyłączenia się do tej wędrówki braci chrześcijan rozmaitych wyznań, przedstawicieli światowych tradycji religijnych oraz symbolicznie wszystkich ludzi dobrej woli, w celu wspomnienia tego historycznego gestu mego poprzednika i uroczystego odnowienia zaangażowania wiernych wszystkich religii w przeżywanie własnej wiary religijnej jako służby sprawie pokoju”.

Równoważenie skrajności

W ciągu kilku lat, przez które zasiada na Tronie Piotrowym, Ojciec Święty Benedykt XVI zdążył przyzwyczaić katolickich konserwatystów, wciąż wiążących z jego osobą nadzieje na istotny zwrot ku Tradycji, do mniejszych lub większych niespodzianek. Niemal normą stało się „równoważenie” decyzji określanych przez komentatorów jako „ukłony wobec tradycjonalistów” gestami, które postępowe media zrazu i z entuzjazmem określały „kontynuacją linii poprzedniego pontyfikatu”. Autor deklaracji Dominus Iesus powraca do zarzuconej po soborze idei uniatyzmu, przyjmując do Kościoła całe zorganizowane wspólnoty anglikanów, prowadzi rozmowy doktrynalne z Bractwem Kapłańskim Świętego Piusa X, wydaje motu proprio Summorum Pontificum oraz poddaje mahometanizm wyważonej, lecz dobitnej krytyce. — Jednocześnie składa kolejne wizyty w meczetach i synagogach, zmienia tekst wielkopiątkowej modlitwy wzywającej nawrócenia Żydów, bierze udział w nabożeństwach sprawowanych w protestanckich zborach i śle orędzia na kolejne spotkania międzyreligijne organizowane przez wspólnotę św. Idziego…

Dwoistość ta jest niezwykle zastanawiająca, przywodzi bowiem na myśl słowa encykliki św. Piusa X Pascendi Dominici gregis. Święty papież pisał w niej o religijnym modernizmie jako zasadzie ewolucyjnej, o starciu nurtów postępowego i zachowawczego, co w rezultacie prowadzi do równoważenia skrajności i osiągnięcia jakiegoś umiarkowanego stanowiska. Spoglądając zatem przez pryzmat słów św. Piusa X, można w linii obecnego pontyfikatu rozpoznać rys charakterystyczny dla modernizmu.

Tym razem jednak zaskoczenie papieską decyzją było o wiele większe, gdyż w powszechnej pamięci zapisał się rok 1986 i nieobecność kard. Józefa Ratzingera, ówczesnego prefekta Kongregacji Nauki Wiary, podczas pierwszego spotkania w Asyżu. Miała to być jedna z licznych demonstracji dystansu „pancernego kardynała” wobec ekstrawaganckich inicjatyw papieża Jana Pawła II. „Lojalna przyjaźń między nimi — pisał Wiktor Messori — która szybko przekształciła się w przywiązanie, nie przeszkadzała kardynałowi w wyrażaniu wątpliwości wobec niektórych przedsięwzięć, takich jak synkretyczne parady w Asyżu, prośby o przebaczenie win nieżyjących, mnożenie podróży kosztem codziennego zarządzania Kościołem, nadmiar beatyfikacji i kanonizacji, nadawanie widowiskowego charakteru wydarzeniom religijnym, a nawet obecność gwiazd rocka na papieskim podium i wybór szat liturgicznych zgodnie ze wskazówkami telewizyjnych reżyserów”[2].

Zapewne trudno całkowicie odmówić racji włoskiemu publicyście, ale trzeba też pamiętać, że w roku 2002, podczas kolejnej — by użyć jego słów — synkretycznej parady, Benedykt XVI był już obecny (choć nie pełnił tam pierwszoplanowej roli). Jeśli to jego interwencjom można zawdzięczać, że podczas tego spotkania nie doszło do podobnie gorszących scen jak te, które miały miejsce w roku 1986, gdy wyznawcy lamaizmu oddawali pokłony posążkowi Buddy ustawionemu na tabernakulum jednego z ołtarzy, a afrykańscy animiści mieli w bazylice pw. Św. Klary złożyć ofiarę z pary kurczaków [3], to oczywiście bardzo dobrze. Jest to jednak potwierdzenie tezy, że przyszłemu papieżowi nie chodziło o odstąpienie od samej idei Asyżu, lecz o kompromisowe równoważenie skrajności: „Asyż tak, wypaczenia nie”.

Kamień milowy czy węgielny?

Tym razem jednak papieska deklaracja, inaczej niż za czasów Jana Pawła II, spotkała się z o wiele silniejszym sprzeciwem konserwatywnych środowisk katolickich. W Italii grono intelektualistów wystosowało do papieża Benedykta apel, w którym wyrażono głębokie zaniepokojenie zapowiedzią udziału Następcy Św. Piotra w spotkaniu, które jest powszechnie odczytywane jako akt religijnego synkretyzmu[4]. „Boimy się, że cokolwiek Ojciec Święty powie, gwoli wyjaśnienia, do prostych wiernych, takich jak my — pisali sygnatariusze listu — do całego świata dotrze jeden fakt: Namiestnik Chrystusa nie tylko rozmawia, dyskutuje, prowadzi dialog z przedstawicielami innych religii, ale także modli się z nimi. Zupełnie jakby sposób i cel modlitwy były obojętne. I wielu niesłusznie uwierzy, że Kościół poszedł na kompromis, że uznał — zgodnie z myślą New Age — iż modlitwa zanoszona do Chrystusa, Allaha, Buddy czy Manitu jest w gruncie rzeczy tym samym. Że animistyczna i muzułmańska poligamia, hinduskie kasty czy politeistyczny spirytualizm animistyczny mogą iść w parze z chrześcijańską monogamią, prawem miłości i przebaczenia oraz Bogiem Trójjedynym”.

Także w Polsce, gdzie do niedawna każda, nawet najbardziej konstruktywna krytyka działań papieża równała się niemal świętokradztwu, podniosły się głosy sprzeciwu. Paweł Lisicki, redaktor naczelny dziennika „Rzeczpospolita”, w tekście zatytułowanym Chętnie pojadę do Asyżu[5] pisał: „Gotów jestem zapalić kadzidełko, świeczkę, uderzyć w bęben i tamburyn. Wystarczy, że ktokolwiek z moich oponentów znajdzie i przedstawi choć jeden przykład zaczerpnięty czy to z Biblii, czy to z dziejów Kościoła — nie obstaję, by był to czas apostołów, wyznawców i męczenników, którzy odmawiali udziału w oficjalnym kulcie pokojowym cesarstwa, niech to będzie inny okres Kościoła przednicejskiego, pokonstantyńskiego, wschodniego lub zachodniego — przykład pochwały wspólnych publicznych modlitw najpierw Izraelitów, a później chrześcijan z wyznawcami innych religii. Jeden przykład proszę i jadę” [6].

Wobec takiego postawienia sprawy przez Pawła Lisickiego zapewne próżno będzie w październiku wypatrywać go w mieście św. Franciszka. Podejmowano już bowiem wielokrotnie próby dowodzenia, że Kościół katolicki prowadził „dialog międzyreligijny” (a przynajmniej był gotowy do jego prowadzenia) na długo przed II Soborem Watykańskim — ale były to próby wielce karkołomne, ośmieszające jedynie ich autorów. Ośmieszające tym bardziej, gdy wychodziły spod piór tradycyjnych katolików, za wszelką cenę chcących bronić papieskich decyzji[7].

Jedną z takich prób, zakrojoną na wielką skalę i bliską sukcesu, jest fałszywe przedstawienie postaci i dziejów Franciszka z Asyżu, który został na nowo „wymyślony” przez swych dzisiejszych współbraci do spółki z ekologami, pacyfistami oraz katolickimi ekumenistami i dialogistami. Zamierzano w ten sposób uczynić postać tego niezwykle popularnego świętego i — jak pisał o nim profesor Franciszek Cardoni — „najbardziej reprezentatywnego i ortodoksyjnego owocu Kościoła czasu wypraw krzyżowych” uzasadnieniem dla tezy, że dialog międzyreligijny nie był soborową nowinką, nieznaną dotąd katolicyzmowi i z nim sprzeczną. Jednym słowem — że soborowa deklaracja Nostra ætate była kamieniem milowym na drodze tego dialogu, a nie jego kamieniem węgielnym.

Soborowy przewrót

Tuż przed Bożym Narodzeniem 1949 r. Kongregacja Świętego Oficjum wydała instrukcję De motione œcumenica (‘O ruchu ekumenicznym’). Dokument odwoływał się do nauczania Piusa XI zawartego w wydanej dwie dekady wcześniej encyklice Mortalium animos. Papież wyraźnie pouczał w niej katolików o błędach i zagrożeniu dla wiary stwarzanym przez synkretystów. „Tak, istnieje grupa ludzi, pozbawionych całkowicie zmysłu religijnego, którzy (…) urządzają kongresy, spotkania (…) z niewierzącymi wszelkiego rodzaju (…) jak i też z tymi, którzy odrzucili Chrystusa. Wyznają oni błędny pogląd, że wszystkie religie są mniej lub więcej dobre i chwalebne. (…) Wyznawcy tej idei nie tylko są w błędzie i łudzą się, lecz odstępują również od prawdziwej wiary, wypaczając jej pojęcie i krok po kroku popadają w naturalizm i ateizm. Z tego jasno wynika, że od religii przez Boga nam objawionej, odstępuje zupełnie ten, ktokolwiek podobne idee i usiłowania popiera”.

Opierając się na dotychczasowym Magisterium i encyklice, która po okresie nieśmiałych (jak na dzisiejsze graniczące z szaleństwem standardy)[8] eksperymentów „ekumenicznych” na trzy dekady zabezpieczyła Kościół przed zgubnym wpływem religijnego liberalizmu i synkretyzmu, Święte Oficjum wydało instrukcję powtarzającą kilka kapitalnych prawd dotyczących Kościoła i pojmowania jego jedności. Potwierdzono jasno, że Kościół katolicki, jedyny prawdziwy Kościół Chrystusowy, cieszy się jednością i nie ma żadnej potrzeby jakiegoś jej udoskonalania, szczególnie przez przyswajanie doktryn różnych wyznań czy adaptowanie do nich katolickich dogmatów[9]; że wszyscy, którzy niegdyś utracili jedność z Kościołem, mogą ją odzyskać poprzez powrót do niego[10]. Nie utracą przez to nic z prawdy, której poszczególne elementy zapewne znajdują się w wyznawanych przez nich doktrynach – po nawróceniu otrzymają ją jednak pełną i nienaruszoną.

Instrukcja De motione œcumenica okazała się łabędzim śpiewem ortodoksji. Szesnaście lat później, 28 października 1965 roku, podczas kończącego się już II Soboru Watykańskiego ogłoszono najkrótszy bodaj, bo liczący zaledwie pięć punktów soborowy dokument. Deklaracja Nostra ætate, bo o niej mowa, stanowiła doktrynalny wstrząs w dziedzinie eklezjologii, w praktyce niemal odrzucając misyjny charakter Kościoła. W dokumencie wzywającym m.in. do braterstwa między ludźmi, sprzeciwiania się wszelkim formom dyskryminacji i prześladowań religijnych, w kolejnych punktach analizowano sytuację świata współczesnego (łac. nostra ætate, ‘nasz wiek’), zwracając szczególną uwagę na zachodzące w nim procesy globalizacyjne. Nie znalazła się tam jednak żadna szczególna zachęta, by wykorzystać sytuację do wzmożenia misji, lecz — paradoksalnie — postulowano rewizję stosunku Kościoła do innych religii. Po raz pierwszy, w punkcie dotyczącym hinduizmu, buddyzmu oraz „innych istniejących w świecie religii” (bez wskazywania ich z nazwy), w katolickich dokumentach tej rangi znalazło się pozytywne odniesienie do pogaństwa, utrzymującego przecież w mrokach zabobonu poważną część ludzkości. Na dodatek połączono je ze stwierdzeniem, że Kościół „nic nie odrzuca z tego, co w tych religiach jest prawdziwe i święte”, oraz z wezwaniem do katolików, by „przez rozmowy i współpracę z wyznawcami innych religii, dając świadectwo wiary i życia chrześcijańskiego, uznawali, chronili i wspierali owe dobra duchowe i moralne, a także wartości społeczno-kulturowe, które u tamtych się znajdują”. W stosunku do mahometanizmu wzywano do wymazania z pamięci urazów przeszłości, pracy nad wzajemnym zrozumieniem oraz strzeżeniem i rozwijaniem — w interesie całej ludzkości — sprawiedliwości społecznej, dóbr moralnych oraz pokoju i wolności.

Jednak najobszerniejszym i według komentatorów najistotniejszym punktem deklaracji był fragment dotyczący stosunku Kościoła do judaizmu. Stwierdzono w nim, że przymierze Boga z Izraelem nigdy nie zostało zerwane[11], odrzucono pogląd o winie Żydów za śmierć Pana Jezusa[12] oraz potępiono wszelkie przejawy antysemityzmu.

Paweł VI i rabin Heschel

Przyczyn tak szczególnego potraktowania religii żydowskiej można oczywiście upatrywać w dużo silniejszych związkach łączących chrześcijaństwo z judaizmem niż z jakąkolwiek inną religią. Jednak nie bez znaczenia pozostają osobiste wpływy prominentnych wyznawców judaizmu w Kurii Rzymskiej i u samego papieża. Jednym ze współautorów deklaracji Nostra ætate okazał się bowiem… rabin Abraham Jeszua Heschel. Ten warszawski Żyd[13], syn chasydzkiego rabina, absolwent berlińskiego Uniwersytetu Fryderyka Wilhelma i Hochschule für Wissenschaft des Judentums (Wyższej Szkoły Nauk Judaistycznych) oraz wykładowca etyki i mistycyzmu w nowojorskim Jewish Theological Seminary, skierował wraz z członkami Amerykańskiego Komitetu Żydowskiego memorandum do Ojców soborowych. Dokument zawierał postulaty „akceptacji Żydów jako żydów”, docenienia wartości religii żydowskiej, uznania antysemityzmu za grzech, wzmożenia wysiłków na rzecz wzajemnego poznania się wyznawców judaizmu i chrześcijan oraz ustanowienia ciała kolegialnego zajmującego się relacjami katolicko-żydowskimi. Treść memorandum trafiła do uczestników soboru za sprawą kard. Augustyna Bei, którego Heschel znał jeszcze z czasów studiów w Niemczech. To właśnie kardynał Bea był jednym z głównych, jeśli nie najważniejszym architektem dekretu o ekumenizmie, deklaracji o wolności religijnej i deklaracji Nostra ætate. Dzięki niemu Heschel poznał kard. Jana Willebrandsa — przewodniczącego Sekretariatu ds. Jedności Chrześcijan, któremu później podlegała także Komisja ds. Stosunków Wyznaniowych z Żydami — i zawarł z nim serdeczną przyjaźń. Również dzięki poparciu kard. Bei Heschel był wielokrotnie przyjmowany przez Pawła VI. Energiczne starania Heschela i poparcie obu kardynałów rychło przyniosło owoce — komisje soborowe uwzględniły wszystkie postulaty zawarte we wspomnianym memorandum.

Sam rabin mówił zresztą później o niezwykłej otwartości papieża na prośby przedstawicieli Amerykańskiego Komitetu Żydowskiego. „Przeprowadziłem rozmowy z papieżem Pawłem VI — napisał Heschel w swoich wspomnieniach. — Nie jest to już tajemnicą. Tajemnicą było, iż jednym z zagadnień, o które walczyłem w przygotowaniu planu dotyczącego Żydów, było wyeliminowanie na zawsze idei misji wśród Żydów. Jednym z największych skandali w historii Kościoła była próba zrobienia z Żydów chrześcijan. W obecnych czasach chrześcijaństwo jest religią, dla której mam wiele szacunku. Ale muszę przypomnieć, iż fakt, że jestem Żydem jest dla mnie tak święty, iż jestem gotów oddać za to swoje życie. Udało mi się przekonać nawet papieża, głowę Kościoła, który osobiście skreślił paragraf odnoszący się do nawrócenia lub misji wśród Żydów”[14].

W jaki sposób rabin Heschel znalazł taki posłuch u papieża i czołowych kardynałów ery soborowej? Być może zbliżył ich liberalny stosunek do religii, który (jak się zdaje) cechował wszystkich uczestników wspomnianych wydarzeń. „Być może jest wolą Boga, aby w obecnej epoce istniała wielość form oddawania Mu czci i wyznawania Go. Różnorodność religii w obecnej epoce jest wolą Boga”[15] — takie poglądy Heschela zapewne bliskie były poglądom części katolickich modernistów, ale wzbudzały krytykę ze strony współwyznawców rabina. Głosy krytyczne szybko jednak umilkły, bo Heschel osiągnął to, co przez setki lat wydawało się dla Żydów zaledwie mrzonką — faktyczne ustanie wśród nich katolickich misji[16].

Historia „dialogu międzyreligijnego” w ramach Kościoła katolickiego jest więc niezwykle krótka i sięga zaledwie lat 20. XX wieku, a próby jego prowadzenia od razu spotkały się z bardzo ostrym papieskim sprzeciwem. Wymowa rewolucyjnej (w najgorszym tego słowa znaczeniu, bo ignorującej wcześniejsze Magisterium i Tradycję) pod tym względem soborowej deklaracji Nostra ætate została jeszcze wzmocniona encykliką Pawła VI Ecclesiam suam, w której papież wyniósł prowadzenie dialogu niemal do rangi najważniejszego zadania Kościoła, również w sferze relacji z innymi wyznaniami chrześcijańskimi, a nawet innymi religiami. Ostatnia, trzecia część encykliki została poświęcona tylko temu zagadnieniu i była pełna zachęt do nawiązania dialogu ze wszystkimi ludźmi dobrej woli, do których papież zaliczył praktycznie całą ludzkość. W ten sposób Paweł VI uznał dialog za nakaz dany Kościołowi, wskazując, że jego celem powinno być „wzajemne zrozumienie, poznanie, nieustanne i coraz głębsze wsłuchiwanie się w to, co jedna religia ma drugiej do powiedzenia”. Stwierdzenia zawarte w encyklice dodatkowo deprecjonowały misyjne zadanie Kościoła. Autor nie pisał bowiem o „dialogu” jako nawet swego rodzaju sposobie propagowania wiary i nawracania tych, z którymi dialog jest prowadzony, ale jako o działaniu mającym wartość bez względu na okoliczności. Dodatkowo słowa papieża o tym, że „dialog (…) należy uważać jakby za pewien sposób wypełnienia obowiązku apostolskiego”, zdają się udzielać duchowieństwu i wiernym ogólnej absolucji od tradycyjnego obowiązku prowadzenia misji.

O dialogu jako wartości samej w sobie można także przeczytać expressis verbis w wydanym przez Sekretariat ds. Jedności Chrześcijan w 1967 i 1970 roku Dyrektorium ekumenicznym, które owszem, zachęca chrześcijan, by wobec wyznawców innych religii dawali świadectwo chrześcijańskiego życia i wiary, ale także — co niezwykle ważne — poleca „współpracę (…) w nawiązaniu dialogu ściśle religijnego”.

„Dialog ściśle religijny”

Wspomniana zachęta i jej praktyczna realizacja są fundamentem wszystkiego, co doprowadziło do smutnych wydarzeń, jakie miały miejsce w Asyżu w roku 1986, a później także w roku 2002. „Modlitwa o pokój” stanowi bowiem realizację postulatu zawartego w dyrektorium. Wprawdzie komentatorzy polityczni i religijni przy okazji każdego takiego spotkania przypominają o złożonej sytuacji międzynarodowej, która miała lec u podstaw papieskiej decyzji o zwoływaniu do Asyżu „przywódców i przedstawicieli różnych religii” — w roku 1986 miał to być tzw. kryzys libijski, przedłużająca się wojna pomiędzy Irakiem a Iranem oraz rzekome niepowodzenie rozmów rozbrojeniowych prowadzonych w Rejkiawiku przez Michaiła Gorbaczowa i Ronalda Reagana, a w roku 2002 chodziło o zamachy terrorystyczne dokonane rok wcześniej na terytorium Stanów Zjednoczonych — to nie ignorując wcale tych wydarzeń, trzeba mieć świadomość, że żadne z nich nie zagrażało wybuchem światowego konfliktu. Warto również pamiętać, że rok 1986 został ogłoszony przez Organizację Narodów Zjednoczonych „Światowym Rokiem Pokoju”. Wydarzenie w Asyżu było więc kolejną spośród organizowanych przy tej okazji, głośnych, acz niewiele wnoszących „imprez”. Trudno przecież sobie wyobrazić, by spotkanie, w których nie brał udziału nikt (nie licząc papieża), kto miałby choć najmniejszy wpływ na bieżącą politykę mocarstw, mogło przynieść jakieś realne skutki jako polityczna inicjatywa pokojowa. Wydaje się nawet, że mogło być wręcz przeciwnie, gdy weźmie się pod uwagę nerwową reakcję chińskiego MSZ spowodowaną udziałem w asyskich spotkaniach dalajlamy[17], przywódcy Tybetańczyków (otwarte pozostaje pytanie, jaki to miało wpływ na los prześladowanych chińskich katolików).

Jednym słowem: wszelkie dywagacje, jakoby spotkania w Asyżu mogły mieć jakiekolwiek znaczenie dla światowej polityki i mogły zostać wykorzystane przez watykańską dyplomację, należy włożyć między bajki. Asyż miał wymiar jedynie religijny, z czego w Rzymie znakomicie zdawano sobie sprawę. I na tym polega problem.

„Promienie prawdy”

Organizacja Dnia Modlitw o Pokój stanowiła znakomity pretekst do wykonania kolejnego kroku w dziedzinie „dialogu międzyreligijnego”, będącego głośną medialną manifestacją odejścia Kościoła katolickiego od dotychczasowego nauczania w dziedzinie swych relacji z innymi wyznaniami chrześcijańskimi, a przede wszystkim stosunku do innych religii. Chodziło o zaakcentowanie zmiany w tych relacjach, polegającej na tym, że jedności nie pojmuje się już i nie buduje w ramach Kościoła katolickiego, ale przez zbliżanie wyznań do siebie i do Boga. Chrystus ma być rzekomo obecny w każdym spośród tych wyznań, ale w żadnym (także w katolicyzmie!) w pełni, która zostanie osiągnięta dopiero po ostatecznym tryumfie tak pojmowanego ekumenizmu i dialogu międzyreligijnego. „Jest tylko jeden Kościół, który jest osią zbieżności, jeden Kościół, w którym wszystkie kościoły powinny się zjednoczyć” — jak stwierdził Paweł VI w swoich rozmowach z Janem Guittonem.

To z kolei implikowało zmiany w koncepcji działalności misyjnej. Religie niechrześcijańskie powinny odtąd również stanowić element religijnie zjednoczonej rodziny ludzkiej, albowiem „wszyscy wierzący — jak głosi Gaudium et spes — jakąkolwiek wyznawaliby religię, zawsze w mowie stworzeń słyszeli głos i objawienie Stwórcy”. I podobnie jak w ekumenizmie nie idzie już o to, by bracia odłączeni[18] przyjęli katolicyzm, tak też celem dialogu międzyreligijnego nie ma już być nawrócenie pogan i przyjęcie przez nich chrześcijaństwa. W ten sposób niemal utożsamiono oba pojęcia: ekumenizm i dialog międzyreligijny. Podstawę jedności rodziny ludzkiej ma odtąd stanowić objawienie pierwotne, a oczekiwane powszechne zjednoczenie ma nastąpić drogą zgłębienia przez pogan tego w ich religii, co stanowi odbicie „promieni prawdy”, „tego, co — jak mówi deklaracja Nostra ætate — w tych religiach jest prawdziwe i święte”[19], tak jakby katolicyzm nie miał im do zaoferowania niczego, czego by już nie posiadali, nawet o tym nie wiedząc.

W tej sytuacji trudno oczekiwać, by kolejne spotkanie modlitewne w Asyżu różniło się radykalnie od poprzednich. Owszem, zapewne mocno odciśnie na nim swoje piętno osobowość papieża Benedykta XVI i w ramach równoważenia skrajności nie dojdzie do spektakularnych skandali, mogących zgorszyć „szeregowych” katolickich wiernych, ale spotkanie to nie przybierze również formy dyplomatycznych konsultacji, których uczestnicy mieliby debatować, jak wyznawcy poszczególnych religii mogą wspólnie wpływać na rządy światowych mocarstw, aby te poczuły się w obowiązku przedkładać pokój ponad inne dobra.

Tegoroczny Asyż także został zwołany pod pretekstem „napiętej sytuacji międzynarodowej”. Odniesienie się przy tej okazji przez Ojca Świętego do cierpień zadawanych chrześcijanom w różnych rejonach świata przez wyznawców innych religii budzi jednak w wyznawcach Chrystusa wątpliwości, w jaki sposób propagowanie doktryny „wolności religijnej” i samo spotkanie miałoby ulżyć ich cierpieniom. „Sądzimy, że nowy Asyż 1986 — piszą we wspomnianym już apelu włoscy intelektualiści — nie przyczyni się do uratowania ani jednego chrześcijanina na Wschodzie: ani w komunistycznych Chinach, ani w Korei Północnej, ani w Pakistanie czy w Iraku (…). Wielu wiernych natomiast nie pojmie, dlaczego właśnie w tych krajach w dalszym ciągu ludzie giną męczeńską śmiercią, by nie wyrzec się spotkania nie z jakąś religią, ale z Chrystusem. Tak samo jak apostołowie”. Bo Asyż 2011 również będzie miał charakter na wskroś religijny, tym razem stanowiąc syntezę ortodoksyjnej tezy i soborowej antytezy — zgodnie z przenikliwymi słowami św. Piusa X o modernizmie.

Jakub Pytel

Tekst ukazał się drukiem w miesięczniku Zawsze wierni w numerze 3/2011 (142)

PRZYPISY:

[1] Dzień 1 stycznia, Oktawa Bożego Narodzenia (do 1960 r. święto Obrzezania Pańskiego), został ustanowiony Światowym Dniem Pokoju przez papieża Pawła VI w 1968 r. Rok później podczas reformy kalendarza na ten dzień przeniesiono święto Świętej Bożej Rodzicielki Maryi, ustanowione w 1931 r. przez papieża Piusa XI (z okazji 1500¬ lecia Soboru w Efezie i uchwalenia dogmatu o Bogarodzicy) i obchodzone dotąd 11 października.

[2] Cytat pochodzi z artykułu Wiktora Messoriego la Paziente Ricerca di Papa Ratzinger (‘Cierpliwe poszukiwania papieża Ratzingera’) zamieszczonego 20 kwietnia 2009 r. w dzienniku „Corriere della Sera”.

[3] Informacje o świętokradztwach i nadużyciach, do jakich doszło podczas modłów przedstawicieli różnych religii, są dobrze udokumentowane fotograficznie i pochodzą od wiarygodnych świadków, wśród których znalazł się m. in. kard. Sylwiusz Oddi. Choć franciszkanie opiekujący się asyską bazyliką konsekwentnie podważają prawdziwość niektórych medialnych relacji (m.in. o zbezczeszczeniu ołtarza w kościele pw. Św. Klary), faktem jest, że już w pierwszych miesiącach swego pontyfikatu papież Benedykt XVI poddał ich duszpasterstwo ściślejszej kontroli biskupa miejsca i Kurii Rzymskiej.

[4] Pod apelem podpisali się: Robert de Mattei — pisarz i redaktor naczelny „Radici Christiane”, Konrad Gnerre — znany włoski teolog oraz pisarze i dziennikarze Kamil Langone, Wawrzyniec Bertocchi, Franciszek Agnoli, Aleksander Gnocchi i Mariusz Palmaro.

[5] P. Lisicki, Chętnie pojadę do Asyżu, „Rzeczpospolita”, 19 stycznia 2011. Artykuł ten powstał jako odpowiedź na teksty polemiczne autorstwa ks. I. Solera (Opus Dei) i ks. A. Bonieckiego MIC, opublikowane po ukazaniu się artykułu P. Lisickiego Moje kłopoty z Asyżem („Rzeczpospolita”, 14 stycznia 2011).

[6] Ibid.

[7] Wiosną 2002 r. ks. Ksawery Garban, przełożony francuskiego dystryktu Bractwa Kapłańskiego Świętego Piotra, napisał m.in., że papież Pius XI zapowiedział to, co Jan Paweł II uczynił w Asyżu. „A więc w roku 1937 — pisał ks. Garban — papież Pius XI w swej encyklice Divini Redemptoris pisał: «Żywimy niezłomną nadzieję, że do walki przeciw mocom ciemności, usiłującym wyrwać z serc ludzkich nawet pojęcie Boga, staną obok świadomych chrześcijan mężnie także ci wszyscy, a jest to ogromna większość ludzkości, którzy wierzą w Boga i cześć Mu oddają». Pius XI nie zapraszał nikogo na spotkanie, ale idea jest ta sama”(Do Przyjaciół Bractwa Świętego Piotra nr 81, kwiecień 2002). Tak oto kapłan zgromadzenia odwołującego się do Tradycji dzięki wyrwaniu z kontekstu poszczególnych zdań z przedsoborowych encyklik uzyskał „dowód” na ortodoksyjny charakter asyskich spotkań.

[8] Pius XI z niepokojem obserwował włączanie się katolików i próby angażowania autorytetu Kościoła do takich przedsięwzięć, jak zorganizowana w 1925 r. w Sztokholmie I Światowa Konferencja Kościołów ds. Praktycznego Chrześcijaństwa oraz dwa lata później, w Lozannie, I Światowa Konferencja „Wiara i Ustrój”.

[9] „(…) do Stolicy Apostolskiej, powiadamy, do korzenia i Matki Kościoła katolickiego niechaj zbliżą się synowie odłączeni, nie w tej myśli i nadziei, że Kościół (…) poświęci czystość wiary i ścierpi ich błędy, lecz po to, by oddać się w opiekę Jego urzędu nauczycielskiego i Jego kierownictwa” (Pius XI, Mortalium animos).

[10] „Pracy nad jednością chrześcijan nie wolno popierać inaczej, jak tylko działaniem w tym duchu, by odszczepieńcy powrócili na łono jedynego, prawdziwego Kościoła Chrystusowego, od którego kiedyś, niestety, odpadli (Pius XI, Mortalium animos).

[11] „Według świadectwa Pisma świętego Jerozolima nie poznała czasu nawiedzenia swego i większość Żydów nie przyjęła Ewangelii, a nawet niemało spośród nich przeciwstawiło się jej rozpowszechnieniu. Niemniej, jak powiada Apostoł, Żydzi nadal ze względu na swych przodków są bardzo drodzy Bogu, który nigdy nie żałuje darów i powołania. Razem z Prorokami i z tymże Apostołem [św. Pawłem] Kościół oczekuje znanego tylko Bogu dnia, w którym wszystkie ludy będą wzywały Pana jednym głosem i «służyły Mu ramieniem jednym»” (Nostra ætate, 4).

[12] „A choć władze żydowskie wraz ze swymi zwolennikami domagały się śmierci Chrystusa, jednakże to, co popełniono podczas Jego męki, nie może być przypisane ani wszystkim bez różnicy Żydom wówczas żyjącym, ani Żydom dzisiejszym. Chociaż Kościół jest nowym Ludem Bożym, nie należy przedstawiać Żydów jako odrzuconych ani jako przeklętych przez Boga, rzekomo na podstawie Pisma świętego. Niechże więc wszyscy dbają o to, aby w katechezie i głoszeniu słowa Bożego nie nauczali niczego, co nie licowało z prawdą ewangeliczną i z duchem Chrystusowym” (ibid.).

[13] Abraham Joszua Heschel (1907–1972) urodził się w Warszawie. Jego rodzice pochodzili ze słynnych rodów rabinów chasydzkich. Gimnazjum ukończył w Wilnie. Jesienią 1927 r. opuścił Polskę i udał się na wyższe studia do Berlina. Pracę doktorską pt. Proroctwo obronił w 1933 r. trzy tygodnie po dojściu Hitlera do władzy. Z powodu panującego w Niemczech oficjalnego antysemityzmu wydał ją z pomocą Polskiej Akademii Umiejętności. W 1937 r. został następcą Martina Bubera na stanowisku dyrektora Jüdische Lehrhaus we Frankfurcie nad Menem. Rok później został deportowany do Polski, gdzie wykładał filozofię i biblistykę w Instytucie Studiów Żydowskich. W lecie 1939 r. Heschel wyjechał do Anglii, a stamtąd po sześciu miesiącach do Stanów Zjednoczonych. Od 1945 r. do śmierci był profesorem żydowskiej etyki i mistycyzmu w Jewish Theological Seminary w Nowym Jorku. Do grona bliskich i przyjaciół Heschela należeli m. in. tacy katoliccy intelektualiści, jak T. Merton, G. Weigel i benedyktyński opat z Vermont o. L. Rudolf. Gdy umarł, wydawane przez jezuitów pismo „America” poświęciło mu cały numer.

[14] Cytat za: „Tygodnik Katolicki Niedziela”, Przed 100 laty urodził się Abraham Heschel — pionier dialogu międzyreligijnego,12 stycznia 2007.

[15] Ibid.

[16] Jednym ze zgromadzeń, których charyzmatem było nawracanie żydów na wiarę katolicką, było Zgromadzenie Sióstr Matki Bożej Syjońskiej założone w 1843 r. przez nawróconego francuskiego Żyda, ks. Marię Teodora Ratisbonne’a. Po II Soborze Watykańskim charyzmat ten został porzucony.

[17] Tenzin Gjaco, XIV dalajlama, polityczny i duchowy przywódca narodu tybetańskiego wziął udział w spotkaniu w 1986 r., a 2002 r. przysłał swego osobistego przedstawiciela. Dalajlama od upadku antychińskiego powstania w Tybecie w 1959 r. przebywa na emigracji w Indiach, gdzie w Dharamsali kieruje emigracyjnym rządem swojego kraju, który jest obecnie częścią Chińskiej Republiki Ludowej.

[18] Warto zwrócić uwagę, że terminu „bracia odłączeni” w stosunku do heretyków i schizmatyków po raz pierwszy użył papież Leon XIII (w encyklikach Præclara gratulationis i Satis cognitum).

[19] Jean Guitton (1901–1999), francuski filozof i teolog (zasłynął tym, że był pierwszym świeckim audytorem Vaticanum II), pisząc w „L’Osservatore Romano” z 19 listopada 1979 r. o takim postrzeganiu realizacji misji apostolskiej Kościoła, stwierdził, że „różnorodność jest bogactwem i nikt nie musi niczego poświęcać”.

Newman. 166 lat od konwersji

2011-10-09T23:31:00.002+01:00

Dzień dobiega końca, a wraz z nim mija 166 lat od chwili, gdy o. Dominik Barberi CP przyjął katolickie wyznanie wiary od Jana Henryka Newmana i udzielił mu - sub conditione - sakramentu Chrztu św. Warto przy tej okazji zacytować ostatni akapit wygłoszonego przez Newmana w 1849 roku kazania zatytułowanego "Wola Boga celem życia", w którym błogosławiony pisze tak:

"I tak toczy się świat od wieków, a aniołowie i święci ciągle wołają biada nad straconymi powołaniami, zawiedzionymi nadziejami, nad pogardą dla Bożej miłości i zatratą dusz. Pokolenia następują po sobie, a gdy oni spoglądają z niebios, ze swych złotych tronów na ziemię, to nie widzą niemal nic innego, jak tylko rzesze aniołów stróżów, przygnębionych, z troską, z przerażeniem lub w rozpaczy podążających za swoimi podopiecznymi i daremnie usiłujących chronić ich przed wrogiem - przegrywają, gdyż owi podopieczni nie chcą być chronieni. Czas przypływa i odpływa, a ludzie nie wierzą w to, co ma nadejść, ani że to, co jest, trwać będzie tylko przez chwilę, a nie przez wieczność. Kres jest próbą. Świat przemija - pusty przepych i teatr. Walą się wyniosłe pałace, milknie tłumne i ruchliwe miasto, i odpływają okręty z Tarszisz. Śmierć zabiera serce i ciało i zasłona zostaje rozdarta. Duszo odchodząca, jak wykorzystałaś dane ci talenty i możliwości, światło rozlane wokół ciebie, zesłane ci ostrzeżenia i udzieloną łaskę? Panie mój i Zbawco, niechaj w tej godzinie podtrzymają mnie silne ramiona Twoich sakramentów i świeża woń Twoich pocieszeń. Niechaj wypowiedziane zostaną nade mną słowa rozgrzeszenia, a święty olej namaści mnie i opieczętuje. Niech Twoje Ciało będzie moim pokarmem i niech skropi mnie Twoja Krew. Niechaj Twoja święta Matka tchnie na mnie, a mój anioł szepce mi słowa pokoju. Niech moi chwalebni święci i mój drogi ojciec, św. Filip, uśmiechają się do mnie; i niech w nich i przez nich wszystkich otrzymam dar wytrwania; i niech dane mi będzie umrzeć tak, jak pragnę żyć: w Twojej wierze, w Twoim Kościele, w Twojej służbie i w Twojej miłości."

"God's will the end of life : Discourse VI of Discourses addressed to mixed congregations"

Jakub II. Ostatni katolik na tronie Anglii

2011-10-07T16:33:00.008+01:00

Przed niemal miesiącem minęła 310. rocznica śmierci Jakuba II Stuarta, ostatniego (jak dotąd) katolickiego monarchy zasiadającego na tronach Anglii, Szkocji i Irlandii. Przyznaję, że umknęło to mej pamięci. Dlatego dziś, na tydzień przed 378 rocznicą urodzin Jakuba przypominam jego postać i poświęcony mu tekst zamieszczony w lipcowym numerze miesięcznika "Zawsze wierni".

Zerwanie jedności z Rzymem, którego dokonał w 1543 r. król Anglii Henryk Tudor, sprawiło, że w kolejnych wiekach Anglia i Irlandia, a później także Szkocja, stały się areną zmagań o przywrócenie Kościołowi na Wyspach należnych mu praw — zmagań, w trakcie których wielu odstępców, wśród nich także monarchowie, powróciło do jedności ze Stolicą Piotrową.

Po śmierci Henryka VIII na tronach Anglii i Irlandii zasiadł jego jedyny syn, małoletni Edward VI. Za czasów jego panowania, na skutek rosnących wpływów stronnictwa protestanckiego[1], tzw. Kościół Anglii — dotąd schizmatycki — przesiąknął protestancką herezją. Chorowity Edward umarł bezpotomnie przed uzyskaniem pełnoletniości, a tron odziedziczyła jego najstarsza przyrodnia siostra, księżniczka Maria, która nie ustawała w wysiłkach, by przywrócić swe królestwa do jedności z Wikariuszem Chrystusa. Niestety, Maria I oddała Bogu ducha po zaledwie pięciu latach panowania. Schedę po niej objęła ich kolejna przyrodnia siostra Elżbieta, córka Henryka i niesławnej Anny Boleyn[2]. Elżbieta I, zdeklarowana protestantka, po długim, 45-letnim panowaniu i uczynieniu z „Kościoła Anglii” organizacji o heretyckiej doktrynie ukrytej za sztafażem katolickich ceremonii, również zmarła bezpotomnie. Tron pozostawiła Jakubowi, protestanckiemu królowi Szkocji, synowi obalonej katolickiej królowej Marii Stuart, która szukała na dworze Elżbiety gościny, a znalazła śmierć. Angielscy katolicy pokładali w osobie nowego monarchy nadzieję na złagodzenie represji, ale srodze się przeliczyli. W końcu sprzysięgli się, by przeprowadzić zamach na jego życie. Wydarzenia te przeszły do historii jako „Spisek prochowy”[3], stając się fundamentem antykatolickich fobii i pretekstem dla wielu późniejszych wystąpień przeciwko „papizmowi”.

Po śmierci Jakuba I Stuarta na tronie Anglii i Szkocji zasiadł jego syn Karol I, który pojął za żonę Francuzkę, katolicką księżniczkę Henriettę Marię Burbon, dlatego nie był skłonny prześladować jej współwyznawców. Co więcej, w ramach unifikacji organizacji kościelnych w Anglii i Szkocji starał się nadać anglikanizmowi bardziej katolicki charakter. Stało się to przyczyną upadku najpierw „arcybiskupa” kantuaryjskiego Wilhelma Lauda, a później samego króla, który w wyniku wojny domowej stał się jeńcem parlamentu zdominowanego przez radykalnych protestantów (purytanów)[4]. Król został osądzony jako „tyran, zdrajca oraz wróg ludu” i stracony. Wyspy na krótki czas stały się republiką rządzoną przez Oliwera Cromwella — lorda protektora, po śmierci którego zmęczony krwawą dyktaturą parlament poprosił syna Karola I, by powrócił do Londynu i objął tron. Wraz z nim do Anglii powrócił także jego młodszy brat Jakub, który będąc konwertytą, zapisał się na kartach historii jako ostatni jak dotąd katolicki król Anglii, Szkocji i Irlandii.

Książę Jakub przyszedł na świat 16 października 1633 r. Był drugim żyjącym synem Karola I i Henrietty Marii[5]. Chłopiec został ochrzczony 24 listopada tego samego roku przez Lauda, stając się członkiem „Kościoła Anglii”.
Wczesne dzieciństwo księcia Jorku — bo taki tytuł przynależał Jakubowi[6] — było wolne od trosk. Jego rodzice, którzy od samego początku małżeństwa aż do momentu śmierci królewskiego doradcy, księcia Buckinghama, toczyli nieustanne spory[7], zdążyli się już pogodzić i nic nie zakłócało szczęścia monarszej rodziny. Nikt też nie próbował izolować Jakuba, jako znajdującego się dalej w kolejności sukcesji, od wpływu katolickiej matki i jej dworu, jak to było ze starszym o trzy lata następcą tronu, księciem Walii, Karolem.

Jednak szczęście królewskich synów zostało przerwane przez wojnę domową, która wybuchła w 1642 r. i zakończyła się klęską ich ojca. Cztery lata później, po upadku Oksfordu, twierdzy rojalistów, Jakub został uwięziony w londyńskim Pałacu św. Jakuba (St James Palace)[8]. W niewoli spędził dwa lata, po czym zbiegł do Hagi, gdzie w 1649 r. dotarła do niego wieść o egzekucji ojca[9]. W 1650 r. brat Jakuba, wówczas już jako Karol II, udał się do Szkocji, do opactwa w Scone[10], gdzie 1 stycznia 1651 r. został koronowany. Mimo że szkoccy poddani nie byli skłonni uczestniczyć w ekspedycji do Anglii[11], król zebrał armię i wyruszył na południe. Został jednak pokonany w bitwie pod Worcester i ponownie musiał udać się na emigrację do Francji.

Tymczasem w 1652 r. książę Jakub zaciągnął się do armii marszałka Francji, wicehrabiego de Turenne, walczącej przeciwko tzw. frondzie książęcej[12]. Zdobył tam pierwsze żołnierskie szlify i dał się poznać jako zdolny dowódca. Sojusz jego królewskiego brata z wrogą Ludwikowi XIV Hiszpanią sprawił jednak, że w 1656 r. Jakub musiał z żalem opuścić armię francuską i wstąpić w szeregi wojsk dowodzonych przez księcia Kondeusza Wielkiego i Jana Austriackiego (Don Juana de Austria). W ten sposób w bitwie pod Dunkierką, zwaną także „Bitwą na wydmach”, przyszło mu walczyć nie tylko przeciwko swym niedawnym francuskim towarzyszom broni, ale także ich angielskim sojusznikom z armii znienawidzonego Cromwella.

Służba w wojsku arcykatolickich królów Hiszpanii wywarła jednak duży wpływ na dalsze życie księcia. W tym czasie Jakub poznał bowiem i zaprzyjaźnił się z dwoma gorliwymi irlandzkimi katolikami, braćmi Piotrem i Ryszardem Talbotami, którzy będą mu towarzyszyć przez resztę życia, stanowiąc przykład osobistej pobożności i świadcząc o prawdziwości religii katolickiej — Piotr zostanie arcybiskupem Dublina, a Ryszard będzie namiestnikiem (Lord Deputy) Stuartów w Irlandii.

Jakub formalnie pozostawał następcą tronu po swym dotąd bezdzietnym bracie, ale wątpił w możliwość odzyskania przez niego władzy. Nie spodziewał się też, by korona mogła kiedykolwiek spocząć na jego własnych skroniach. Był pewien, że Karol II, człowiek młody i cieszący się dobrym zdrowiem, i tak zdoła zapewnić sobie następców z odpowiedniego, arystokratycznego związku — miał on przyrzeczoną rękę Katarzyny de Bragan¬ça, córki króla Portugalii. Tak więc sam zdecydował się pojąć za żonę „kobietę z ludu”, Annę Hyde, córkę jednego z ministrów dworu Karola II. Samuel Pepys, ówczesny pamiętnikarz, pisał, że w domu księcia Jorku panowała swobodna, rodzinna atmosfera daleka od wymagań dworskiej etykiety, a Jakub kochał córki i „bawił się z nimi jak zwykły ojciec”[13]. Książę rozważał nawet propozycję osiedlenia się na stałe w posiadłościach hiszpańskich i dowodzenia flotą Filipa IV, jednak z końcem lat 50. XVII wieku sytuacja międzynarodowa zaczęła się szybko zmieniać na korzyść Stuartów: w 1658 r. zmarł Cromwell, a rok później Francja i Hiszpania zawarły pokój14. W kolejnym roku do władzy na Wyspach doszli rojaliści i Karolowi II zaproponowano powrót i objęcie tronów Anglii, Szkocji i Irlandii.
29 maja 1660 r. królewscy bracia uroczyście przybyli do Londynu. Niebawem Karol mianował Jakuba księciem Albany oraz nadał mu tytuły Lorda Wielkiego Admirała i Lorda Strażnika Pięciu Portów. Książę zdobył sławę i popularność, dowodząc marynarką królewską podczas dwóch wojen z Niderlandami. To wówczas Anglia zdobyła należącą do Holandii amerykańską kolonię Nowy Amsterdam oraz Fort Orange, które na cześć Jakuba przemianowano na Nowy Jork i Albany, ugruntowując jego sławę zwycięskiego admirała.

Karol II, będąc „Najwyższym Rządcą Kościoła Anglii”, pozostawał anglikaninem, nie krył jednak sympatii względem religii katolickiej. Zapewne nie wynikały one jedynie z przekonania o prawdziwości katolickich dogmatów, ale także z tego, że dzięki nim władza monarsza zyskiwała boską sankcję. Nie bez znaczenia pozostawał także sojusz z Francją i wyniesiona z dzieciństwa głęboka niechęć do radykalnego protestantyzmu. Tak czy inaczej, już w pierwszych latach panowania król postanowił — mimo radykalnej zmiany sytuacji po objęciu tronu i sprzeciwów protestanckich elit — wywiązać się z obietnicy małżeńskiej i poślubić katolicką księżniczkę. Na dodatek próbował później ulżyć doli swych wyznających „papizm” poddanych, ogłaszając Declaration of Indulgence (ang. ‘deklarację pobłażliwości’), łagodzącą sankcje karne nałożone jeszcze przez Elżbietę I na mocy tzw. praw karnych (Penal Laws). Parlament zareagował jednak stanowczym sprzeciwem i po roku Karol I odwołał swą deklarację — w jej miejsce w 1673 r. uchwalono ustawę zwaną Test Act, zaostrzającą rygory, którym poddawano katolików i protestanckich dysydentów — wszyscy poddani pozostający w służbie królewskiej, zarówno cywilnej jak i wojskowej, zostali zobowiązani do złożenia wyznania wiary i przyjęcia komunii w „Kościele Anglii”. Sprawiło to, że książę Jakub ujawnił swą konwersję do Kościoła Rzymskiego i odmówił wypełnienia warunków wymaganych nowym prawem.

Nie wiadomo dokładnie, kiedy książę Jorku nawrócił się na katolicyzm. Uczynił to w sekrecie prawdopodobnie w roku 1668 lub 1669, w czasie gdy dowodził flotą w III wojnie angielsko¬ holenderskiej. Jako katolik stracił tytuł Lorda Wielkiego Admirała i Strażnika Pięciu Portów[15]. Na nic zdała się jego dotychczasowa popularność — „papizm” był w Anglii grzechem niewybaczalnym.

Zaniepokojony rosnącym oburzeniem poddanych Karol I pozbawił go wpływu na wychowanie córek i nakazał dołożyć starań, by dzieci Jakuba i nieżyjącej już Anny Hyde były wychowywane w wierze protestanckiej. Skłonił go również do przyobiecania ręki jego starszej córki Marii protestantowi, księciu Wilhelmowi Orańskiemu. Król zgodził się jednak, by Jakub pojął za żonę księżniczkę Marię z Modeny, również katoliczkę, ale w niedługim czasie — gdy antykatolicka histeria osiągnęła swe apogeum za sprawą działalności Tytusa Oatesa[16] — nakazał mu opuszczenie Anglii i udanie się wraz z małżonką do Brukseli, a później do Edynburga.

Maria Beatrycze d’Este była kolejną osobą, która wywarła głęboki wpływ na życie religijne księcia, ugruntowując go w niedawno przyjętym katolicyzmie. Księżna była córką Alfonsa księcia Modeny i Laury Martinozzi (siostrzenicy kardynała Mazarina). Przeznaczono ją do życia zakonnego, ale ostatecznie, za namową Ludwika XIV, zdecydowano, że wyjdzie za mąż za owdowiałego księcia Jorku. Maria była gorliwą katoliczką i mimo że związek miał charakter aranżowanego małżeństwa dynastycznego, cieszyła się autentyczną miłością męża. Było to uczucie, którego w żadnej mierze nie podzielali Anglicy, upatrujący w księżnej i jej dworze papieskiej agentury — kapelanem Marii był jezuita św. Klaudiusz de la Colombiere, wcześniej spowiednik św. Małgorzaty Marii Alacoque, który nie ograniczał się do troski o pobożność książęcej pary, ale także prowadził w Anglii działalność misyjną.

W 1674 r. Jakubowi i Marii urodziło się długo oczekiwane dziecko, ale niestety martwe. Księżna rodziła jeszcze czterokrotnie, lecz albo roniła, albo dzieci umierały we wczesnym dzieciństwie. Podobnie było w przypadku królowej Katarzyny, która dotąd nie urodziła Karolowi II żywego dziecka i następcy tronu. Nieszczęścia te wpływały uspokajająco na protestantów, którzy zyskiwali przeświadczenie, że nawet jeśli Karol nie doczeka się potomka i Jakub obejmie po nim królewską schedę, to jego następczynią i tak będzie jego protestancka córka Maria. Nie ustawali jednak w dążeniach, by odsunięcie księcia od sukcesji zadekretować ustawą parlamentarną. Byli na tyle zapobiegliwi, by wielokrotnie starać się poddać pod głosowanie tzw. Exclusion Bill[17], według której kolejnym następcą tronu miał zostać nieślubny syna Karola II i jego kochanki Łucji Walter, protestant Jakub Scott, książę Monmouth[18]. Tu jednak zwolennicy zmiany zasad sukcesji napotykali na stanowczy opór monarchy, który — szczerze wierząc w boskie pochodzenie swej królewskiej władzy — ani myślał ulegać podobnym naciskom, zakłócającym dotychczasową praktykę i uświęcone zwyczaje. Gdy tylko pojawiała się możliwość uchwalenia ustawy, król rozwiązywał parlament: działo się tak w latach 1679, 1680 i 1681. W roku 1683 stronnictwo protestanckie sięgnęło więc po środek ostateczny, próbując zgładzić obu braci. Zamach się nie powiódł, a król i jego katolicki brat zyskali współczucie i sympatię poddanych, wstrząśniętych wizją kolejnej wojny domowej. Na fali tego poparcia Karolowi udało się nawet — wbrew Test Act — ponownie mianować Jakuba Lordem Wielkim Admirałem.

Karol II zmarł 6 lutego 1685 r. po długiej agonii. Do jego łoża wezwano benedyktyna, ojca Jana Huddlestona, który przyjął od umierającego króla katolickie wyznanie wiary i udzielił mu sakramentów świętych[19]. Na tron wstąpił teraz książę Jorku i rozpoczął panowanie jako Jakub II Angielski i Jakub VII Szkocki. Objęcie tronu nastąpiło bez większych komplikacji, nowy król cieszył się bowiem poparciem lojalnego wobec monarchii parlamentarnego stronnictwa torysów. Nie protestowali również anglikańscy „biskupi”, choć sytuacja, gdy katolik stawał na czele protestanckiego „Kościoła”, musiała być dla nich trudna do zaakceptowania. 23 kwietnia 1685 r. Jakub i Maria zostali ukoronowani w opactwie Westminsterskim, a zebrany miesiąc później parlament uchwalił z tej okazji znaczne subsydia na pokrycie królewskich wydatków i utrzymanie armii. Fundusze te okazały się bardzo przydatne, już w maju doszło bowiem do pierwszego buntu przeciwko katolickiemu monarsze. W Szkocji Archibald Campbell, hrabia Argyll, starał się wzniecić powstanie, ale ani nie miał potrzebnej charyzmy, ani nie znalazł poparcia wśród swych rodaków. Szybko został pokonany, a następnie stracony. W tym samym czasie w okolicach Bristolu wylądowała licząca 6,5 tys. ludzi armia księcia Monmouth, którego obwołano królem. I tym razem buntownikom nie sprzyjało szczęście — po nieudanej próbie zdobycia Bristolu i klęsce pod Sedgemoor książę został pojmany i ścięty w Tower.
Aby uchronić się przed konsekwencjami ewentualnych dalszych buntów, Jakub postanowił powołać i utrzymywać stałą armię, co budziło liczne protesty, stając w niezgodzie z dotychczasową praktyką i angielskimi zwyczajami. Ponadto król podjął starania, by w ramach swych królewskich prerogatyw móc dopuszczać do dowodzenia wybranymi pułkami oficerów¬ katolików, którzy byli zmuszeni odejść ze służby po odmowie przyjęcia komunii w „Kościele Anglii”. Przyjął też na swoim dworze nuncjusza papieskiego, bp. Ferdynanda d’Adda, przywrócił urząd królewskiego spowiednika, czyniąc nim jezuitę ks. Edwarda Petrego[20], w królewskim kościele nakazał publiczne sprawowanie Mszy św., mianował katolików na wiele państwowych urzędów i naciskał władze uniwersytetów w Cambridge i Oksfordzie, by przyjmowały do swych kolegiów także katolików. Działania króla spotykały się z coraz bardziej stanowczym sprzeciwem parlamentu, wobec czego Jakub odroczył jego sesję — jak miało się później okazać, obrad Izb Gmin i Lordów za panowania tego monarchy już nie wznowiono. Król rozpoczął sprawowanie władzy bez udziału parlamentu, prowokując kolejne oskarżenia o dążenie do absolutyzmu na podobieństwo swego ojca i dziadka. Sytuacja jednak wydawała się pozostawać cały czas pod jego kontrolą.

Na początku 1686 r. w jednej ze skrzyń pozostawionych przez Karola II, dotąd zamkniętej, Jakub II odnalazł pamflet autorstwa swego brata, w którym nieżyjący już król dowodził prawdziwości i wyższości katolicyzmu ponad religią anglikańską. Jakub miał w rękach dowód na szczerość konwersji brata i nakazał go opublikować wraz ze wstępem swego autorstwa, w którym rzucił wyzwanie „arcybiskupowi” Canterbury Wilhelmowi Sancroftowi: „Daj mi odpowiedź rzetelną i uprzejmą, a być może da ona skutek, którego tak pragniesz i przywiedzie mnie do Twego «Kościoła»”. Sancroft odpowiedział, że nie będzie się wdawał w podobne dyskusje przez szacunek do osoby zmarłego króla. Posunięcie to wbrew oczekiwaniom nie przysporzyło Jakubowi poparcia — uznano, że szarga pamięć brata, bowiem nie wszyscy dawali wiarę, by Karol konwertował na katolicyzm, a protestanccy propagandyści podważali autentyczność dokumentu.

Jakub II starał się jednak — na ile było to w jego mocy — ulżyć doli swych dyskryminowanych przez prawo katolickich poddanych. W 1687 r., wzorem wcześniejszych usiłowań brata, wydał Declaration of Indulgence, w której ponownie uchylał sankcje nałożone przez Penal Laws w stosunku do katolików i protestanckich dysydentów. Deklaracja zapewniała im także wolność kultu. Wobec niewielu głosów sprzeciwu rok później monarcha ogłosił kolejną deklarację, wprowadzającą jeszcze szerszą swobodę w dziedzinie religii, ale tym razem spotkał się ze zdecydowanym oporem hierarchów „Kościoła Anglii”, którzy odmówili zgody na jej odczytanie podczas niedzielnych nabożeństw w świątyniach podległych ich jurysdykcji. Król zareagował gniewem i nakazał ich aresztować. Był to jednak błąd, bowiem ława przysięgłych, mimo nacisków ze strony dworu, rychło nakazała ich zwolnienie, a „biskupi” zyskali sławę męczenników. Jakub poniósł porażkę, a sytuacja w kraju stawała się coraz bardzo napięta. Do wybuchu otwartego buntu przeciwko królowi potrzebna była tylko jedna iskra.

10 czerwca 1688 r. królowa Maria urodziła syna. Chłopiec wydawał się dobrego zdrowia. Ochrzczono go w wierze katolickiej pod imionami Jakub Franciszek Edward. W obozie protestanckim zapanowała konsternacja — oto mogło się okazać, że panowanie Jakuba II nie było jedynie krótkim katolickim epizodem w postreformacyjnej historii Wysp, lecz mogło oznaczać początek katolickiej dynastii. Z początku rozpuszczano plotkę, że królewski syn urodził się martwy i został podmieniony na inne dziecko, ale król zwołał posiedzenie Tajnej Rady (Privy Council)[21], której członkowie uroczyście potwierdzili, że dziecko jest synem Jakuba i Marii. Gotowy był już jednak kolejny scenariusz „zabezpieczenia protestanckiej sukcesji”, który zaczęto wprowadzać w życie.

W ostatnich dniach czerwca sześciu członków Izby Lordów należących do obu stronnictw parlamentarnych (pięciu świeckich i jeden „duchowny”22) wystosowało wezwanie do Wilhelma Orańskiego, by przybył do Anglii w celu „obrony religii protestanckiej i wolności parlamentu”, a większość dowódców armii i floty zaprzysięgła wierność Marii i Wilhelmowi.

Piątego listopada[23] książę Wilhelm na czele piętnastotysięcznej armii wylądował w Anglii. W ciągu kolejnych kilku tygodni po jego stronie opowiedziała się znaczna część armii, urzędników i anglikańskiej hierarchii — uczyniła to nawet Anna, młodsza córka królewska. Dziewiątego grudnia wojska wierne Jakubowi zostały pokonane w bitwie pod Reading. Król nakazał żonie udać się z synem do Francji. Dwa dni później również postanowił opuścić Anglię, lecz został pojmany — zanim to się stało, zdołał jeszcze wrzucić wielką pieczęć królestwa do Tamizy, tak by nie dostała się w ręce uzurpatorów. Przedstawiciele parlamentu poprosili go o przybycie do Londynu i podjęcie rozmów z zięciem, co uczynił. Książę Orański nie miał jednak zamiaru układać się z Jakubem, nakazał jego aresztowanie i osadzenie w zamku Rochester, nakazując jednocześnie, by „nie czynić mu przeszkody, jeśli zechce opuścić kraj”. Tak też się stało. 23 grudnia 1688 r. Jakub — podobnie jak 40 lat wcześniej — opuścił Anglię i udał się do Francji.

Wilhelm zwołał parlament, wzywając jego członków do detronizacji Jakuba. Ten jednak, zdominowany przez torysowskich legitymistów, odmówił. Posunięto się więc do sztuczki prawnej i ogłoszono, że Jakub, uchodząc 11 grudnia do Francji i wrzucając wielką pieczęć do Tamizy, skutecznie zrzekł się tronu, wobec czego jego dziedziczką stała się Maria i jej mąż. W kwietniu podobną uchwałę wydał parlament Szkocji.
Jakub nie pogodził się jednak z utratą tronu. Nadal cieszył się poparciem w Irlandii, której parlament nie uchwalił jego depozycji, oraz lojalnością części szkockich klanów. Niestety, powstanie w Szkocji zakończyło się po śmierci jego przywódcy Jana Grahama, wicehrabiego Dundee, który zresztą zginął w zwycięskiej bitwie pod Killiecrankie, a powstanie w Irlandii upadło po przegranej bitwie nad rzeką Boyne[24] i ponownej ucieczce króla do Francji.

Tak zakończyło się panowanie ostatniego katolickiego króla Anglii, który resztę życia spędził w podarowanym mu przez Ludwika XIV zamku Saint-Germain-en-Laye. Zmarł w wierze Kościoła w dniu 17 września 1701 r., a jego doczesne szczątki spoczęły w kościele angielskich benedyktynów przy rue St Jacques w Paryżu. W 1734 r. jakobici[25] podjęli u arcybiskupa Paryża starania o wszczęcie procesu beatyfikacyjnego zmarłego monarchy, ale rzecz nie doszła do skutku[26]. Ciało Jakuba II spoczywało w kaplicy św. Edmunda aż do rewolucji francuskiej, gdy zostało zbezczeszczone i zaginęło najpewniej wrzucone do Sekwany, dzieląc los prochów królów Francji.

Jakub Pytel

PRZYPISY:

1. W czasie panowania małoletniego Edwarda VI rządy w jego imieniu sprawował m.in. gorliwy protestant Jan Dudley, książę Northumberland, a wychowawcą króla był herezjarcha Tomasz Cranmer.

2. Anna Boleyn (1501 lub 1507 – 1536), konkubina Henryka VIII, dla której król porzucił swą prawowitą żonę Katarzynę Aragońską. Nie uzyskawszy stwierdzenia nieważności małżeństwa z Katarzyną, Henryk zerwał jedność z Rzymem i ogłosił się „najwyższym rządcą Kościoła w Anglii”. Małżeństwo to trwało zaledwie trzy lata, po których Anna została oskarżona (w części zapewne fałszywie) o liczne zdrady i kazirodczy związek ze swym bratem i ścięta.

3. Spisek prochowy (ang. Gundpowder Plot), nieudana próba zamachu na życie protestanckiego króla Jakuba I dokonana przez katolika, Gwidona (Guya) Fawkesa, który wraz z grupą spiskowców usiłował 5 listopada 1605 r. wysadzić w powietrze budynek parlamentu, gdy miał w nim przebywać monarcha. Motyw spisku prochowego wszedł do kultury masowej, a brytyjskie dzieci do dziś bawiąc się, recytują wierszyk: Remember, remember the fifth of November. / Gunpowder, Treason and Plot. / I see no reason why Gunpowder Treason / Should ever be forgot. (Pamiętaj, pamiętaj listopad, piątego, / Proch czarny i spisek, i zdradę dnia tego, / Bo nie masz człowiecze przyczyny takowej, / By puścić w niepamięć haniebną tę zmowę — tłumaczenie własne).

4. Purytanizm — XVI-i XVII-wieczny angielski ruch religijny i społeczny, postulujący nadanie „Kościołowi” anglikańskiemu radykalnie protestanckiego charakteru i oczyszczenia go z pozostałych po reformacji elementów katolickich w teologii, liturgii i zwyczajach. Purytanizm z czasem oddzielił się od anglikanizmu, tworząc zróżnicowane odrębne wspólnoty religijne najczęściej nazywane nonkonformistycznymi.

5. W 1629 r. Henrietta Maria powiła pierworodnego Karola Jakuba, który jednak umarł jeszcze w niemowlęctwie.

6. Tytuł księcia Jorku zwyczajowo przynależy młodszemu synowi panującego monarchy. Jakub otrzymał go w 1644 r., w wieku 9 lat, dwa lata po nadaniu mu godności kawalera Orderu Podwiązki.

7. Różne sprawy stanowiły tło tych małżeńskich kłótni: raz były to kwestie istotne, jak np. problemy sojuszy międzynarodowych czy stanowcza odmowa Marii Henrietty, by przyjęła komunię w „Kościele Anglii”, a innym razem rzeczy błahe, dotyczące doboru osób stanowiących dwór królowej czy kosztów jego utrzymania. Pojednanie małżonków nastąpiło po śmierci niechętnego francuskiej, katolickiej królowej księcia Buckinghama.

8. Karol, następca tronu, dla bezpieczeństwa został wcześniej wysłany na wyspy Scilly u wybrzeża Kornwalii, skąd udał się później do Francji, gdzie przebywała już jego matka.

9. Karola I ścięto w Londynie 30 stycznia 1649 r.

10. Opactwo w Scone było zwyczajowym miejscem koronacji królów Szkocji. Do 1296 r. znajdował się tam obrosły legendami tzw. Kamień Koronacyjny lub Kamień Przeznaczenia, który w trakcie inwazji Edwarda I Długonogiego znalazł się w rękach Anglików i został umieszczony w Opactwie Westminsterskim. Szkoci odzyskali Kamień Koronacyjny po 700 latach (w 1996 r.) i umieścili na zamku w Edynburgu.

11. Niechęć ta wynikała z faktu, że zaledwie pół roku wcześniej wojska szkockie zostały pokonane przez Anglików Cromwella w bitwie pod Dunbar.

12. Fronda (z franc. fronde, ‘proca’) — francuski ruch polityczny z lat 1648–1653, skierowany przeciwko regentce Annie Austriaczce i kardynałowi Mazarinowi, z czasem przyjął charakter zbrojnego buntu. Bezpośrednią przyczyną Frondy była łupieżcza polityka podatkowa prowadzona dla pokrycia rosnących kosztów wojny z Habsburgami. Fronda książęca była drugim etapem buntu, podczas którego główną rolę odegrały popierane przez Hiszpanię spiski arystokratyczne.

13. Z tego małżeństwa Jakub doczekał się siedmiorga dzieci, ale aż pięcioro z nich zmarło tuż po porodzie lub w niemowlęctwie. Przy życiu pozostały jedynie dwie jego córki. Związek z Anną Hyde trwał niewiele ponad dekadę i zakończył się jej śmiercią w 1671 r. (przyczyną zgonu był prawdopodobnie nowotwór piersi).

14. Ludwik XIV nadał nawet Jakubowi — w uznaniu męstwa i w dowód wdzięczności za wcześniejszą służbę u boku marszałka de Turrene’a — tytuł księcia Normandii.
15 Karol I nadał wówczas bratu tytuł Wielkiego Admirała Szkocji, bowiem poza Anglią Test Act nie obowiązywał.

16. Tytus Oates (1649–1705) — twórca legendy o „papistowskim spisku” na życie Karola II.

17. Tzw. Exclusion Bill stała się fundamentem podziału angielskiej sceny politycznej na kolejne 250 lat. Popierający ustawę „petycjoniści” dali początek ugrupowaniu wigów (późniejszej Partii Liberalnej), a jej przeciwnicy, nazywani „oburzającymi się”, dali początek partii torysów (późniejszej Partii Konserwatywnej). W XX wieku miejsce liberałów w parlamencie zajęła Partia Pracy.

18. Propozycja dopuszczenia do sukcesji księcia Monmoutha budziła kontrowersje nawet wśród przeciwników Jakuba, bowiem ze względu na reputację matki Jakuba Scotta nikt nie mógł mieć pewności, czy jest on rzeczywiście — mimo formalnego uznania przez ojca — synem Karola II.

19. Co interesujące, konwersja króla na katolicyzm była jednym z warunków traktatu z Dover, zawartego pomiędzy Karolem a Ludwikiem XIV przed III wojną angielsko- holenderską. Data konwersji nie została jednak ustalona.

20. Jakub darzył swego kapelana wielkim szacunkiem i zaufaniem. Prosił nawet papieża Innocentego XI, by uczynił go biskupem jednej ze stolic in partibus infidelium, a po odmowie domagał się dla niego kapelusza kardynalskiego, czego papież również odmówił. Podczas wakansu na urzędzie anglikańskiego arcybiskupa Jorku Jakub próbował uzyskać dla ks. Petrego dyspensę papieską, by mógł go na ten urząd zamianować (!). I ta prośba spotkała się z odmową papieża.

21. Privy Council — Tajna Rada Królewska, główny organ doradczy monarchy, składający się wówczas z najbliższych i najbardziej zaufanych królewskich ministrów.

22. Izba Lordów, izba wyższa angielskiego, a później brytyjskiego parlamentu po dziś dzień składa się z Lords Temporal — lordów świeckich (doczesnych) i Lords Spiritual — lordów duchownych, którymi są „ordynariusze” najważniejszych anglikańskich diecezji.

Newman o nabożeństwie różańcowym

2011-10-05T12:17:00.005+01:00

Słowo o Nabożeństwie Różańcowym skierowane przez bł. Jana Henryka kard. Newmana do chłopców w Oscott College, w niedzielę 5 października 1879 roku:

"Nie będę długo przemawiał, moi drodzy chłopcy, ani też nie powiem niczego, o czym byście często nie słyszeli od waszych przełożonych. Wiem doskonale, że jesteście w dobrych rękach i że pouczenia, jakie od nich otrzymujecie, docierają do was z większą siłą, niż te pochodzące od kogoś obcego. Wróciłem jednak niedawno od Ojca Świętego i, w jakimś sensie, jestem jego przedstawicielem. Jeżeli do was mówię, to dlatego że chciałbym, abyście w przyszłości pamiętali, iż widzieliście mnie dzisiaj i słyszeliście, jak mówię w jego imieniu – pamiętajcie o tym dla waszego własnego pożytku.

Wiadomo wam, że obchodzimy dzisiaj święto Różańca Świętego. Dlatego chciałbym wam powiedzieć, jakie myśli nasuwają mi się w związku z tym wielkim zagadnieniem. Wiecie, jak powstało to nabożeństwo; jak w czasach panoszenia się herezji (posiłkującej się fałszywymi rozumowaniami, które mogą potężnie wesprzeć niewiarę w jej walce z religią), św. Dominik ustanowił i rozszerzył tę formę modlitwy. Wydaje się ona prosta i łatwa, ale wy wiecie, że Bóg wybiera z tego świata rzeczy małe, aby upokorzyć to, co wielkie. Oczywiście różaniec był przede wszystkim dla biednych i prostych – ale nie tylko dla nich. Każdy, kto praktykuje to nabożeństwo, wie, że jest w nim jakaś kojąca słodycz, której nie znajduje się w niczym innym. Trudno nam poznać Boga o własnych siłach, ponieważ Bóg jest niepoznawalny. Przede wszystkim Bóg jest niewidzialny i dlatego niepoznawalny. W jakiś sposób poznać Go możemy – nawet wśród pogan znaleźli się tacy, którzy przyswoili sobie o Nim wiele prawd, ale nawet im trudno było uzgodnić życie z wiedzą o Bogu. Tak więc w swoim miłosierdziu Bóg objawił nam siebie, przychodząc do nas i stając się jednym z nas – z tym wszystkim, co wiąże się z człowieczeństwem – aby nas zdobyć. Zstąpił z nieba, żył pośród nas i za nas umarł. Wszystkie te rzeczy znajdują się w Credo, które zawiera główne prawdy objawione przez Niego. Wielka potęga różańca polega na tym, że przemienia doktrynę w modlitwę. Prawda, Credo jest w pewnym sensie modlitwą oraz wspaniałym aktem hołdu składanym Bogu. Różaniec jednak ukazuje nam wielkie prawdy o Jego życiu, byśmy je rozważali, i przybliża je naszym sercom. Rozważamy zatem owe wielkie tajemnice Jego życia i narodzin w żłobie, a także tajemnice Jego cierpienia i życia w chwale. Tylko że nawet chrześcijanie, mimo całej swej wiedzy o Bogu, zwykle bardziej się Go boją niż miłują. Otóż szczególną cechą różańca jest to, że przypatruje się tym tajemnicom w specjalny sposób. Wszystkie rozważania o Nim łączą się z rozważaniami o Jego Matce, a w relacjach pomiędzy Matką i Synem ukazana nam jest Święta Rodzina, dom, w którym zamieszkał Bóg. Rodzina, nawet po ludzku rzecz biorąc, jest czymś świętym. O ileż bardziej zatem rodzina, którą jednoczą więzy nadprzyrodzone, a już nade wszystko ta, którą tworzy Bóg ze swoją Błogosławioną Matką?

Bardzo bym pragnął, abyście o tym pamiętali w przyszłości. Wszyscy będziecie musieli pójść w świat, a to oznacza opuszczenie domu. Moi drodzy chłopcy, nie wiecie teraz, czym ten świat jest. Czekacie na chwilę, kiedy wejdziecie w świat, który zdaje się wam jasny i pełen nadziei. Nie ma nic złego w tym oczekiwaniu, ale większość ludzi, którzy ten świat poznali, wie, że jest to świat pełen problemów i rozczarowań, a nawet nieszczęść. Jeżeli i dla was takim się okaże, szukajcie domu u Świętej Rodziny, o której myślicie rozważając tajemnice różańcowe. Uczniowie wiedzą, na czym polega różnica między domem a szkołą. Słyszycie często, jak dorośli opowiadają, iż najszczęśliwszym okresem w ich życiu był czas spędzony w szkole. Wiecie jednak, że gdy byli w szkole, jeszcze szczęśliwszym był dla nich moment, gdy rozjeżdżali się do swoich domów. To zaś pokazuje, że w domu jest dobro, którego nie można znaleźć nigdzie indziej. A zatem, nawet gdyby świat okazał się tym wszystkim, co teraz sobie wyobrażacie, nawet gdyby spełnił wszystkie wasze życzenia, to i tak powinniście mieć dom ze Świętą Rodziną – dom pełen świętości i słodyczy, jakich nie znajduje się nigdzie indziej.

O to was, drodzy chłopcy, usilnie proszę. Gdy pójdziecie w świat – jak to się wkrótce stać musi, chciałbym, byście założyli swój dom ze Święta Rodziną: dom, do którego możecie uciec od smutków i trosk tego świata, i w którym odnajdziecie pociechę, opatrzenie i schronienie. A mówię to do was nie tak, jak będę znowu mówił, nie dlatego, że mam do was jakieś prawa, lecz z władzą Ojca Świętego, którego reprezentuję; w nadziei, że w przyszłości będziecie pamiętali, iż przyszedłem do was i mówiłem wam o tym. A gdy wspominam Świętą Rodzinę, nie mam na myśli jedynie Naszego Pana i Najświętszej Maryi Panny, ale także św. Józefa. Jak bowiem nie możemy oddzielić naszego Pana od Jego Matki, tak też nie możemy odłączyć św. Józefa od nich obojga. Któż bowiem, jeśli nie on, był opiekunem we wszystkich scenach z wczesnego życia naszego Pana? A wraz z Józefem musimy też włączyć św. Elżbietę oraz św. Jana, o których w sposób naturalny myślimy jako o członkach Świętej Rodziny. Czytamy o nich i widzimy ich na obrazach razem. Obyście, drodzy chłopcy, w całym waszym życiu mieszkali w domu Świętej Rodziny: w domu naszego Pana, jego Błogosławionej Matki, św. Józefa, św. Elżbiety i św. Jana."

(tłumaczył P. K. Długosz)

Czyż Anglia nie jest piękna?

2011-10-02T13:38:00.004+01:00

Powstały w XIII wieku (obecnie anglikański) kościół pw. św. Mikołaja w Walcot, Lincolnshire.

Łaska w życiu grzesznika.Evelyn Waugh (cz.2/2)

2011-09-14T16:00:00.004+01:00

EVLYN WAUGH DO OJCÓW SOBOROWYCH

Mówię wyłącznie w moim własnym imieniu, ale uważam się za dość typowego angielskiego katolika. To, że byłem wychowany w innym środowisku, nie wprawia mnie w zakłopotanie. Jestem katolikiem od 32 lat i okres ten przypadł na czas nazywany w życiu człowieka „latami rozumnymi”; to dłużej, jak sądzę, niż w przypadku wielu „postępowców”. Co więcej uważam, że duża część europejskich katolików, mimo chrztu i I Komunii, jest w rzeczywistości „konwertytami” w tym sensie, że wstąpili [do Kościoła] na pewnym etapie dorastania czy dojrzałości, w chwili podjęcia osobistego wyboru pomiędzy przyjęciem a odrzuceniem katolickich przekonań.

Sądzę, że jestem typowy dla tej najszerszej warstwy w Kościele, będącej z dala od jego liderów, znacznie dalej od jego świętych; wyraźnie, również, od wątpiących, niepokornych, zrozpaczonych dusz, które są tak charakterystyczne dla współczesnej powieści i dramatu. Uczestniczymy w niewielkiej części — z wyjątkiem sytuacji angażujących nasze osobiste sympatie — publicznego życia Kościoła, życia jego niezliczonych pobożnych i dobroczynnych instytucji. Zachowujemy wiarę, staramy się przestrzegać prawa moralnego, chodzimy na Mszę w dniach, w których katolicy łacińscy mają taki obowiązek, wspieramy duchowieństwo. Rzadko mamy jakiś bezpośredni kontakt z hierarchią. Zmagamy się z pewnymi przeszkodami w wychowaniu naszych dzieci w wierze. Mamy nadzieję umrzeć umocnieni ostatnim namaszczeniem. W każdym stuleciu stanowiliśmy przeważającą część wiernych i wierzymy, że to dla nas, tak dla świętych, jak notorycznych grzeszników, został założony Kościół. Czy Ojcowie Soborowi nie są zainteresowani usłyszeniem naszego głosu?

Tekst ukazał się w magazynie „The Spectator” 23 listopada 1962 r., tłum. J. Pytel

EVELYN WAUGH WOBEC REFORMY LITURGII

«Jeszcze raz to samo, proszę», „The Spectator”, 23 XI 1962 r. (fragment).

Nowa katolicka katedra w Liverpoolu[1] zgodnie z planem ma być okrągła. Członkowie zgromadzenia mają być rozmieszczeni na kilku kondygnacjach, jak gdyby w teatrze anatomicznym. Jeśli podniosą wzrok, będą patrzeć na siebie nawzajem. Plecy często rozpraszają uwagę; twarz będzie jeszcze bardziej. Zamiarem jest doprowadzenie wszystkich jak najbliżej ołtarza. Zastanawiam się, czy architekt badał sposób, w jaki ludzie zajmują miejsca podczas normalnej Mszy parafialnej. We wszystkich kościołach, które są mi dobrze znane, przednie ławki zapełniają się ostatnie.

Fragment listu arcybiskupa Jana Carmela Heenana[2] do E. Waugha, 25 XI 1962 r.

A swoją drogą w mojej katedrze nikt nie będzie spoglądał nikomu w twarz (chyba że, ukradkiem, dwoje młodych kochanków). Ołtarz główny nie jest w centrum [okręgu] i nie będzie za nim ludzi. Droga dla kapłanów rozdających Najświętszy Sakrament podczas Mszy będzie wolna.

List do redakcji „The Tablet”, 16 III 1963 r.

Szanowny Panie!

Wschodnie Kościoły unickie zachowują tak bardzo im drogie starożytne formy kultu i liturgie, które w wielu przypadkach pozostają niezrozumiałe dla wiernych. Czyż nie pora, by zażądać podobnych przywilejów dla rzymskich katolików? Czy poprze Pan apel do Stolicy Świętej o ustanowienie Łacińskiego Kościoła Unickiego, którego ryty zostaną zachowane w takiej postaci, w jakiej istniały za panowania Piusa IX?

Pański posłuszny sługa,
Evelyn Waugh

Fragment listu do redakcji „Catholic Herald”, 7 VIII 1964 r.

Na koniec słowo o liturgii. Robienie hałasu jest dla Niemców naturalne. Defilady w świetle pochodni i rozwrzeszczane gromady członków Hitlerjugend wyrażały narodową pasję. Dobrze, że „skanalizowano” to w życie Kościoła. Ale to jest najzupełniej nieangielskie. Nam nie potrzeba Sieg Hail. Modlimy się w ciszy. „Uczestnictwo”[3] we Mszy nie oznacza, że wsłuchujemy się we własne głosy, ale że Bóg słucha naszych głosów. Tylko On wie, kto uczestniczy we Mszy. Uważam, porównując rzeczy małe z wielkimi, że „uczestniczę” w dziele sztuki, gdy je studiuję i podziwiam w milczeniu. Nie potrzeba krzyczeć. Każdy, kto grał w sztuce [teatralnej] wie, że można deklamować na scenie, podczas gdy myśli mogą błądzić gdziekolwiek. Jeśli Niemcy chcą być hałaśliwi, niech będą, ale dlaczego zakłócają nasze nabożeństwa?

„Różnorodność” jest uznawana przez progresistów za jeden ze środków przeciwko ciasnocie Romanitá. Może pozwolą na nią angielskim katolikom. Teraz jestem stary, ale gdy zostałem przyjęty do Kościoła, byłem młody. I wcale nie przyciągnął mnie splendor jego wspaniałych ceremonii, które protestanci mogą dobrze skopiować. Jednym z pomniejszych powabów Kościoła, które najbardziej mnie pociągnęły, był widok kapłana i ministranta podczas cichej Mszy — podchodzących do ołtarza bez rozglądania się, by sprawdzić, jak wielu — lub jak niewielu — ludzi jest w kościele. Rzemieślnik i jego czeladnik; człowiek i praca, do której on jeden ma kwalifikacje. To jest Msza, którą z czasem zrozumiałem i pokochałem. Oczywiście, niech krzykacze mają swoje „dialogi”, ale niech całkowicie nie zapominają o nas, którzy cenimy ciszę.

Abp Jan Carmel Heenan do E. Waugha, 20 VIII 1964 r.

Drogi Panie Waugh!

(…) Ale proszę nie rozpaczać. Zmiany nie są tak wielkie, jak próbuje się to przedstawiać. Mimo, że termin wprowadzenia nowej liturgii został wyznaczony, to będę zaskoczony, jeśli wszyscy biskupi będą chcieli, aby wszystkie Msze każdego dnia były odprawiane w nowym rycie. Postaramy się w miarę potrzeb pamiętać o wszystkich — tatuśkach, tradsach, rockersach, modsach, tych trendy
i tych nie‑trendy[4].

List do abp. Jana Carmela Heenana, 3 I 1965

Drogi Księże Arcybiskupie!

Proszę o wybaczenie, że pozwalam sobie Ekscelencję kłopotać. Czytam w wielu gazetach, że duchowni chętnie przyjmują rady od świeckich. Wątpię, czy to prawda, ale życzliwość, jakiej doznałem podczas naszego ostatniego spotkania, ośmiela mnie, by pisać. Zostałem odprawiony przez Ekscelencję z zapewnieniem, że zmiany [liturgiczne], które zostaną wprowadzone, będą umiarkowane. Nie wiem, jak sprawy mają się w Westminsterze. Na prowincji panuje tohu babohu[5] (jeśli wolno mi użyć cytatu z języka skądinąd
mi nieznanego).

Abstrahując od cierpień związanych z obserwowaniem bałaganu w naszych duchowych zwyczajach (i wiem, że to niewiele w porównaniu z poważnymi niebezpieczeństwami dla wiary i moralności otwarcie proponowanymi na soborze), moi przyjaciele i ja najzupełniej nie pojmujemy nowego kształtu Mszy.

Pogląd, że przyciągnie on protestantów, jest pozbawiony podstaw. Anglikanie mają elegancką i zrozumiałą formę nabożeństw. Wszystko, czego im brakuje, to ważnych święceń, które uczyniłyby je lepszymi. Jeśli pożądana jest Msza w całości po angielsku, to pierwszy modlitewnik Edwarda VI, z nielicznymi zmianami, będzie zadowalający. Zamiast tego mamy mieszaninę greki, łaciny i prostackiej angielszczyzny. Podczas starej Mszy jedno spojrzenie na ołtarz wystarczyło, bym dokładnie wiedział, która to część liturgii. Głos księdza był często niedosłyszalny i niezrozumiały. Nie piszę z pychą właściwą studentowi filologii klasycznej. Rzeczywiście znam łacinę słabiej niż znałem ją 45 lat temu, lecz skupienie się na czynnościach kapłana nie wymaga modlitewnej doskonałości. Wielokrotne wstawanie i powtarzanie „I z tobą” szkodzi temu stosunkowo intymnemu związkowi i „partycypacji”. Niektóre części Mszy były znane najmniej wykształconym, np. Pater noster, Credo, Domine,
non sum dignus etc. A te zostały zaprowadzone jedynie w języku angielskim. Dlaczego wciąż nudzimy o zapisywaniu [dzieci] do katolickich szkół, jeśli te nie są w stanie przekazać takich podstaw?

Dlaczego Corpus Christi zostało przetłumaczone? Czy w przyszłości mamy mieć „procesje Ciała Chrystusa”[6]?

Dlaczego zostaliśmy pozbawieni modlitw przy komunii, które zachowali nawet anglikanie: custodiat animam in vitam aeternam?

Słyszałem ostatnio kazanie (oczywiście nie z ust czcigodnego kanonika Iles[7]), gdzie powiedziano nam, że nie odnosiliśmy korzyści z Mszy, jeżeli nie przyjmowaliśmy Komunii, chyba że jesteśmy w stanie grzechu śmiertelnego.

Martindale i Knox nie żyją. Może są młodzi kaznodzieje. Nie miałem jednak szczęścia ich usłyszeć. Po co wszystkie te kazania, gdy ludzie nie wiedzą, o co chodzi[8].

Dlaczego Agnus Dei jest najpierw po łacinie, później po angielsku?

Dlaczego ksiądz recytuje Credo, które wszyscy znamy, z ambony?

Msza święta nie daje mi już pociechy i zbudowania. Obym nigdy, o co proszę Boga, nie porzucił wiary, ale uczęszczających do kościoła czeka teraz ciężka próba. Prawdopodobnie w tygodniu po Oktawie Wielkanocnej Ekscelencja i Jego koledzy biskupi będą dyskutować o skutkach tych „eksperymentów”[9]. Proszę powiedzieć im, jak wielki powodują one niepokój, i proszę, módlcie się o wytrwałość dla mnie.

Szczerze oddany
Evelyn Waugh

Z listu do lady Diany Cooper[10]

Combe Florey House, 7 II 1965 r.

Najdroższa!

Miło pojechać do Rzymu. Niszczą tam teraz wszystko, co powierzchownie atrakcyjne w moim Kościele. Wielki to dla mnie smutek — ten jeden raz niezasłużony. Jeśli spotkasz kardynała Beę, pluń mu w oczy.

Twój Bo

List do prałata McRaveya

Combe Florey House, 15 IV 1965 r.

Czcigodny Księże Prałacie!

Proszę darować, że Księdza trudzę, ale mówią mi, że często łaskawie udziela Ksiądz specjalistycznych porad zaniepokojonym świeckim.

Kiedy 35 lat temu uczono mnie zasad wiary, dowiedziałem się o obowiązku uczestnictwa we Mszy świętej w święta nakazane, że (a) stosuje się on jedynie do tych, którzy mieszkają w odległości do 3 mil od kościoła, oraz że wynalezienie samochodu nie zmieniło tego rozporządzenia; a także (b), że obowiązek ten dotyczy Mszy od ofertorium do Komunii kapłana.Czy to prawo obowiązuje nadal?

Nie pytam, co dla mnie najlepsze, a jedynie o minimum, które muszę spełnić, by nie popaść w grzech ciężki. Nową liturgię uważam za pokusę przeciw wierze, nadziei i miłości, ale, z Bożą pomocą, nie wystąpię z Kościoła.

Dołączam kopertę na Księdza łaskawą odpowiedź.

Uniżony sługa
E. Waugh

Z listu do lady Diany Cooper

Combe Florey House, 9 III 1966 r.

Najdroższa Diano!

(…) W ciągu ostatnich dwóch lat bardzo się postarzałem. Nie jestem chory, lecz osłabiony. Nie mam ochoty nigdzie iść i nic robić. Wiem, że jestem okropnym nudziarzem. Sobór Watykański wypruł ze mnie wnętrzności (…).

Z listu do lady Diany Cooper

Combe Florey House, 30 III 1966 r.

Najdroższa Diano!

(…) Wielkanoc tak wiele dla mnie znaczyła przed papieżem Janem i jego soborem — oni zniszczyli piękno liturgii. Jeszcze nie oblałem się benzyną i nie poszedłem z dymem, ale trzymam się teraz wiary z uporem pozbawionym radości. Chodzenie do kościoła to już tylko wypełnianie obowiązku. Nie doczekam już powrotu do normalności. W wielu krajach jest gorzej (…).

Z listu Małgorzaty Waugh (córki pisarza) do lady Diany Cooper

Combe Florey House, Czwartek w Oktawie Wielkanocy (14 IV 1966 r.)

Droga Lady Diano!

Proszę nie martwić się zbytnio Papą. Myślę, że to był rodzaj niesamowitego cudu. Wie Pani, jak pragnął umrzeć, a umierał w Niedzielę Wielkanocną, kiedy cała liturgia traktuje o śmierci i zmartwychwstaniu, po Mszy łacińskiej i Komunii św., dokładnie tak, jak tego chciał. Jestem pewna, że modlił się o to, aby umrzeć podczas Mszy. Jestem bardzo, bardzo rada ze względu na niego. W ostatnich dniach często o Pani wspominał…

PRZYPISY:

[1] Idzie o katedrę Chrystusa Króla w Liverpoolu, której budowę wówczas rozpoczęto i która została konsekrowana w roku 1967.

[2] Jan Karmel Heenan (1905–1975), od 1951 r. biskup Leeds, w 1957 mianowany arcybiskupem Liverpoolu, a w 1963 arcybiskupem Westminsteru i prymasem Anglii i Walli. Kapelusz kardynalski otrzymał w 1965 r. Uczestnik soboru i umiarkowany zwolennik jego reform. W 1967 roku poparł świeckich pragnących uzyskać indult na uczestnictwo we Mszach św. celebrowanych według mszału Jana XXIII po zmianach z roku 1965 i 67(tzw. indult Agaty Christie).

[3] Ang. participation — odwołanie do „participatio actuosa”, często błędnie rozumianego przez współczesnych liturgistów jako „czynne uczestnictwo” wiernych w konkretnych liturgicznych posługach, a przynajmniej jako niezbędna konieczność zaangażowania w dialog liturgiczny.

[4] Rockers, Mods… — bp Heenan odwołuje się do popularnych w latach 60. XX w. miejskich subkultur młodzieżowych, stawiając je na równi (prawda, że w żartobliwym tonie) z „pops” — tatuśkami, czyli ludźmi starszymi, i „trads”, czyli katolickimi tradycjonalistami.

[5] Hebraizm oznaczający chaos, zaczerpnięty z Księgi Rodzaju (1,2).

[6] W Anglii uroczystość Bożego Ciała tradycyjnie
nosiła łacińską nazwę Corpus Christi.

[7] Proboszcz w Tauton, gdzie Waugh był parafianinem.

[8] Fragment nie dość jasny. Prawdopodobnie autor miał na myśli to, że w wraz ze zmianami liturgicznymi nie tylko wiernych przyzwyczajonych do łaciny „zasypano” angielszczyzną w liturgii, ale także księża poczuli się w obowiązku głosić kazania podczas każdej Mszy (najczęściej słabo przygotowane), co wcześniej było
zupełnie niespotykane.

[9] W tygodniu po Oktawie Wielkanocnej, nazywanym w Anglii Low Week (‘niskim tygodniem’) — w odróżnieniu od samej oktawy nazywanej High Week (‘tygodniem wysokim’) miały miejsce zwyczajowe, doroczne spotkania biskupów Anglii i Walii (tradycja ta nie została zarzucona po powołaniu przez Pawła VI w 1966 r. narodowych konferencji episkopatów).

[10] Lady Diana Cooper (1892–1986), przyjaciółka E. Waugha z lat młodości; arystokratka (wicehrabina Norwich), członkini londyńskiej socjety i uznana aktorka.

-----***------

Fragmenty listów i artykułów z 16 III 1963; 7 II i 15 IV 1965 w tłumaczeniu Pawła Długosza; z 23 i 25 XI 1962; 7 i 20 VIII 1964; 3 I, 7 II, 15 IV 1965; 9 i 30 III 1966 w tłumaczeniu Jakuba Pytla.

Łaska w życiu grzesznika. Evelyn Waugh (cz.1/2)

2011-09-13T20:52:00.008+01:00

Pisarka Nancy Mitford zapytała kiedyś Evelyna Waugha, jak może zachowywać się tak strasznie i nadal uważać za praktykującego katolika. „Nie masz pojęcia — odpowiedział Waugh — o ile byłbym gorszy, gdybym nie był katolikiem. Bez nadprzyrodzonej pomocy trudno byłoby mi być człowiekiem”.

I rzeczywiście historia życia Evelyna Waugha, konwertyty na katolicyzm i świetnego angielskiego pisarza nie stanowi dobrego materiału hagiograficznego. Jest raczej gotowym materiałem na książkę, w takim gatunku, jakie pisał sam Waugh. A bohaterami jego twórczości w znakomitej większości nie są ludzie święci, a wręcz przeciwnie; są to raczej opowieści o działaniu łaski w życiu ludzi grzesznych — o czym autor wspomniał we wstępie do swej najsłynniejszej chyba powieści zatytułowanej Znowu w Brideshead (Brideshead Revisited, 1945).

Evelyn Waugh urodził się w roku 1903 w dobrze sytuowanej londyńskiej rodzinie należącej do tzw. wyższej klasy średniej. Jego ojciec był wydawcą i krytykiem literackim, ale to nie on wzniecił w młodym Evelynie pasję artystyczną — nie łączyła ich jakaś szczególna więź, tym bardziej że ojciec zdecydowanie faworyzował swego starszego syna, Aleka. Młody Evelyn pozostawał więc pod wpływem matki, Katarzyny. Wychowywanie u jej boku sprawiło, że zainteresował się sztukami plastycznymi, szczególnie malarstwem, ale także uczyniło go młodzieńcem, jak się wydaje, zdecydowanie nadwrażliwym.

Ojciec chciał, aby obaj synowie ukończyli cieszące się prestiżem Sherborne College, ale na skutek skandalu obyczajowego, gdy Alec, uczeń Sherborne, został oskarżony o homoseksualny romans, droga Evelyna do tej szkoły była zamknięta. Rozpoczął więc naukę w Lancing College w Sussex, który był pod silnym wpływem tradycji anglokatolickiej. Jednak czas spędzony w Lancing był dlań rozczarowaniem. Nie potrafił odnaleźć się w grupie rówieśników, a rozziew pomiędzy naukami tam głoszonymi a zachowaniem uczniów, które uznawał za „dzikie i amoralne”, sprawił, że z czasem coraz bardziej dystansował się od wiary. Gdy rozpoczynał studia nad historią najnowszą w oksfordzkim Hertford College, deklarował się już jako agnostyk, który na dodatek, uwolniony spod religijnej presji, miał skłonność do zabawy i częstego zaglądania do kieliszka. Towarzyszyli mu w tym nowi przyjaciele — artyści, miłośnicy sztuki i poeci, w większości pochodzący z klas wyższych i arystokracji. Waugh nawiązał wówczas kilka romansów, w tym dwa o charakterze homoseksualnym. Zapytany później, w jakiej dyscyplinie sportowej reprezentował Hertford, odpowiedział: „W piciu!”. Nie dziwi więc, że ostatecznie nie złożył końcowych egzaminów, porzucił Oksford i rozpoczął kolejne studia, tym razem w londyńskiej Heatherley School of Fine Art. Jednak i tam nie doznał poczucia spełnienia — nigdy nie zrealizował swego głębokiego pragnienia, którym było zdobycie sławy równej podziwianym przez niego prerafaelitom [1]. W wieku 22 lat, o czym wspomina w swoich dziennikach, planował targnąć się na własne życie, ale w ostatniej chwili odstąpił od tego zamiaru.

Dochodząc do równowagi, rozpoczął pracę literacką. Pierwszy sukces przyniosła mu wydana w 1928 roku powieść Zmierzch i upadek (Decline and Fall), opowiadająca o perypetiach młodego studenta teologii, wydalonego z Oksfordu za obrazę moralności. Już wówczas jego pisarstwo charakteryzowało się bardzo inteligentnym, ironicznym i momentami dość mrocznym poczuciem humoru. W tym czasie pojął za żonę Evelynę Gardiner[2]. Wydawało się, że małżonkowie darzą się autentycznym uczuciem, jednak Evelyna okazała się niewierna. Zdrada spowodowała rozpad związku i rozwód, ale także natchnęła młodego pisarza do napisania kolejnej powieści, która przysporzyła mu sławy. Zatytułował ją Garść prochu (A Handful of Dust, 1934).

Nieszczęśliwe małżeństwo skłoniło Evelyna do głębszej refleksji nad własnym życiem, co doprowadziło go w 1930 roku do przyjęcia wiary katolickiej. Wyjechał później w podróż do Afryki i Ameryki Południowej. W tym czasie okrzepł w swym katolicyzmie, który pomógł mu zapomnieć o dotychczasowych, złych doświadczeniach i związać się z kolejną kobietą[3], katoliczką Laurą Herbert. Małżeństwo okazało się szczęśliwe i pobłogosławione siedmiorgiem dzieci.

Waugh nie przerwał twórczości pisarskiej, a na lata spędzone z Laurą przypadają jego największe sukcesy literackie — z pewnością będzie jeszcze o nich mowa w tym cyklu. Trzeba powiedzieć, że wspomnienia doświadczeń młodości stały się doskonałym materiałem do późniejszej twórczości literackiej, w której Evelyn Waugh, wystrzegając się nieznośnego moralizatorstwa, potrafił przekazać czytelnikowi katolicką wizję świata skuteczniej i bardziej autentycznie niż niejedno dzieło teologiczne. Było tak m.in. dlatego, że pisząc nawet o najpoważniejszych sprawach, nigdy nie porzucił swego specyficznego poczucia humoru i dużej bezpośredniości. Było to widoczne także wówczas, gdy na początku lat 60. XX wieku, w trakcie II Soboru Watykańskiego, już ze straconych pozycji (czego miał chyba pełną świadomość i co doprowadziło go do depresji) bronił w listach i artykułach tego Kościoła, który 30 lat wcześniej był ratunkiem dla jego duszy i którego skarbem była nieskażona błędami liturgia.

Jakub Pytel

PRZYPISY:

[1] The Pre‑Raphaelite Brotherhood (Bractwo Prerafaelitów) — stowarzyszenie artystyczne założone w Londynie w 1848 r. przez studentów The Royal Academy of Art: J. E. Millaisa, W. Hunta, D. G. Rossettiego i jego brata W. M. Rossettiego. Występowali przeciwko wiktoriańskiej, czysto akademickiej sztuce i głosili program sztuki odrodzonej moralnie, wzorowanej na twórczości mistrzów wczesnego włoskiego renesansu. Program grupy oparty był na poglądach J. Ruskina oraz idei odnowy sztuki poprzez sięgnięcie do twórczości włoskich mistrzów wczesnorenesansowych oraz W. Blake’a. Z jednej strony marzyli o powrocie średniowiecza, z drugiej starali się zmierzyć z problemami swoich czasów.

[2] Angielskie imię „Evelyn” może być zarówno imieniem męskim, jak żeńskim, choć skojarzenie z kobietą jest zdecydowanie powszechniejsze; przyjaciele małżeństwa Waugh dla rozróżnienia nazywali ich she‑Evelyn i he‑Evelyn (ona‑Evelyn i on‑Evelyn).

[3] Pierwsze małżeństwo E. Waugh zostało uznane przez Kościół katolicki za nieważnie zawarte.

-----***-----

Tekst ukazał się drukiem w czerwcu ubiegłego roku w miesięczniku Zawsze wierni, w cyklu zatytułowanym "Sławni konwertyci".

W kolejnym poście opublikuję ilustrujące powyższy tekst fragmenty listów, w których pisarz odnosi się do zmian w liturgii rzymskiej jakie miały miejsce w latach 50 i 60 XX wieku.

Przejścia prymasa Hepwortha

2011-09-12T13:39:00.005+01:00

John Hepwort jest prymasem Tradycyjnej Wspólnoty Anglikańskiej (Traditional Anglican Communion, TAC), której założycielem był pastor Louis Falk z Episkopalnego Kościoła USA. Falk był wychowankiem anglokatolickiego amerykańskiego seminarium Nashotah House, jednak w latach 70. ubiegłego wieku opuścił liberalizującą się macierzystą organizację religijną i przystąpił do Anglikańskiego Kościoła Katolickiego (Anglican Catholic Church, ACC). W 1981 roku został ordynariuszem diecezji Missouri Valley, a dwa lata później prymasem całej wspomnianej organizacji kościelnej. W roku 1991 doszło do połączenia ACC z Amerykańskim Kościołem Episkopalnym i przyjęcia nazwy „Kościół Anglikański w Ameryce”. Kościół ten wraz z piętnastoma innymi podobnymi wspólnotami eklezjalnymi obecnymi na wszystkich kontynentach i gromadzącymi blisko 400 tys. wiernych stworzył TAC. Pochodzącego z Australii Johna Hepwortha wybrano prymasem Wspólnoty w 2002 roku i to głównie z jego inicjatywy rozpoczęły się rozmowy tej organizacji ze Stolicą Świętą dotyczące powrotu jej członków do jedności Kościoła powszechnego, co zapewne nastąpi już niebawem w ramach tworzących się na mocy Konstytucji Apostolskiej Anglicanorum Coetibus ordynariatów dla byłych anglikanów.

Dotąd osoba prymasa Hepwortha – mimo jego działań na rzecz pojednania z Rzymem – postrzegana była jako przeszkoda na drodze do urzeczywistnienia się tego projektu. Prymas jest bowiem zbiegłym katolickim księdzem, który porzucił australijską archidiecezję Adelajda i który nie dość, że konwertował na anglikanizm, to jeszcze przyjął ordynację episkopalną. Na dodatek jest rozwodnikiem żyjącym w powtórnym związku i posiadającym troje dzieci. Nawet gdyby na Watykanie bardzo chciano uszanować członków TAC i samego Hepwortha poprzez nadanie mu jakichkolwiek godności w ramach któregoś z przyszłych ordynariatów, to byłoby to nie tylko trudne, ale ocierałoby się wręcz o skandal.

Otworzyła się jednak droga do przynajmniej częściowej rehabilitacji księdza Hepwortha – rehabilitacji wynikającej z możliwości zrozumienia i właściwego osądzenia jego życiowych decyzji. Oto stosowne komisje kościoła katolickiego w Australii oficjalnie przeprosiły prymasa TAC i zaproponowały mu finansowe zadośćuczynienie za nadużycia seksualne, jakich dopuścili się wobec niego – jako kleryka niższego i wyższego seminarium duchownego, a później młodego katolickiego kapłana – jego starsi kursowi koledzy, a później przełożeni. Nie wdając się w niepotrzebne szczegóły, które szerzej relacjonuje dziennik The Australian w artykule pt. Abused Archbishop John Hepworth ready to forgive (molestowany arcybiskup John Hepworth jest gotów wybaczyć), dzisiejszy prymas niejednokrotnie padał ofiarą gwałtu, następnie szantażu, a jego prześladowcy próbowali nawet posunąć się do wykorzystania sakramentu Spowiedzi św. do tego, by zamknąć usta swej ofierze. Wydarzenia w końcu doprowadziły Hepwortha do decyzji o odejściu. Jak sam powiedział „uciekł z Kościoła, lecz nigdy nie przestał go kochać”.

Dowodem na prawdziwość tego wyznania może być fakt, że prymas TAC nigdy nie wykorzystywał swej tragicznej przeszłości, ani by usprawiedliwić własne czyny, ani tym bardziej by publicznie oskarżać Kościół katolicki, a gdy w końcu pojawiły się takie możliwości również w całkowitej dyskrecji przekazał sprawę kompetentnym organom australijskiego Kościoła, a te przyznały mu rację.

W tej sytuacji wydaje się już zbyt ostrą cytowana przeze mnie we wrześniu 2009 roku w poście pt. „Koło ratunkowe dla anglokatolików” opinia Damiana Thompsona, publicysty The Telegraph, który stwierdził: „Na przykład Traditional Anglican Communion (TAC) jest osobną niezależną organizacją pod przewodnictwem abp Johna Hepwortha, dwukrotnie żonatego byłego katolickiego księdza. Trudno o większe bagno” – jak widać o „większe bagno” nie jest wcale tak trudno nawet w samym Kościele, a historia Hepwortha jest kolejnym dowodem na to, że jedną z najważniejszych przyczyn kryzysu jest tolerowanie w nim homoseksualnej mafii chroniącej i promującej osoby mające ewidentne problemy z własną seksualnością.

Warto i przy tej okazji powtórzyć zachętę kardynała Newmana zawartą w jego kazaniu pt. Ludzie, nie aniołowie kapłanami Ewangelii, które błogosławiony zakończył słowami: „Módlcie się za nich [kapłanów], by otrzymali wielki dar wytrwania, by nadal żyli w łasce, w której, jak ufają, żyją obecnie, aż do śmierci, aby przypadkiem głosząc Ewangelię innym, sami nie zostali potępieni.

Mgliste perspektywy IBP

2011-09-11T00:01:00.000+01:00

W święto Matki Boskiej Siewnej minęła piąta rocznica erygowania ad experimentum Instytutu Dobrego Pasterza (Institutum a Bono Pastore). Powstaniu IBP towarzyszyła radość wielu katolickich tradycjonalistów związanych z Komisją Ecclesia Dei. Radość ta niekiedy graniczyła z euforią: oto papież Benedykt XVI wyraził zgodę na powstanie konfraterni kapłańskiej zrzeszającej tych lepszych i prawdziwszych „lefebvrystów”! Lepszych, bo godzących się uzyskać status kanoniczny za bardzo niewygórowaną cenę, a prawdziwszych, bo zrzeszających byłych członków FSSPX z jakichś powodów przekonanych, że najlepiej wiedzą, co dziś zrobiłby arcybiskup Lefebvre, gdyby Pan nie odwołał go przed dwiema dekadami z tego padołu łez. Entuzjaści głosili nawet, że Instytut Dobrego Pasterza cieszy się osobistym poparciem Ojca Świętego, że on go erygował i to jego „dziecko”, dzięki czemu w niedługim czasie IBP zawojuje świat. A przynajmniej tradi-świat.

Minęło pięć lat i nic takiego nie ma miejsca. IBP nadal jest bardzo niewielką wspólnotą podległą Komisji Ecclesia Dei, której daleko do petrystów czy Instytutu Chrystusa Króla. Porównań z Bractwem Świętego Piusa X, które najbardziej na powstaniu nowego instytutu miało ucierpieć, nawet nie czynię – po prostu fotografie z zakrystii należącego do IBP bordoskiego kościoła św. Eligiusza, na których kolejni kardynałowie przygotowują się do celebracji Mszy św., czyniąc to na tle portretu arcybiskupa Lefebvre’a, nie są w stanie przesłonić faktu, że papieskie poparcie okazało się mrzonką. Najlepiej świadczą o tym ponad dwa tuziny kapłanów oraz pełne kleryków seminarium w Courtalain i absolutna mizeria w dziedzinie domów erygowanych kanonicznie zamieniająca powołaniowy sukces w klęskę urodzaju. Jak widać papież w sprawie IBP nie kiwnął palcem w trzewiku, o tupnięciu nogą na tego, czy innego ordynariusza nawet nie wspomniawszy.

Instytut czeka teraz na nadanie statutu. I zapewne się doczeka, choć wydaje się, iż nie nastąpi to zanim w Rzymie nie zapadnie decyzja jaki ma być finał rozmów z piusowcami. A trzeba sobie zdać sprawę, że Instytut Dobrego Pasterza nie jest samotną wyspą na morzu katolickiego tradycjonalizmu – by sparafrazować znanego trapistę –, a jego powstanie nie było wyłącznie wynikiem dobrej woli Rzymu, ale także chłodnej kalkulacji kurialistów, jeśli nie samego papieża, których uwadze nie uszło przecież darcie kotów pomiędzy księżmi Aulagnierem i Laguerie a biskupem Fellayem.

Dziś wiadomo już, że papież postawił na niewłaściwego konia i do rzymskiego stołu rozmów Bractwo Św. Piusa X zasiada wcale nieosłabione. Rzym może i wybacza, ale nie zapomina, co pozwala sądzić, że przedstawicielom IBP będzie niezwykle trudno uzyskać tam kolejne łaski.

Powie ktoś, że to węszenie spisków i jeśli coś podobnego mogłoby mieć miejsce w świecie świeckim, to z pewnością nie w Kościele… Cóż, wystarczy lektura wydanej niedawno przez wydawnictwo TE DEUM książki pt. „Arcybiskup Lefebvre w obronie Kościoła i papiestwa. Dokumenty z lat 1971-1990”, a najlepiej przypomnienie, że kardynał Ratzinger raz już ćwiczył wobec FSSPX podobny manewr (z równie marnym skutkiem), gdy w 1986 roku ojcował rzymskiemu „tradycjonalistycznemu” seminarium Mater Ecclesiae, mającemu stanowić konkurencję i przeciągnąć alumnów z założonego przez abp. Lefebvre’a seminarium w Ecône. Nie trzeba chyba dodawać, że gdy instytucja ta nie spełniła swego zadania, to została rozwiązana. I to dość szybko. Z IBP tak się nie stanie, bo o ile można rozpuścić do domów kleryków, o tyle nie można zrobić tego z wyświęconymi księżmi. Nie pozostaje więc nic innego, jak cierpliwie czekać na dalszy bieg wydarzeń.

I by nie było nieporozumień: nie jestem wrogiem Instytutu Dobrego Pasterza, a niektórych jego członków darzę osobistą sympatią. Jednak „prawda jest mi większą przyjaciółką niż Plato” i skłamałbym mówiąc, że widzę przed IBP jakieś jasne perspektywy.

Ostatni mięsny piątek

2011-09-10T01:31:00.007+01:00

Wczoraj w Anglii mieliśmy „ostatki” – ostatni piątek, w który można było post od mięsa zastąpić jakimś uczynkiem miłosierdzia, aktem pobożności, lub rezygnacją z używek. Decyzją Konferencji Episkopatu Anglii i Walii od przyszłego piątku wraca tutaj, po 27. latach, obowiązek wstrzemięźliwości od pokarmów mięsnych. Datę wybrano nieprzypadkowo, bo w piątek 16 września przypada pierwsza rocznica pielgrzymki Benedykta XVI do Wielkiej Brytanii. Sprawia to – chyba niezbyt szczęśliwie – że powrót do dawnej obserwancji postrzega się jako „prezent” biskupów dla papieża-tradycjonalisty. Ale dobre i to.

Tak, czy inaczej, swą decyzją angielscy biskupi przyznali, że faktyczna rezygnacja w roku 1984 z piątkowego postu była błędem. Owszem, gwoli sprawiedliwości trzeba powiedzieć, że obowiązek postny nie tyle zniesiono, co rozszerzono możliwości jego wypełnienia. Nie sposób jednak nie odnieść wrażenia, że decyzja hierarchów znakomicie dowodziła ich oderwania od rzeczywistości. Biskupi najzwyczajniej zapomnieli o tym, że rodzaj ludzki obciążony jest grzechem pierworodnym, przez co zupełnie niewłaściwie ocenili kondycję powierzonych sobie owieczek, które dokąd ciążył na nich obowiązek sumienia, w piątki karnie stawały w kolejkach po tradycyjną rybę z frytkami. Ta piątkowa konsumpcja ryb może i była mało wyrafinowanym i zupełnie nieheroicznym, ale jednak świadectwem ich przywiązania do Chrystusa i jego Kościoła. Zauważali to protestanci reagujący na ten widok mieszaniną irytacji i podziwu, ale nie chcieli tego dostrzec oświeceni duchem soboru katoliccy hierarchowie.

Starając się przestrzegać dawnej dyscypliny postnej nigdy dotąd nie korzystałem z możliwości zamiany niejedzenia mięsa na jakieś inne wyrzeczenia, lecz dziś, wobec ostatniej ku temu okazji zjadłem mięsny lunch, a następnie jego pieniężny ekwiwalent powierzyłem opiece św. Antoniego. Niewiele mam ku temu okazji, więc wszystko to uczyniłem z zamiarem zademonstrowania niezachwianej jedności z Malcolmem Patrickiem McMahonem – miejscowym ordynariuszem.

-----***-----

Jak zwykle, gdy poruszam podobną tematykę, polecam lekturze Czytelników dwa teksty zamieszczone w blogu: "Msza trydencka a dawne przepisy postne" oraz "Ryba w piątek".

ПРАВДА wg Katolickiej Agencji Informacyjnej

2011-09-08T12:37:00.006+01:00

Zamieszczony w bocznym pasku “Pod mitrą” link do strony Katolickiej Agencji Informacyjnej nie bez powodu oznaczyłem tytułem ПРАВДА (ros. prawda). Po raz kolejny przekonuję się, że była to decyzja słuszna.

Wczoraj, 7 września, KAI opublikowała kolejną informację dotyczącą rozmów doktrynalnych pomiędzy Kongregacją Nauki Wiary i Bractwem Kapłańskim św. Piusa X. Redaktor podpisujący się nickiem „tom” napisał: „bp Bernard Fellay wykluczył uznanie przez jego wspólnotę nauczania Soboru Watykańskiego II”. Powyższe zdanie (umieszczone w nagłówku artykułu) „tom” zredagował w oparciu o cytat z bp. Bernarda Fellaya, przełożonego generalnego FSSPX, który wg niego miał powiedzieć: „Jeśli chcieliby w dalszym ciągu, by Bractwo uznało Sobór, to odbyte już wcześniej dyskusje jasno pokazują, że nie mamy zamiaru podążać tą drogą”.

Sięgnijmy więc do oryginalnej wypowiedzi biskupa, która – zamieszczona w portalu Actualité Traditionaliste - brzmi następująco: „Pour que la Fraternité Saint-Pie X puisse prétendre à une reconnaissance canonique, elle doit reconnaître le concile et en accepter toutes les réformes, ainsi que le magistère de tous les papes depuis le concile. C’est très fort, car ils savent parfaitement que nous n’accepterons jamais de marcher dans une telle voie".

Moja znajomość języka francuskiego jest doprawdy niewielka, ale nawet ja widzę, że tłumaczenie słów biskupa jest – by być niezwykle delikatnym – naciągane. Biskup Fellay mówi bowiem: „By Bractwo Św. Piusa X mogło ubiegać się o uznanie kanoniczne, musi uznać sobór i zaakceptować wszystkie reformy i nauczanie wszystkich papieży od czasów soboru. To nazbyt ostre [warunki], ponieważ oni [zapewne urzędnicy Kurii Rzymskiej] doskonale wiedzą, że nigdy się na to nie zgodzimy [dosłownie: „że nigdy nie zgodzimy się pójść tą drogą”].

Jakby na rzecz nie spojrzeć przełożony generalny FSSPX nie mówi nic o tym, by „wcześniejsze dyskusje coś jasno pokazywały”, ani, by ktoś nie miał jakiegoś „zamiaru”, ale po prostu, że uznanie wszystkiego, czego kardynał Levada życzy sobie, by zostało uznane, najzwyczajniej nie wchodzi w grę. Tak więc słowa „toma”, iż bp Fellay „wykluczył wszelkie ustępstwa na rzecz Watykanu, jeśli te zagroziłyby zasadom jego wspólnoty” są – by znów użyć eufemizmu – dalekie od prawdy. Mam zresztą wrażenie, że ów tekst jest w ogóle mieszanką niekompetencji i złej woli. Dowodem na tę pierwszą jest korzystanie z elektronicznego tłumacza (naprawdę w KAI nie pracuje nikt, kogo można byłoby poprosić o przetłumaczenie prostego francuskiego zdania?!), dowodem na tę drugą jest przywoływanie krytyk wygłaszanych mit brennender Sorge przez biskupów Zollitscha i Müllera, a na obie – niekompetencję i złą wolę – stwierdzenie, iż „Stolica Apostolska nie uznaje święceń kapłańskich dokonanych przez lefebrystów…” (!!!)

"Tym czasem ludzie źli i zwodziciele będą się dalej posuwać ku temu, co gorsze, błądząc i innych w błąd wprowadzając”[2 Tym 3, 13], jak to poświadczają św. Piotr, św. Paweł, św. Jan i św. Juda.

Chesterton i ks. Natanek

2011-08-20T00:15:00.004+01:00

"Każda wielka herezja nieodmiennie łączyła trzy cechy. Heretyk zaczynał od tego, że wybierał sobie jedną mistyczną ideę spośród pozostających w równowadze mistycznych idei Kościoła. Następnie wykorzystywał tę ideę jako broń do walki przeciw wszystkim innym ideom. Najbardziej osobliwa jest jednak trzecia cecha: otóż heretyk najwyraźniej nie zdawał sobie sprawy, że jego ulubiona mistyczna idea jest właśnie ideą mistyczną, to znaczy, że jest zagadkowa, aprioryczna i że można ją podać w wątpliwość..."

Gilbert Keith Chesterton

TVN24: "Lefebvryści" jak morderca z Norwegii

2011-07-25T01:31:00.013+01:00

Redaktor Marek Lehnert, rzymski korespondent Polskiego Radia i Informacyjnej Agencji Radiowej w wypowiedzi dla stacji TVN24 porównał "lefebvrystów" do Andersa Behringa Breivika, sprawcy piątkowej masakry na norweskiej wyspie Utoya, który w swoim przesłaniu miał grozić Ojcu Świętemu Benedyktowi XVI.

Redaktor Lehnert relacjonując wypowiedź włoskiego socjologa Massimo Introvigne nt. gróźb kierowanych przez Breivika pod adresem papieża, stwierdził: "Benedykt XVI oskarżony został przez norweskiego ekstremistę o to, że porzucił chrześcijaństwo i chrześcijan europejskich, należy go uznać za papieża-tchórza, niekompetentnego, skorumpowanego i nieprawowitego". I dalej, na jednym niemal oddechu, Lehnert dodał: "Kiedyś takie zastrzeżenia do Jana Pawła II, że jest nieprawnie wybranym następcą św. Piotra mieli 'lefebvryści', teraz coś podobnego widzimy w wydaniu - rzekomo, bo pewności stuprocentowej nie ma - norweskim".

Twierdzenie, jakoby "lefebvryści" - jak potocznie i często obraźliwie określa się duchownych należących do założonego przez abp. Marcela Lefebvra Bractwa Kapłańskiego Świętego Piusa X i związanych z tym instytutem wiernych - mieli kwestionować legalność wyboru Jana Pawła II na Tron Piotrowy jest oczywistą nieprawdą, a przywoływanie nazwy Bractwa w tym kontekście jest rzeczą skandaliczną i nie mającą nic wspólnego z dziennikarską rzetelnością, o zwykłej przywzwoitości nawet już nie wspominając. A może należałoby dać redaktorowi Lehnertowi szansę udowodnienia jego słów przed sądem w procesie o ochronę dobrego imienia FSSPX? Czy na sali jest prawnik?

---*---

Wspomnianą wypowiedź można znaleźć tutaj, czyli pod adresem: http://www.tvn24.pl/-1,1711723,0,1,sprawca-masakry-grozil-papiezowi,wiadomosc.html (a przynajmniej można było to zrobić 25.07.2011 o g. 03:14)

"Mateczka" i jej mankietnicy (cz. I)

2011-05-26T13:37:00.005+01:00

(Tekst ukazał się drukiem w miesięczniku Zawsze Wierni, w numerze 11/2010).

"Mateczka powiedziała do mnie, że była obecna przy stwarzaniu świata i że urządzała świat. Mówiła, że te słowa Pisma św.: ‹Pan mnie posiadł na początku dróg swoich… Z nim byłam wszystko urządzając…› — do niej się odnoszą" («Brewiarzyk mariawicki», Felicjanów 1967, s. 546).

W dyskusjach o stanie wiary Polaków, zarówno obecnie, jak i na przestrzeni wieków, nierzadko można usłyszeć opinię — wypowiadaną nie tylko przez otwartych wrogów Kościoła, ale także przez jego członków — że dowodem na słabość polskiego katolicyzmu (oprócz wyświechtanego argumentu z ludowej pobożności i szczególnej czci oddawanej Matce Bożej) jest to, że nad Wisłą nie powstała żadna znacząca i „oryginalnie polska” myśl teologiczna. I rzeczywiście, można by nad tym boleć, gdyby ów żal najczęściej nie dotyczył okoliczności, że Polska nie stała się rozsadnikiem żadnej „interesującej herezji”. Miłośnicy podobnych zjawisk muszą się zadowolić ludowym i pseudomistycznym mariawityzmem, który z ruchu mającego odnowić katolicką pobożność i katolickie kapłaństwo stał się sektą wypaczającą istotę kapłaństwa. Za pocieszenie musi zaś starczyć im fakt, że jego założycielka, nasza rodaczka, Feliksa Kozłowska, niemal deifikowana przez swych zwolenników, była pierwszą kobietą ekskomunikowaną z imienia w dziejach Kościoła katolickiego.

S. Maria Feliksa Kozłowska

W powszechnej świadomości mariawityzm zapisał się dzięki wydarzeniom z przełomu lat 20. i 30. XX wieku. Jego biskupi zaczęli wówczas udzielać kobietom „święceń” prezbiteratu i episkopatu, błogosławić małżeństwa pomiędzy księżmi a zakonnicami, pochwalać — choć jak się wydaje tylko w teorii — poligamię. Najbardziej sławetne okazały się tzw. procesy mariawickie, gdy głowa sekty, Jan Maria Michał Kowalski, uczeń i następca „Mateczki”, wielokrotnie stawał przed sądem z oskarżenia o obrazę moralności i czyny lubieżne. Większość kompromitujących wydarzeń miała miejsce już po śmierci założycielki mariawityzmu, za rządów ks. Kowalskiego. Odsunięcie go od władzy w 1935 r. i odwołanie części jego „reform” dało sposobność apologetom sekty — także katolickim „ekumenistom” — do forsowania twierdzeń o rzekomej ortodoksyjności „oryginalnego” mariawityzmu.

Czy jednak ten pierwotny mariawityzm istotnie był tak czysty i szlachetny, jak chcieliby jego obrońcy?

Feliksa i bł. Honorat

Herezja mariawicka wzięła swój początek od Feliksy Kozłowskiej, która urodziła się maju 1862 r. w Wielicznej koło Węgrowa na Podlasiu i jeszcze jako niemowlę została półsierotą[1] — jej ojciec zginął w powstaniu styczniowym. Dziesięcioletnia Feliksa przeniosła się wraz z matką do Warszawy, gdzie rozpoczęła naukę w gimnazjum i odkryła powołanie do życia zakonnego.

Realizacja tego wezwania nie była jednak łatwa. Kościół katolicki był wówczas obiektem popowstaniowych represji rządu carskiego, w wyniku których kasacie uległy pozostałe jeszcze na terenie Królestwa Kongresowego zakony i zgromadzenia zakonne oraz katolickie instytucje charytatywne. Kontakty biskupów ze Stolicą Apostolską usiłowano poddać ścisłej kontroli Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, a jedyną uczelnią teologiczną dostępną polskiemu duchowieństwu była Akademia Duchowna w Petersburgu. Na skutek wrogich działań zaborcy Kościół podupadał zarówno ekonomicznie, jak intelektualnie, a w wielu przypadkach — co najbardziej bolesne — także moralnie. Nie zabrakło jednak duchownych, którzy chcieli przeciwdziałać pogłębiającemu się kryzysowi, widząc w nim szansę odnowy katolicyzmu. Jednym z nich był twórca wielu ukrytych zgromadzeń zakonnych, kapucyn, ojciec Honorat Koźmiński[2], który obecnie odbiera w Kościele cześć jako błogosławiony.

Spowiednik skierował młodą Feliksę właśnie do o. Koźmińskiego, który po okresie próby polecił jej wstąpienie do bezhabitowego Zgromadzenia Sióstr Franciszkanek od Cierpiących, opiekującego się starcami i chorymi w Warszawskim Domu Schronienia (który później przyjął nazwę „Przytulisko”). Młoda zakonnica, nosząca odtąd imię zakonne Franciszki, sama nie była najlepszego zdrowia i po upływie dwóch lat o. Honorat zlecił jej inne posługi, niewymagające tak ciężkiej pracy, w tym również funkcję wizytatorki założonych przez niego zgromadzeń. I właśnie z tą misją Franciszka przybyła w 1886 r. do Płocka, gdzie po kilku miesiącach, za zgodą o. Honorata, wraz z pięcioma innymi siostrami założyła Zgromadzenie Sióstr Ubogich od św. Matki Klary. Zakonnice oprócz trzech tradycyjnych ślubów ubóstwa, czystości i posłuszeństwa składały dodatkowy, czwarty, dotyczący uczestnictwa w nieustającej adoracji Najświętszego Sakramentu jako wynagrodzenia za zniewagi wyrządzane Panu Bogu w Eucharystii.

Siostry, podobnie jak w innych honorackich zgromadzeniach, żyły w ukryciu, działając pod szyldem „pracowni robót kościelnych” zajmującej się wyrobem paramentów. Podstawą ich duchowości był kult Najświętszego Sakramentu, a głównym zajęciem — czynienie dzieł miłosierdzia. Zgromadzenie Kozłowskiej nie wyróżniało się więc szczególnie na tle innych ruchów odrodzeniowych polskiego katolicyzmu końca XIX wieku. Niebawem miało się to zmienić, bowiem jego założycielka, jak twierdziła, otrzymała od Boga objawienie i misję.

Mariae vita imitans

„Stało się to w dniu 2 sierpnia 1893 r. w Płocku w kościele rzymskokatolickiego seminarium duchownego, przed ołtarzem Matki Boskiej Nieustającej Pomocy — pisze Kozłowska w swym Dziele Wielkiego Miłosierdzia[3] — (…) Po wysłuchaniu Mszy św. i przyjęciu Komunii św. nagle zostałam oderwana od zmysłów i stawiona przed Majestatem Bożym. Niepojęta światłość ogarnęła moją duszę i miałam wtedy ukazane: ogólne zepsucie świata i ostateczne czasy, potem rozwolnienie obyczajów w duchowieństwie i grzechy, jakich się dopuszczają kapłani. Widziałam Sprawiedliwość Boską wymierzoną na ukaranie świata i Miłosierdzie dające ginącemu światu, jako ostatni ratunek, cześć Przenajświętszego Sakramentu i pomoc Maryi. Po chwili milczenia przemówił Pan: «Środkiem szerzenia tej czci, chcę aby powstało zgromadzenie kapłanów pod nazwą Mariawitów. Hasło ich: Wszystko na większą chwałę Bożą i cześć Przenajświętszej Panny Maryi. Zostawać będą pod opieką Matki Boskiej Nieustającej Pomocy, bo jako są nieustanne wysiłki przeciwko Bogu i Kościołowi, tak jest potrzebna nieustająca pomoc Maryi»”.

Franciszka ochoczo zabrała się za realizację misji powierzonej jej w „objawieniu”, tworząc stowarzyszenie kapłańskie i nadając mu nazwę mariawitów, co miało pochodzić od słów: „Mariae vita (imitans) — życie Maryi (naśladujący)”. Kapłani ci, pod kierownictwem Kozłowskiej, w szczególny sposób mieli szerzyć kult Matki Bożej Nieustającej Pomocy. W pierwszej dekadzie po ogłoszeniu Dzieła… Katolicki Związek Mariawitów liczył 20 księży, z których pierwszym był ks. Felicjan (Maria Franciszek) Strumiłło, wykładowca płockiego seminarium duchownego i spowiednik Kozłowskiej[4]. W 1895 r. dołączyli do nich kolejni, wśród których znaleźli się późniejsi schizmatyccy biskupi: Leon (Maria Andrzej) Gołębiowski, Roman (Maria Jakub) Próchniewski i Jan (Maria Michał) Kowalski.

Kapłani należący do związku pozostawali przy swoich dotychczasowych posługach, lecz byli zobowiązani do wypełniania nakazów płynących z reguły zakonnej: żyli w prostocie i ubóstwie, nie wolno było im żądać opłat za posługi duchowne[5], ale mieli przyjmować to, co dobrowolnie ofiarują wierni, zachowywali wstrzemięźliwość od pokarmów mięsnych i, bodaj jako symbol nieuchylania się od trudów pracy fizycznej, zamiast białych nosili czarne mankiety (co spowodowało, że później nazywano ich mankietnikami). Równolegle z prowadzeniem duszpasterstwa podejmowali inicjatywy, które zapewniły im dużą popularność wśród proletariatu: zakładali kasy pożyczkowe i warsztaty produkcyjne oraz tworzyli spółdzielnie robotnicze.

Niemal do końca wieku mariawici działali w ukryciu, lecz mimo to wyróżniali się wśród ogółu duchowieństwa. W 1898 r. Katolicki Związek Mariawitów zaczął działać w sposób jawny. Wydawałoby się, że — przez wzgląd na wzniosłe cele, jakim się poświęcili mariawici — zyska powszechną akceptację, szczególnie wśród hierarchii. Stało się jednak inaczej, gdyż ujawnienie działalności było dla tlących się w mariawityzmie patologii niczym swobodny dopływ tlenu.

Roma locuta…

Już po trzech latach jawnej działalności należących do związku księży odsunięto od wygłaszania rekolekcji w warszawskim seminarium, a sam bł. Honorat Koźmiński odmówił założycielce ich zgromadzenia spowiedzi, co tłumaczył generałowi zakonu w jednym z listów, nazywając ją „hipokrytką i oszustką” i pisząc o szerzącym się kulcie Kozłowskiej wśród jej zwolenników. Jednym z najbardziej osobliwych przejawów tego kultu były wówczas publiczne spowiedzi kapłanów mariawickich, w których „Mateczka” — bo tak zaczęli nazywać Kozłowską jej zwolennicy — uczestniczyła. Nie tylko bł. Honorat, ale i część mariawitów dostrzegła ten problem. Szybko doszło do pierwszego rozłamu, gdy część księży wycofała się ze związku w proteście przeciwko szerzeniu kultu Kozłowskiej[6].

W 1902 r. „Mateczka” opracowała szczegółowe przepisy, na mocy których miało działać zgromadzenie mariawitów, powołała trzy prowincje według diecezji (działalność mariawitów ograniczała się wówczas do archidiecezji warszawskiej oraz diecezji płockiej i lubelskiej) i samodzielnie mianowała ich prowincjałów, którzy przygotowali do zaprezentowania biskupom teksty objawień Kozłowskiej oraz krótki rys historii zgromadzenia. Miał to być pierwszy krok na drodze do uzyskania zatwierdzenia przez władze duchowne. Biskup Franciszek Jaczewski z Lublina i arcybiskup warszawski Wincenty Popiel¬ Chościak nie przyjęli pism, także dlatego, by nie narażać swych owczarni na ewentualne represje policyjne z powodu kontaktów biskupa z tajnymi, bo zdelegalizowanymi w Królestwie instytucjami zakonnymi. Ale biskup płocki Jerzy Szembek, zaniepokojony rozwojem ruchu, który dopuszczał się kolportowania wydanej wówczas encykliki Leona XIII Mirae caritatis o kulcie eucharystycznym, przedstawiając ją jako dokument popierający ich religijne zwyczaje i pobożność, pisma przyjął i zarządził w tej sprawie tajny proces kanoniczny. Przesłuchano tedy płockiego prowincjała mariawitów i odebrano przysięgę milczenia od Kozłowskiej. Całość dokumentacji przetłumaczono na język łaciński i odesłano do Najwyższej Świętej Kongregacji Rzymskiej i Powszechnej Inkwizycji[7].

Trzy miesiące później, w lipcu 1903 r., „Mateczka”, jedna z jej sióstr i szesnastu kapłanów, idąc rzekomo za radą samego Chrystusa i obawiając się niechęci polskich biskupów, udali się do Rzymu, by bez ich pośrednictwa przedstawić sprawę mariawicką papieżowi. Gdy przybyli do Wiecznego Miasta, Stolica Święta wakowała po śmierci Leona XIII. Przyszło im czekać na wybór kolejnego papieża — 4 sierpnia został nim Józef Sarto, który przybrał imię Piusa X.

13 sierpnia delegacja uzyskała audiencję u nowo wybranego papieża, któremu przedstawiła stosowną petycję i od którego otrzymała błogosławieństwo. Delegacji przewodniczył ks. Jan (M. Michał) Kowalski, którego w trakcie pobytu w Rzymie, zgodnie z sugestią „Mateczki”, obecni tam kapłani wybrali ministrem generalnym zgromadzenia i wraz z Kozłowską złożyli przed nim śluby posłuszeństwa. To właśnie o tym swoim uczniu „Mateczka” miała usłyszeć w jednym z „objawień”: „Zlej na niego wszelką władzę, Ja sam kierować nim będę. Jak św. Michał walczył w obronie Boga, tak on będzie walczył w obronie tego Dzieła”. Słowa te staną się podstawowym argumentem na poparcie dążeń ks. Kowalskiego do skupienia władzy w swym ręku — i jednocześnie zarzewiem kolejnego rozłamu.

Po powrocie delegatów do Polski nastąpiła gruntowna reorganizacja ruchu. Kozłowska powołała do życia Związek Katolicki Nieustającej Adoracji Ubłagania, mający franciszkański, ściśle zakonny charakter, a księża mariawiccy, nie licząc się już z opinią biskupów w przekonaniu, że papież Pius X udzieli im poparcia, rozpoczęli agitację na niespotykaną dotąd skalę. Z początku hierarchia nie reagowała, ale gdy mariawici publicznie już szerzyli kult Kozłowskiej, biskupi zaczęli na gorliwców nakładać suspensy, a innych przenosić na prowincję (co okazało się nieroztropne, bo przyczyniło się do rozprzestrzeniania błędnych nauk). Kler mariawicki buntował się, a w swym nieposłuszeństwie znalazł oparcie w wiernych — całe parafie, z nadzieją uzyskania pozytywnego wyroku z Rzymu, zaczęły wypowiadać posłuszeństwo ordynariuszom.

Mariawitów spotkało jednak bolesne rozczarowanie. 4 września 1904 r. Kongregacja Inkwizycji wydała dekret, w którym objawienia Kozłowskiej uznawano za nieprawdziwe, a zgromadzeniu nakazywano rozwiązanie. Kongregacja rzeczywiście nie zarzucała mariawitom herezji (co później będą często powtarzać w swej obronie) — nie musiała tego jednak czynić, skoro uznała za fałszywy fundament, na którym zbudowano całą organizację.

„Mateczka” się jedna

9 stycznia 1905 r. wezwanej do Płocka przez biskupa Wnukowskiego, następcy Szembeka, Franciszce Kozłowskiej odczytano dekret Kongregacji Inkwizycji. Wykonanie jego zapisów i tymczasowy zarząd nad Zgromadzeniem Sióstr Mariawitek zlecono ks. Antoniemu Nowowiejskiemu, rektorowi płockiego seminarium[8]. Dwa dni później ks. Nowowiejski odebrał od Kozłowskiej trydenckie wyznanie wiary i przedłożył do podpisania deklarację, której treść obrazuje skalę obaw, jakie wywoływała jej działalność i przemożny wpływ, który wywierała na swoich podwładnych[9]:

„Ja, niżej podpisana Felicja Franciszka Kozłowska, zgodnie z wolą Św. Oficjum, zobowiązuję się niniejszym, przed delegatem Najprzewielebniejszego Biskupa Płockiego: 1° zdać sprawę z dotychczasowego swego przełożeństwa; 2° oddać im wszystkie moje pisma duchowne i ich kopie, jeżeli takowe posiadam; 3° zrzec się wszelkiego przełożeństwa nad kapłanami i nad stowarzyszonymi niewiastami; 4° od niewiast stowarzyszonych zupełnie się odsunąć; 5° z kongregacją Mariawitów żadnego nigdy nie mieć związku ani osobistego, ani piśmiennego; 6° nigdy i nigdzie nie wdawać się w sprawy duchownego kierownictwa czy to kapłanów, czy innych duchownych, czy niewiast; 7° uznać moje dotychczasowe widzenia za naturalne urojenia i marzenia; 8° spowiadać się odtąd przed kapłanem przez biskupa mego za spowiednika mi wskazanym.
Wszystkie te osiem warunków obiecuję szczerze teraz spełnić, wiedząc, że inaczej obrażałabym Boga i narażałabym się na kary kościelne, i na dowód tego deklarację tę podpisuję, pierwej złożywszy wyznanie wiary trydenckie”[10].

Felicja Kozłowska oświadczenie podpisała bez szemrania, choć musiało być dla niej jasne, że uznaje w ten sposób swe „objawienia” za urojone, a więc i całą sprawę mariawicką za rzecz nie mającą — jak dotąd utrzymywała — jakiejś nadprzyrodzonej sankcji. Wydaje się więc, że Kozłowska w obliczu woli papieża stanęła w prawdzie, a jej skrucha, choć nie okazała się trwała, mogła być szczera, bowiem zgodnie z poleceniem zamieszkała ze swoją matką, z dala od dotychczasowych sióstr.

Korowody

Lecz mariawici tylko formalnie poddali się dekretowi i nie myśleli składać broni. Gdy biskup Wnukowski wydał dekret cofający mariawitom misję kanoniczną, odsuwając ich tym samym od wszelkiej posługi duchownej, rozpoczęli szeroko zakrojoną akcję zbierania dowodów na niemoralność kleru katolickiego w Królestwie (co nie było zadaniem zbyt trudnym), chcąc przedstawić je Stolicy Świętej. Do Rzymu udał się wysłannik mariawitów, ks. Paweł Skolimowski, by próbować przekonywać papieża do zmiany decyzji. Skolimowski wrócił jedynie z obietnicą tego, że „papież wyda swój osobisty sąd w sprawie”.

To wystarczyło, by mariawici zignorowali wydaną 19 września przez arcybiskupa Popiela odezwę, w której obiecał cofnąć suspensy i inne kary pod warunkiem faktycznego podporządkowania się przez nich hierarchii. Cieszący się poparciem kilkudziesięciu tysięcy wiernych kapłani nie skorzystali z danej im szansy pojednania. Nadal, przeświadczeni o prawdziwości objawień „Mateczki”, liczyli na zmianę decyzji papieża, wysyłając do Rzymu nawet delegację ludu mariawickiego, która — czyniąc zadość protokołowi i występując w wypożyczonych frakach — 12 czerwca 1905 r. złożyła u stóp Ojca Świętego stosowną petycję. Pół roku później, w grudniu, wbrew zakazowi zawartemu w dekrecie Świętej Inkwizycji duchowni mariawiccy spotkali się w Radzyminie, by uzgodnić sposób dalszego postępowania. W styczniu postanowili oficjalnie wypowiedzieć posłuszeństwo biskupom i zaapelowali o to samo do wiernych.

Gdy w lutym do Rzymu przybyli księża Kowalski i Gołębiewski, w wielu miejscach w kraju trwały zamieszki spowodowane konfliktami o świątynie pomiędzy katolickimi a mariawickimi wiernymi. Musiała interweniować policja, a niekiedy rosyjskie wojsko. 8 lutego Kowalski i Próchniewski przekazali Kongregacji Świętej Inkwizycji, a za jej pośrednictwem także Ojcu Świętemu wiadomość o wypowiedzeniu posłuszeństwa biskupom, oskarżając ich o prześladowania mariawitów za szerzenie kultu Najświętszego Sakramentu (!) i zażądali od papieża „uznania posłannictwa Marii Franciszki”, a więc także jej najwyższej świętości, równej godności Matki Bożej.

Żądania Kowalskiego i Próchniewskiego uznano na Watykanie za niedorzeczność i zuchwalstwo względem Ojca Świętego i domagano się ich odwołania. Mariawici równie dobrze mogli — jak napisze później komentator „Tygodnika Ilustrowanego” — domagać się kanonizacji osiołka, na którym Maryja z Józefem uciekli do Egiptu! Odmówiwszy, napisali jedynie list, w którym poprosili Ojca Świętego o wybaczenie, jeśli „jakim słowem w pierwszym liście uchybili jego godności i osobie”, a następnie przesłali memoriał opisujący przypadki niemoralności polskiego kleru z prośbą — tym razem prośbą, a nie żądaniem! — by zdjął suspensę z kleru mariawickiego. Nie dziwi więc, że audiencja u Piusa X była bardzo krótka i ograniczyła się do skarcenia obu delegatów i nakazania zaprzysiężenia posłuszeństwa, co obaj oczywiście uczynili. Zastanawiająca jest łatwość, z jaką mariawici podpisywali deklaracje prawowierności i przysięgali posłuszeństwo — nie byli przecież ludźmi słabych charakterów. Rozwój wydarzeń świadczy, jak szczere były ich oświadczenia.

Nikt chyba nie mógł już mieć wątpliwości, jak sprawa potoczy się dalej. O ile dotąd Inkwizycja otrzymywała doniesienia o mariawickich nadużyciach z rąk polskich biskupów, którzy przecież oskarżani o tolerowanie niemoralności kleru byli stroną konfliktu, o tyle w lutym 1905 r. sami mariawici przedstawili w Rzymie dowody na swą nieprawowierność, nazywanie bowiem Kozłowskiej „Małżonką Barankową… podobną w świętości Matce Najświętszej” w kanonach ortodoksji doprawdy się nie mieściło. Dobrze jednak, że Rzym uzyskał ten dowód — niezależnie od tego, czy postępowanie ks. Kowalskiego było aktem sekciarskiej głupoty, czy szczerości względem Ojca Świętego.

Tribus circiter i ekskomunika

Po powrocie z Rzymu świadomy sytuacji ks. Kowalski rozpoczął przygotowania do stworzenia osobnej organizacji kościelnej. W obliczu zdecydowanej postawy władz carskich, chcących zachowania porządku, apelowano o zaprzestanie walk z katolikami o świątynie i skupienie się raczej na zabezpieczeniu potrzeb wspólnot mariawickich, a także zaczęto w nieskrępowany już sposób dyskutować nad kwestiami doktrynalnymi.
5 kwietnia 1906 r. Ojciec Święty Pius X wydał encyklikę Tribus circiter, w której zarzucał mariawitom łamanie dekretu z 1904 r., krzewienie „nienależytych praktyk” i obłudne postępowanie względem władz kościelnych. Nie była to wszakże jeszcze ekskomunika i mariawici nadal pozostawali w Kościele.

Odpowiedź na encyklikę nastąpiła 13 kwietnia w „Sobótce”, piśmie dekanatu łęczyckiego, gdzie mariawici ogłosili, iż „wierzą: 1° W to wszystko, co Kościół katolicki naucza; 2° Że Pan Bóg uczynił Maryę Franciszkę z domu Kozłowską najświętszą i dał jej te łaski, jakie dał Najświętszej Maryi Pannie, Matce Bożej; 3° Że w ręku św. Maryi Franciszki jest miłosierdzie dla całego świata i nikt bez jej pomocy i pośrednictwa miłosierdzia nie dostąpi”[11].

Pius X wstrzymywał się jeszcze osiem miesięcy i ostatniego dnia 1906 r. Piotr Palombelli, notariusz Świętej Inkwizycji, podpisał na papieskie polecenie dekret imiennie ekskomunikujący zarówno Kowalskiego, jak i Kozłowską, a wszystkich ich zwolenników wzywał do zerwania związków z nimi i powrotu do Kościoła, wyznaczając na to termin 20 dni. 20 stycznia 1907 r. sekta mariawicka bezdyskusyjnie znalazła się poza Kościołem.

Koniec części I.

Interesujące cytaty:

„Złudnymi pozorami są zaślepieni...”
Fragmenty encykliki papieża św. Piusa X Tribus circiter rozwiązującej stowarzyszenie „kapłanów mariawitów” (5 kwietnia 1906 r.)

Około trzech lat temu Stolica Apostolska powzięła wiadomość, że pewna liczba kapłanów w Waszych diecezjach, z młodego głównie kleru, utworzyła jakieś niby zakonne stowarzyszenie pod nazwą Mariawitów, czyli kapłanów mistyków, bez żadnego na to zezwolenia ze strony prawych pasterzy. Okazało się, że członkowie tego gromadzenia zaczęli z wolna zbaczać z prostej drogi, wyłamywać się spod posłuszeństwa należnego Biskupom, „których Bóg postawił, aby rządzili Kościół Boży”, i uwodzi się własnymi wymysłami. Nie zawahali się bowiem całkowicie oddać i na skinienie by posłusznymi pewnej kobiecie, jako mistrzyni pobożności i sumienia, głosząc, że ona jest pełna świętości, łaskami niebieskimi w cudowny sposób wyposażona, wiele rzeczy wie z objawienia Bożego i dana została przez Boga na to, aby w tych ostatecznych czasach zbawić świat bliski już zagłady.

(…)Dlatego też, w porozumieniu się z Czcigodnymi Braćmi Naszymi Świętego Kościoła Rzymskiego Kardynałami, Członkami Oficjum Św., poleciliśmy wydać, jak Wam wiadomo, w dniu 4 września 1904 r. dekret o skasowaniu owego stowarzyszenia kapłanów i zupełnym przerwaniu wszelkich z pomienioną niewiastą stosunków (…). Atoli kapłani owi, choć piśmiennie zaświadczyli swą względem Biskupów uległość, choć do pewnego stopnia, jak sami twierdzą, łączność swą z tą niewiastą zerwali, jednakowoż od swych usiłowań nie odstąpili i potępionego stowarzyszenia swego szczerze się nie wyrzekli.

(…)Nie dość na tym. Przed kilku tygodniami przybyli do Rzymu dwaj z tych kapłanów: jeden Roman Próchniewski, drugi Jan Kowalski, którego wszyscy członkowie zgromadzenia uważają za swego przełożonego, a to na mocy jakiejś delegacji ze strony wzmiankowanej kobiety. Ci obaj w prośbie napisanej, jak mówili z wyraźnego polecenia Pana Naszego Jezusa Chrystusa, zażądali aby Naczelny Zwierzchnik Kościoła, lub w jego imieniu Kongregacja Św. Oficjum, wydała dokument tej treści: „Maria Franciszka (tj. niewiasta, o której tylokrotnie jest mowa), obdarzona przez Boga najwyższym stopniem świętości, jest matką miłosierdzia dla wszystkich ludzi od Boga do zbawienia powołanych i wybranych w tych ostatecznych świata czasach; wszystkim zaś kapłanom Mariawitom polecił Pan Bóg, aby cześć Najświętszego Sakramentu i Matki Boskiej Nieustającej Pomocy po całym świecie szerzyli bez jakichkolwiek ograniczeń ze strony czy to prawa kanonicznego, czy ustaw ludzkich, czy zwyczajów, czy jakiejkolwiek władzy kościelnej lub świeckiej”.

Przytoczeniem tych słów chcieliśmy wykazać, że księża owi, nie tyle może świadomą siebie pychą, ile raczej złudnymi pozorami są zaślepieni. (…) Was zaś, Czcigodni Bracia, usilnie wzywamy, abyście błądzących kapłanów, skoro tylko szczerze się upamiętają ojcowską miłością otoczyli, po należytej próbie do pełnienia na powrót pod Waszym kierunkiem czynności kapłańskich powołali. Gdyby wzgardziwszy Waszym wezwaniem w krnąbrności, co nie daj Boże, trwali, Naszą będzie rzeczą surowo względem nich zastosować karę. Starajcie się też wiernych chwilowo obałamuconych, tym samym zasługujących na wyrozumienie, zwróci na prostą drogę.

(„Mariawita” nr 6/1963, s. 12.)

„Z łona Kościoła Świętego Bożego są całkowicie wyłączeni”
Fragment dekretu Świętej Inkwizycji (5 grudnia 1905 r.)

Sekta kapłanów mariawitów, grasująca nieszczęśnie od kilku lat w niektórych diecezjach polskich, do takiej stopniowo doszła zaciętości i obłędu, że wymaga stanowczego poskromienia ze strony Stolicy Apostolskiej. Gdy bowiem ta sekta rozwijała się w związku i pod hasłem szczególnej troski o chwałę Bożą, to jednak wkrótce, pogardziwszy przestrogami i karami swych biskupów, nie zważając nawet na ojcowskie zrazu wezwanie Najwyższego Zwierzchnika Kościoła, a następnie i surowsze pogróżki, nie bacząc też na cenzury, w które z różnych przyczyn wpadła, wreszcie spod powagi Kościoła się usunęła, uznawszy za swą głowę kobietę, niejaką Felicję, czyli Marię Franciszkę Kozłowską. Tę to kobietę zwolennicy sekty mianują „matką” pełną świętości, równą w tej mierze Najświętszej Bogurodzicy, twierdząc, że bez jej pomocy nikt zbawiony być nie może. Ona też wyznaczyła Jana Kowalskiego, aby w imieniu jej, jako Minister Generalny, całym stowarzyszeniem Mariawitów zarządzał.
Skoro więc pewnym i wiadomym jest, że pomienione osoby: Jan Kowalski i Maria Franciszka Kozłowska, pomimo niejednokrotnej przestrogi, obstają przy swoich przewrotnych doktrynach i usiłowaniach, którymi lud prosty mamią i na manowce wiodą, skoro tym samym w zaciągniętych na się cenzurach grzęzną, przeto Kongregacja Św. Oficjum z wyraźnego polecenia Ojca Św. bacząc na to, aby kto ze szkodą dla własnego zbawienia nie brał udziału w złych czynach Jana Kowalskiego i niewiasty Kozłowskiej — orzeka i ogłasza, że pomieniony kapłan Jan Kowalski i wzmiankowana niewiasta Maria Franciszka Kozłowska, podlegają imiennie i osobiście ekskomunice większej i że oboje, z łona Kościoła Świętego Bożego całkowicie wyłączeni, noszą na sobie brzemię wszystkich kar, na jawnie wyklętych spadających; że więc Jana Kowalskiego i Marii Franciszki Kozłowskiej unikać i od nich stronić należy (…).

Piotr Palombelli
Notariusz Świętej Rzymskiej
i Powszechnej Inkwizycji

(„Mariawita” nr 8/1966, s. 8.)

„Fanatycznie w swojej kierowniczce zaślepieni”
Świadectwo bł. Honorata Koźmińskiego OFM Cap.

Ogólnie biorąc, wszyscy ci kapłani są święci osobiście, jak najbardziej gorliwi, wytrwali, umartwieni i — że tak powiem — stanowią kwiat naszego kleru świeckiego w całym Królestwie, działają bowiem we wszystkich jego diecezjach. Są jednak zbyt łatwowierni i fanatycznie w swojej kierowniczce zaślepieni, uważają ją za świętą, czczą ją i wszystko co od niej pochodzi, przyjmują jakby od Boga samego było objawione. I do tego stopnia na niej się opierają, że gdyby zabrano im tę wiarę, być może wszystko by się u nich załamało.

Ja zaś, znając ją prawie od 30 lat, inaczej ją [Kozłowską] osądzam. Była ona przez pewien czas w innym zgromadzeniu i wykazała mało ducha zakonnego, brak zaparcia własnej woli i różne osobliwości, tak że została stamtąd usunięta. Obecnie zaś nie waham się powiedzieć, że jest hipokrytką i oszustką, ale prawdopodobnie jest sama przez szatana oszukiwana i zaślepiona, a także zepsuta okazywanymi jej honorami.

(M. Werner OSU, O. Honorat Koźmiński kapucyn. 1829–1916, Warszawa 1972)

---*---

PRZYPISY:

[1] Ojciec Feliksy, Jakub Kozłowski, był nadleśniczym w lasach należących do miejscowego majątku; zaciągnął się do oddziału powstańczego i zginął w bitwie pod Węgrowem (3 lutego 1863 r.). Miał 26 lat, a Feliksa — zaledwie 8 miesięcy.

[2] Bł. H. Koźmiński po skasowaniu przez władze carskie wszystkich klasztorów w Królestwie Kongresowym postarał się w 1889 r. o aprobatę Stolicy Apostolskiej dla zgromadzeń bezhabitowych (tzw. skrytki), uzyskując dekretem Ecclesia catholica z czerwca tego roku zgodę na ich afiliację do zakonu kapucynów. Dzięki temu powstało 26 stowarzyszeń tercjarskich, a z nich 16 zgromadzeń zakonnych.

[3] Dzieło Wielkiego Miłosierdzia — zbiór rzekomych objawień Feliksy Kozłowskiej. Tytuł pochodzi od ks. Jana Kowalskiego.

[4] Wielu spośród pierwszych kapłanów mariawickich było wykładowcami i wychowawcami seminaryjnymi, co jest dowodem na rodzące się wśród wykształconego kleru w Królestwie Kongresowym pragnienie odnowy, ale także, niestety, jest wyrazem pociągu do fałszywego mistycyzmu i niemałej naiwności.

[5] Taksy regulujące wysokość datków za posługi były wówczas czymś zwyczajnym.

[6] Nie wszyscy odstępcy od mariawityzmu pozostawali czy też powracali do Kościoła katolickiego i nie wszyscy umieli wyzwolić się z pod wpływu pseudomistycyzmu; w 1911 r. jeden z kapłanów, Wacław Żebrowski, „nie tylko — jak pisze bp. Pelczar — z ambony ogłosił potrzebę publicznej spowiedzi i sam swoje wykroczenia wyjawił, ale napiętnował także niemoralne życie wielu innych duchownych mariawickich i zarzucił tak Kowalskiemu, jak i Kozłowskiej zaprzepaszczenie istoty mariawityzmu dla osobistych widoków. Nadto wynalazł świętszą jeszcze «mateczkę» w osobie mariawitki Marii Cygler (inaczej Marii Cychlarz lub Marii z Pragi), później zaś w spółce z apostatą Stefanem Bortkiewiczem utworzył w Warszawie nową sektę «pierwszych chrześcijan» [wł. «pierwochrześcijan»], która przez rząd została uprawniona [jako «Zrzeszenie Zwolenników Nauki Pierwotnych Chrześcijan»]”.

[7] Taką nazwę nosiła dzisiejsza Kongregacja Nauki Wiary; w 1908 r. papież Pius X zmienił jej nazwę na Najwyższą Świętą Kongregację Świętego Oficjum; w 1965 r. nazwę zmieniono ponownie, tym razem na Świętą Kongregację Nauki Wiary, a w 1983 r. wykreślono przymiotnik „święta”.

[8] Ks. Antoni Julian Nowowiejski (1858–1941), późniejszy biskup płocki, autor wielu prac z zakresu liturgiki. Zamęczony podczas II wojny światowej w niemieckim obozie w Soldau (Działdowo). W 1999 r. ogłoszony błogosławionym w grupie 108 męczenników.

[9] O tym jak bardzo mariawici byli oddani Kozłowskiej, świadczy fakt, że w 1920 r. ks. Kazimierz (Maria Jan) Przyjemski, pierwszy przełożony Zgromadzenia Kapłanów Mariawitów, w Dziele Wielkiego Miłosierdzia nazwany „drugim mariawitą”, na wieść o śmierci „Mateczki” dostał ataku apopleksji i umarł. Wieść okazała się mylna, a Kozłowska przeżyła Przyjemskiego o ponad rok.

[10] „Mariawita” nr 4/1960, s. 14.

[11] K. J. Kantak, Mankietnicy i mankietnictwo, Poznań 1910, s. 16–17.

Kościół prześladujący czy prześladowany?

2011-05-18T11:20:00.011+01:00

W czerwcu ubiegłego roku ukazał się na łamach miesięcznika Zawsze wierni tekst mego autorstwa zatytułowany "Skandale seksualne. Kościół prześladujący czy prześladowany?". Przypominam go, bo po ogłoszeniu przed dwoma dniami przez Kongregację Nauki Wiary okólnika z zaleceniami dotyczącymi postępowania wobec duchownych dopuszczających się przestępstw na tle seksualnym ponownie zyskał on na aktualności.

Skandale seksualne. Kościół prześladujący czy prześladowany?

«Chrześcijanie w społeczeństwie pluralistycznym powinni
starać się być tak wierzący, by umieli stawić czoło nawet
groźbie męczeństwa».

Przytoczone wyżej słowa padły z ust Ojca Świętego Benedykta XVI na początku tegorocznej majowej wizyty w Portugalii. Jej najważniejszym punktem było nawiedzenie bazyliki fatimskiej w 10. rocznicę beatyfikacji Hiacynty i Franciszka Marto — dzieci, którym przed 93 laty ukazała się Matka Boża i przekazała swoje orędzie do świata. Interesujące, że Ojciec Święty słowa o męczeństwie wypowiedział w obliczu ciągnącej się od lat i chyba kulminującej w ostatnich tygodniach sprawy seksualnych nadużyć duchowieństwa wobec młodzieży.

Jeszcze na pokładzie samolotu, którym zdążał do Lizbony, papież powiedział, że „dzisiaj największe prześladowania Kościoła nie pochodzą z zewnątrz, ale z grzechów, jakie są wewnątrz niego samego”. Przedstawiciele mediów, w większości przecież Kościołowi nieprzychylnych, w pierwszej chwili przyjęli tę wypowiedź z satysfakcją, upatrując w niej rodzaju samokrytyki. Z czasem jednak, w miarę analizowania papieskich słów, zaczęto zadawać pytania, czy taka deklaracja ze strony głowy Kościoła katolickiego nie jest ucieczką od odpowiedzialności. Patrząc z perspektywy świata to nie Kościół jest prześladowany, a wręcz przeciwnie — Kościół i jego instytucje mają rzekomo być narzędziami seksualnej opresji wobec wielu młodych ludzi. Tak więc jeśli to Kościół cierpi, to jego krytycy, ci „obrońcy dziecięcej niewinności i moralności w ogóle”, stają się jego prześladowcami.

Święty Kościół grzesznych ludzi

Dziennikarze laickich mediów ignorują rozróżnienie pomiędzy Kościołem jako Mistycznym Ciałem Chrystusa a instytucjami i osobami, które tę wspólnotę tworzą. W ich mniemaniu Kościół zawiera tylko pierwiastek ludzki, instytucjonalny, a sformułowanie „święty Kościół grzeszników” to dla nich wyświechtany slogan, mający na celu rozgrzeszenie słabości ludzi, szczególnie tych, którzy noszą strój duchowny. A przecież wypowiedź Ojca Świętego jest wyraźnie teologiczna i dotyczy pełnego widzenia rzeczywistości eklezjalnej. Oto bowiem Chrystus‑Kościół doznaje cierpień ze strony własnych członków. Chrystus cierpi tak, jak cierpią dzieci będące ofiarami seksualnych nadużyć ze strony duchownych. W ten sposób papieska ocena wydarzeń, choć postronnym może wydawać się próbą umniejszenia ich wagi, niezwykle zyskuje na surowości — tym więcej, że potępiany przez papieża grzech jest popełniany przez ludzi wchodzących w specjalny rodzaj więzi ze Zbawicielem z racji przyjętych przez nich święceń czy złożonych ślubów zakonnych. Właśnie dlatego każdy katolik starający się wzrastać w cnocie pobożności musi dostrzegać nie tylko kryminalny aspekt tych czynów i hańbę występku przeciwko dziecięcej niewinności, ale także przerażający grzech przeciwko samemu Chrystusowi.

Ojciec Święty, mówiąc o fatimskim orędziu, w którym Zbawiciel ustami swej Matki zapowiadał, że „Kościół będzie cierpieć aż do skończenia świata”, stwierdził, iż widzimy to dziś w sposób szczególny. Papież podkreślił, że „Kościół musi udzielić odpowiedzi” na to orędzie, a jako właściwe formy tej odpowiedzi wymienił „pokutę, modlitwę, akceptację, przebaczenie, ale także potrzebę sprawiedliwości, ponieważ — jak dodał — przebaczenie nie zastępuje sprawiedliwości”. Słowa Benedykta XVI wskazują, że nie może być już powrotu do fałszywego rozumienia Chrystusowego napomnienia o niegorszeniu maluczkich, które dziś — choć wcześniej często traktowane z najlepszą wolą — przyniosło opłakane skutki w postaci powszechnego zgorszenia, dającego wrogom Kościoła kolejny oręż do ręki. Obok przestępstw kryminalnych mieliśmy bowiem do czynienia z ignorowaniem, bagatelizowaniem czy wręcz ukrywaniem tych odrażających czynów przez niektórych hierarchów. Skutkowało to kolejnymi przestępstwami, kolejnymi dramatami ludzkimi i kolejnymi grzechami. Wszystko to w myśl słów Ojca Świętego nie może ujść sprawiedliwości — musi zostać osądzone i ukarane.

Postrzeganie Kościoła w jego pełni, jako Mistycznego Ciała Chrystusa, nie tylko nie skutkuje pobłażaniem względem grzeszników będących jego członkami, lecz przeciwnie, ukazując właściwy rozmiar grzechu, powoduje, że Kościół katolicki w sposób najbardziej jednoznaczny, przejrzysty i zgodny z najsurowszymi współczesnymi standardami zamierza odnieść się do problemu, który nie jest tylko jego bolączką, ale dotyczy — i to w zdecydowanie większym stopniu — wielu innych instytucji i społeczności, będących częścią współczesnego świata ogarniętego antykulturą permisywizmu.

Wywołać resentymenty

Nie sposób negować niewłaściwości i przestępczego charakteru praktyk pedofilskich, ale na skutek uruchomienia przez media olbrzymiego aparatu propagandowego, który stara się przedstawić wszystkich katolickich duchownych jako grupę społeczną najbardziej podatną na dewiacje seksualne, coraz trudniej uwierzyć, aby mediom zależało jeszcze na obiektywnym ustaleniu faktów, ukaraniu winnych i uczciwym zadośćuczynieniu. Ataki na Kościół zdają się nasilać, mimo że jego instytucje z coraz większą, niespotykaną gdzie indziej otwartością starają się wyjaśnić wszelkie oskarżenia. Rzecz przybrała już tak gigantyczne rozmiary i tak bardzo fałszuje
rzeczywisty obraz i skalę problemu, że bez wątpienia stanowi element szerokiej akcji dyskredytowania Kościoła katolickiego. Nie jest to wcale przesada — do rozpętania antykatolickiej histerii w krajach anglosaskich, hołdującej rewolucyjnej spuściźnie Francji czy w wiernym ideom reformacji Niemczech nie jest wcale potrzebna zorganizowana i odgórnie koordynowana akcja. Wystarczy rozbudzić nieco uśpione, dawne antykatolickie resentymenty, by uruchomić samonapędzający się mechanizm. O antykatolickich emocjach nadal obecnych w Wielkiej Brytanii i na obszarze jej dawnej
kolonialnej dominacji, także w USA, można przeczytać w poprzednim numerze Zawsze wierni [1]. Podobnie jest we Francji, gdzie laickie państwo odwołuje się do oświeceniowego dziedzictwa. To właśnie „epoka rozumu” wsławiła się szczególną nienawiścią do katolicyzmu. Nikt inny, jak ówcześni czołowi intelektualiści w rodzaju Woltera, Diderota, czy Monteskiusza twierdzili, że Kościół katolicki jest siedliskiem i rozsadnikiem homoseksualizmu, który był przez nich traktowany — o czym dziś nie chce się pamiętać — jako „występek katastrofalny i nader hańbiący”. Oczywiście jego przyczyną miał być celibat, którego zniesienie (a wraz z nim rozwiązanie wszelkich katolickich instytucji w postaci seminariów, klasztorów, internatów itd.)miało doprowadzić do likwidacji tego problemu. Podobnie w III Rzeszy, gdzie oskarżenia o homoseksualizm, szczególnie po roku 1934 i likwidacji elity SA [2] składającej się z jawnych pederastów, stały się wygodnym pretekstem do rozprawienia się z przeciwnikami politycznymi, do których zaliczano także Kościół katolicki. To właśnie w 1937 r., w odpowiedzi na antynazistowską encyklikę Piusa XI Mit brennender Sorge [3], na rozkaz ministra propagandy Rzeszy Józefa Goebbelsa zorganizowano akcję mającą na celu skompromitowanie Kościoła katolickiego na arenie międzynarodowej. Rozpoczęto nagłaśnianie rzekomych i faktycznych [4] przypadków nadużyć seksualnych wobec nieletnich ze strony duchownych. Podczas akcji aresztowano ponad 300 księży i zakonników, spośród których 21 skazano w pokazowych procesach z paragrafów dotyczących praktyk homoseksualnych i uwiedzenia nieletnich. Dzisiejsi propagandyści mają się więc do czego odwoływać [5].

Nieubłagane liczby

Jako przykład nierzetelnych i krzywdzących dla Kościoła informacji na temat nadużyć seksualnych wobec nieletnich można przywołać publikacje amerykańskiego dziennika „New York Times” i niemieckiego tygodnika „Der Spiegel”. Nowojorska gazeta zamieściła na swoich łamach teksty, których autorzy pisali o „setkach tysięcy” (!)dzieci wykorzystywanych przez księży. Tak jawne kłamstwo nie uszło uwadze mediów katolickich, ale jedynym skutkiem krytyk i interwencji było to, że odtąd „New York Times” pisał o „dziesiątkach tysięcy” ofiar, co także jest liczbą nieprawdziwą. Z kolei redaktorzy „Spiegla”, mimo protestów, wciąż pisali o skandalach z udziałem duchownych katolickich w taki sposób, jakby pedofilia była problemem tylko tej grupy. Tymczasem z pochodzącego z 2004 r. raportu przygotowanego dla amerykańskiego Departamentu Edukacji wynika, że w Stanach Zjednoczonych ofiar księży‑pedofilów jest sto razy mniej niż ofiar nauczycieli. Raport autorstwa profesor Karoliny Shakeshaft, przygotowany w dwa lata po ujawnieniu skandali pedofilskich w USA, został niemal całkowicie przemilczany, mimo że ukazywał bolesną prawdę na temat skali nadużyć w amerykańskim systemie oświaty. I nie jest to jedyny z pomijanych raportów. Pochodzące z John Jay College of Criminal Justice studium problemu mówi o tym, że w ciągu 42 lat (w latach 1960–2002) o pedofilię oskarżono w USA 954 katolickich księży świeckich i zakonnych (18 duchownych rocznie), jednak spośród nich skazano zaledwie 54 osoby, co oznacza, że był to jeden przypadek na rok. W tym samym czasie za pedofilię skazano ponad 6 tys. nauczycieli samego tylko wychowania fizycznego (142 rocznie!). Istnieją i inne interesujące zestawienia. W Niemczech, według danych tamtejszego Ministerstwa Sprawiedliwości, w latach 1995–2009 zanotowano 210 tysięcy przypadków nadużyć wobec nieletnich, ale zaledwie 94 z nich miały jakikolwiek związek z Kościołem katolickim (to mniej niż 0,05%).

Sytuacja Irlandii, przywoływanej jako kraj, w którym dochodziło do największych patologii, jest szczególna ze względu na to, że zdecydowana większość placówek edukacyjnych, opiekuńczych, a nawet penitencjarno‑resocjalizacyjnych była tam prowadzona przez instytucje związane z Kościołem katolickim. Przygotowany przez Komisję ds. Zbadania Nadużyć Wobec Dzieci (The Commission to Inquire into Child Abuse) tzw. raport Ryana dotyczący osób, które doświadczyły przemocy seksualnej, fizycznej i psychicznej w katolickich ośrodkach wychowawczych w Irlandii od 1936 r., stwierdza, że spośród 25 tys. dzieci przebywających tam w badanym czasie około 1500 przedstawiło skargi związane z ich złym traktowaniem. Do przypadków znęcania się nad chłopcami (kary cielesne były wówczas powszechnie akceptowaną i zgodną z prawem metodą wychowawczą) miało dojść w 474 przypadkach, a do ich seksualnego wykorzystywania — w 253. W przypadku dziewcząt odpowiednio 383 i 128. Oznacza to, że przez 70 lat w tych „katolickich obozach koncentracyjnych” — jak je już zdążyła nazwać prasa — do niewłaściwego traktowania podopiecznych doszło w 6% przypadków, a do przemocy na tle seksualnym w 1,45%. Te dane są i tak szokujące, lecz do ich właściwej oceny brakuje materiału porównawczego — dotąd żadna inne instytucja na świecie nie ujawniła całościowego raportu na temat nadużyć wobec nieletnich w systemie oświaty, i to w tak długim okresie. Raporty z poszczególnych krajów, gdzie wśród duchowieństwa doszło do najgłośniejszych przypadków nadużyć seksualnych — choć są lekturą bardzo smutną –ukazują właściwe rozmiary problemu i każą zastanowić się nad intencjami ludzi przedstawiającymi katolickie duchowieństwo jako zorganizowaną siatkę pedofilską. Jerzy Weigel zwraca uwagę, że ogłaszające się „obrońcami dzieci” media w zauważalny sposób skupiają się na szkodzeniu Kościołowi. Podczas gdy nadużycia seksualne księży miały miejsce głównie w latach 60. i 80 XX wieku, Kościół przedstawia się jako instytucję, która nadal stanowi „epicentrum wykorzystywania seksualnego młodych”. Tymczasem — jak przypomina pisarz — w 2009 r. zanotowano w Stanach Zjednoczonych zaledwiesześć przypadków oskarżeń księży o nadużycia wobec dzieci. Trudno o lepszy dowód na to, że Kościół, w odróżnieniu od wielu instytucji świeckich, podjął skuteczną akcję przeciwdziałania problemowi pedofilii w szeregach kleru.

Rzeczywiste podłoże problemu

Stwierdzenie, że niemoralne zachowania duchowieństwa wobec nieletnich rozpoczęły się w latach 60. XX wieku, byłoby oczywiście nieprawdą — możnaznaleźć przypadki odleglejsze w czasie. Apologeci rewolucji w Kościele, zapoczątkowanej II Soborem Watykańskim, będą jednak twierdzić, że skali tych zjawisk w latach wcześniejszych nie możemy poznać, bowiem nie zbierano wówczas takich danych. To prawda, ale niemal za pewnik można przyjąć, że gdyby w wiekach XVIII i XIX, w czasach rozprzestrzeniania się skrajnie antyklerykalnych ideologii i hołdowania im na szczytach władzy, dochodziło do aktów pedofilii w skali większej od jednostkowych przypadków, to nie tylko zostałoby to wykorzystane w antykatolickiej propagandzie, ale także zachowałoby się w świadomości społecznej.

Konkludując, problem, którego skala jest i tak w Kościele stosunkowo niewielka, narastał wraz otwarciem się tej instytucji na idee i ideologie, które w latach 60. XX wieku stanowiły podstawę tzw. rewolucji seksualnej. To właśnie na czas pontyfikatu papieża Pawła VI i na skutek zmian związanych z rozprzestrzenianiem się w Kościele tzw. ducha soboru przypada niezwykłe wprost złagodzenie dyscypliny i nauczania w zakresie etyki seksualnej.

Pierwszym dokumentem, który proponował „nowe spojrzenie” na etykę seksualną, była deklaracja w sprawie niektórych pytań dotyczących etyki seksualnej Persona humana, wydana 29 grudnia 1975 r. i podpisana przez kard. Franciszka Šepera, ówczesnego prefekta Kongregacji Nauki Wiary. Deklaracja, w odróżnieniu od dotychczasowej nauki moralnej, formułuje pogląd o „wrodzonym, niewyleczalnym instynkcie homoseksualnym”, co przełożyło się później na złagodzenie rygorów selekcji kandydatów do seminariów duchownych. Jednym z twórców deklaracji był o. Jan Visser, redemptorysta, który dwa miesiące po publikacji powiedział w wywiadzie udzielonym czasopismu „L’Europa”, że „gdy mamy do czynienia z ludźmi, których homoseksualizm jest tak głęboki, iż mogą znajdować się w poważnych osobistych czy może nawet społecznych kłopotach, chyba że osiągną stały partnerski związek w swym homoseksualnym życiu, to można polecać im szukanie takiego związku i można akceptować takie relacje jako najlepsze rozwiązanie w ich obecnej sytuacji”. Podobną opinię wyraził niedawno arcybiskup Wiednia kard. Krzysztof Schönborn. W wywiadzie dla austriackiej gazety „Wiener Zeitung” hierarcha powiedział: „Jeśli chodzi o homoseksualizm, powinniśmy się skupiać na jakości relacji. I tę jakość doceniać w dyskusjach. Stały związek jest z pewnością lepszy niż postępowanie rozwiązłe”.

Do okoliczności sprzyjających organizowaniu się homoseksualnego lobby wewnątrz Kościoła należą m.in.:

• ogólne rozluźnienie moralne lat 60. i 70.,

• niejasne i nieprecyzyjne dokumenty kościelne,

• przyzwolenie na swobodne interpretacje zagadnień dotyczących moralności przez niektórych wpływowych teologów,

• kreowanie wypaczonej wizji otwartości Kościoła,

• wpływ idei liberalnych.

Wspomniane lobby, skrzętnie ukrywające skłonności niektórych duchownych i protegujące ich do wyższych stanowisk, stało się rzeczywistym, wewnętrznym zagrożeniem dla Kościoła katolickiego. Trzeba dodać, że także Kodeks Prawa Kanonicznego z 1983 r. znacznie zliberalizował wcześniejsze, pochodzące z 1917 r. przepisy dotyczące konsekwencji, jakie powinni ponieść duchowni dopuszczający się kontaktów seksualnych z nieletnimi. Kodeks promulgowany przez papieża Benedykta XV mówił o tym, że duchowni po przyjęciu święceń niższych mają zostać ukarani za takie czyny w sposób adekwatny do ciężkości winy, do usunięcia ze stanu duchownego włącznie, a duchowni obdarzeni święceniami diakonatu, prezbiteratu i episkopatu mają być ogłoszeni nikczemnymi, zostać złożeni z urzędów, stracić beneficja, a w najcięższych przypadkach — także zostać usunięci ze stanu duchownego. Tymczasem kodeks z 1983 r. mówi już tylko ogólnie o możliwości nałożenia na upadłego kapłana „sprawiedliwych kar”, a w razie potrzeby usunięcia go ze stanu duchownego.

Pedofilia czy pederastia?

Przeciętny odbiorca informacji dotyczących „afer pedofilskich” w Kościele jest tym bardziej zszokowany, że kojarzy je z wydarzeniami, które są pedofilią sensu stricto i dotyczą seksualnego wykorzystywania małych dzieci. Tymczasem według danych ujawnionych przez msgr. Karola Scicluna, pełniącego posługę promotora sprawiedliwości w Kongregacji Nauki Wiary, do której kompetencji należy rozwiązywanie tego typu problemów, na ogólną liczbę ponad 400 tys. katolickich kapłanów co roku zgłaszanych jest 250 nowych przypadków oskarżenia (nie skazania!) o molestowanie (a więc dotyka 0,065% kapłanów). 60% tych przypadków dotyczy aktywności homoseksualnej z młodzieżą w późnym okresie dojrzewania, a więc po ukończeniu 15. roku życia. Kolejne 30% to akty heteroseksualne w tej samej kategorii wiekowej, a pozostałe 10% dotyczy dzieci poniżej 15. roku życia. Nie sposób więc zaprzeczyć, żeproblem rzekomej pedofilii w Kościele to w rzeczywistości homoseksualizm niewielkiej grupy duchownych, którzy ze względu na łatwiejszą możliwość manipulowania młodymi ludźmi czy pederastię w ścisłym jej znaczeniu wybierają właśnie nastolatki jako obiekt erotycznych zainteresowań.

Wiązanie homoseksualizmu z pedofilią spotyka się oczywiście ze stanowczym protestem tzw. środowisk LGBT [6], ale nie sposób przejść obojętnie wobec faktu, że organizacje pedofilskie były pierwotnie częścią koalicji gejów i lesbijek[7], a ruch homoseksualistów oraz ruch na rzecz akceptacji pedofilii przenikają się wzajemnie poprzez takie organizacje, jak North American Man‑Boy Love Association (NAMBLA)[8], co zresztą potwierdza Dawid Thorstad, współzałożyciel NAMBLA, w artykule zamieszczonym w „Journal of Homosexuality”[9]. Dodatkowe potwierdzenie takiego stanu rzeczy można zyskać uważnie śledząc kroniki kryminalne.

Bodaj najgłośniejszym przypadkiem przestępczego współdziałania aktywistów „gejowskich” z pedofilskim podziemiem był przypadek Jakuba Rennie, koordynatora stowarzyszenia LGBT Youth Scotland, oraz Neila Strachena, pedagoga i sekretarza homoerotycznego Celtic Boys Club. W 2009 r.,
gdy w Szkocji toczyła się żywa dyskusja na temat sodomii, spowodowana dopuszczeniem do ordynacji w państwowym „Kościele” otwartych homoseksualistów, obaj mężczyźni stanęli przed sądem oskarżeni o kierowanie największą w dziejach Wielkiej Brytanii siatką pedofilską. Zarzucano im gwałty na nieletnich, porwania oraz przechowywanie i dystrybuowanie dziecięcej pornografii. Materiał dowodowy okazał się być tak porażający, że lord Bannatyne, sędzia prowadzący, skazał ich na dożywotnie pozbawienie wolności, bez możliwości wcześniejszego opuszczenia zakładu karnego. Wymowne są badania wskazujące, że wśród co najwyżej dwuprocentowej[10] grupy osób homoseksualnych na każde cztery osoby przypada jedna o skłonnościach pedofilskich[11].Oznacza to, że w tak niewielkiej w porównaniu z całą populacją grupie, jaką są homoseksualiści, zachowania pedofilskie występują od 10 do 25 razy częściej niż w populacji mężczyzn heteroseksualnych. I ma to swoje odzwierciedlenie w sytuacji Kościoła, o czym mówili niedawno, narażając się na wściekłe ataki mediów, zarówno watykański sekretarz stanu kard. Tarsycjusz Bertone, jak i przełożony generalny Bractwa Św. Piusa X, bp Bernard Fellay. Biskup powiedział w wywiadzie dla „Der Spiegel”, że „chcąc zapobiegać nadużyciom, musimy trzymać homoseksualistów z daleka od kapłaństwa”, co redakcja potrafiła skwitować jedynie stwierdzeniem, że „arcykonserwatywne Bractwo wykorzystuje przypadki molestowania w Kościele katolickim do podbudowania negatywnego stosunku do homoseksualistów”.

Uderzyć w pasterza

Naiwnością byłoby sądzić, że niezwykle otwarta postawa Ojca Świętego, dążącego do ukazania rzeczywistego rozmiaru nadużyć seksualnych i wymierzenia sprawiedliwości, sprawi, że media radykalnie zmienią ton swoich komentarzy. Chyba jednak nikt nie przypuszczał, że obiektem zaciętego ataku stanie się sam papież. Każe to poważnie zastanowić się, czy w tej sprawie nie mamy do czynienia ze swego rodzaju sojuszem liberalnych mediów i modernistycznych teologów, którzy bardzo chętnie uczestniczą w tych atakach, promując swoją wizję kolejnych „reform” Kościoła.

Burzę wokół osoby papieża Benedykta XVI wywołał opublikowany 12 marca 2010 r. w „New York Times” artykuł zatytułowany Skandal pedofilski w Niemczech dotyczy także papieża. Mikołaj Kulish i Rachela Donadio ujawnili, że w 1980 r. władze archidiecezji Monachium i Fryzyngi zgodziły się na zamieszkanie na jej terenie kapłana z diecezji Essen, w czasie, gdy ten przechodził terapię psychologiczną związaną z wcześniejszymi oskarżeniami o molestowanie chłopców. Po zakończeniu terapii ksiądz podjął obowiązki duszpasterskie w archidiecezji monachijskiej, ale dopuścił się kolejnych czynów lubieżnych wobec młodocianych, został o nie oskarżony przed niemieckim sądem i skazany. Artykuł wzbudził taką sensację, ponieważ w latach 1977–1982 ówczesny kard. Ratzinger był ordynariuszem diecezji monachijskiej i to on musiał podjąć decyzję o przyjęciu na teren swojej diecezji objętego leczeniem ks. Petera Hullermanna. Monachijska kuria wydała oświadczenie, w którym przyznała, że w tej sprawie popełniono błędy, dodając jednak, że osobą odpowiedzialną za powierzenie ks. Hullermanowi obowiązków duszpasterskich po zakończeniu terapii nie był abp Ratzinger, ale ówczesny kanclerz, ks. Gerhard Gruber. Ks. Gruber przyznał, że mógł zignorować niektóre zalecenia psychiatry dotyczące tego kapłana, wziął za to odpowiedzialność, a swoją decyzję nazwał „bardzo poważnym błędem”. Pytany o to ks. Fryderyk Lombardi, rzecznik prasowy Stolicy Świętej, powiedział, że nie ma nic do dodania do oświadczenia archidiecezji, które dokładnie wyjaśnia rolę papieża w tej sprawie. Jednak w odpowiedzi „New York Times” zacytował słowa dominikańskiego kanonisty, o. Tomasza Doyle’a, kwestionującego prawdziwość tego oświadczenia. „Nonsens — powiedział Doyle — papież Benedykt jest «mikromenedżerem» w starym stylu, zagłębia się w szczegóły i to wszystko nie mogło umknąć jego uwadze”. Stwierdził przy tym, że monachijski wikariusz generalny „chciał chronić papieża”. Gazeta, która określa o. Doyle’a kapłanem „od początku znanym z tego, że nie taił wykorzystywania seksualnego w Kościele”, pomija fakt, że w przeszłości był on skonfliktowany z władzami kościelnymi w innych kwestiach, również — co istotne — doktrynalnych. Z tego powodu w 2004 r. został zwolniony przez bp. Edwina O’Briena ze stanowiska kapelana lotnictwa, a w 2008 r. ordynariusz diecezji St Louis, abp Raymond Burke, odebrał mu prawo do udziału w procesach kanonicznych na terenie swojej diecezji. Nie czyni to więc o. Doyle’a wiarygodnym i bezstronnym komentatorem sprawy.

Światowe media skupiły się na artykule „New York Timesa”, ale następnego dnia niektóre serwisy informacyjne ubrały tę historię w nową, bardziej dramatyczną
szatę. Nagłówek „The Times of London” grzmiał, iż „papież wiedział, że ksiądz jest pedofilem, ale pozwolił mu kontynuować posługę”. Nie trzeba dodawać, że tekst pióra Ryszarda Owena nie zawiera nic ponad to, co zamieścił nowojorski dziennik, i może być znakomitym, wręcz podręcznikowym przykładem manipulacji. Nieoczekiwani obrońcy Z tego, że media nie relacjonują wydarzeń związanych z molestowaniem nieletnich
w Kościele katolickim w sposób rzetelny i obiektywny, zaczynają sobie zdawać sprawę również niekatolicy. Jednym z takich głosów był artykuł Samuela Millera, żydowskiego biznesmena z Cleveland, który na jednym z katolickich blogów opublikował tekst wyliczający medialne manipulacje. „Może jest mi to łatwiej powiedzieć, bo nie jestem katolikiem, ale mam już tego dosyć — pisał Miller. — W ciągu całego mojego życia nigdy nie byłem świadkiem bardziej mściwej, bardziej ordynarnej, bardziej tendencyjnej kampanii przeciwko Kościołowi katolickiemu, niż miało to miejsce w ciągu ostatnich 18 miesięcy, a najbardziej zadziwiającą rzeczą jest fakt, że ma to miejsce w Stanach Zjednoczonych, gdzie podobno istnieje wzajemne poszanowanie wolności wszystkich religii”. Miller przypomniał także, iż kryzys nie jest udziałem jedynie wspólnoty katolickiej, ale dotyczy całego amerykańskiego społeczeństwa. Na potwierdzenie swoich słów przywołał wyniki badań sporządzonych przez protestancką uczelnię Fuller Theological Seminary, gdzie stwierdzono, że w Zjednoczonym Kościele Baptystów aż 12% pastorów przyznało się do stosunków seksualnych ze swoimi parafianami, a prawie 42% pastorek i 17% parafianek przyznało się do seksualnych nacisków ze strony pastorów. Jednocześnie, według badań dr. Filipa Jenkinsa, w zborach protestanckich aż 10% pastorów zostało oskarżonych o pedofilię, podczas gdy w Kościele katolickim wskaźnik ten wśród duchowieństwa wynosi nie więcej niż 1,7%.

Innym ważnym głosem była wypowiedź mieszkającego w Hiszpanii żydowskiego poety Jona Juaristi Linacero, który na łamach madryckiego dziennika „ABC” stwierdził, że „nie trzeba być katolikiem, aby przejrzeć zamiary mediów atakujących Kościół. Dziennikarze i blogerzy spodziewają się dymisji papieża. (...) Ludzie ci są bardziej zafascynowani ideą hipotetycznej rezygnacji papieża niż samymi aktami pedofilii popełnionymi przez księży”. Według Juaristi antykościelna nagonka medialna ma na celu usunięcie katolików z przestrzeni publicznej. „Choć nie jestem katolikiem, to nie jestem tak ślepy, żeby nie dostrzec mocnego moralnego kręgosłupa obecnego papieża, tak bardzo przerastającego tę szarańczę oskarżycieli, którzy są niczym innym, jak tylko podłymi prześladowcami” — napisał poeta.

Money, money…

Coraz częstsze staje się żądanie od Kościoła wypłacania milionowych odszkodowań za molestowanie nieletnich. Jest to szczególnie widoczne w USA, gdzie system wymiaru sprawiedliwości sprzyja takim roszczeniom. I choć — zgodnie z wytyczną samego Ojca Świętego — ofiarom należy się odpowiednie zadośćuczynienie, to także w tej kwestii dochodzi do licznych nadużyć na szkodę Kościoła katolickiego, rozumianego nie tylko jako instytucja, ale także wspólnota wiernych.

Wokół odszkodowań powstał cały przemysł adwokacki, opłacający również biegłych psychiatrów i terapeutów, a niektóre kancelarie adwokackie zaczęły się wręcz specjalizować w wyciąganiu pieniędzy od instytucji kościelnych. Rodzi to liczne patologie, a wyroki skazujące zapadają także w sytuacjach, gdy rzekoma ofiara potrafi jedynie udowodnić, że w określonym czasie była np. ministrantem czy członkiem chóru, opowiedzieć, w jaki sposób była wykorzystywana, mimo że nie potrafi sobie przypomnieć, który konkretnie kapłan wyrządził jej krzywdę.

Chcąc uniknąć kolejnej fali bankructw i konfiskaty majątku, który przecież nie stanowi dorobku poszczególnych duchownych, ale — jak budynki sakralne — często jest rezultatem dziesiątków lat pracy i wyrzeczeń niewielkich katolickich społeczności, diecezje starają się przeciwdziałać składaniu kolejnych pozwów, roztaczając opiekę materialną i służąc pomocą psychologiczną ludziom niegdyś pokrzywdzonym — rzeczywiście czy rzekomo. Ale i ten system nie zabezpiecza Kościoła przed nadużyciami. W jednym z majowych wydań „Il Giornale” watykanista Andrzej Tornelli relacjonuje przypadek 41‑letniego Amerykanina, Michała W. McDonnela, który został aresztowany pod zarzutem wyłudzenia i oszustwa. W 2007 r. McDonnel wysunął oskarżenie o to, że jako jedenastoletni ministrant był molestowany przez dwóch księży. Nie tylko nie pamiętał, jak się nazywali, ale nie potrafił także opisać ich wyglądu. Mimo to został szybko przyjęty do programu pomocy i wsparcia dla ofiar przemocy dziecięcej ustanowionego w archidiecezji filadelfijskiej. W ciągu trzech lat przedstawił 662 rachunki za wizyty u psychologa (każda kosztowała 130 dolarów za godzinę, co w sumie dało 87135 dolarów plus zwrot kosztów podróży w kwocie 13 tysięcy dolarów). Jak się później okazało, kwota blisko 100 tys. dolarów została w rzeczywistości wykorzystana na opłacenie członkostwa w prestiżowym klubie golfowym, pokrycie czynszu i kosztów przeprowadzki do lepszej dzielnicy oraz operację plastyczną konkubiny M. McDonnela. Jak widać, rzekoma ofiara może stać się rzeczywistym prześladowcą.

Gdzie wzmógł się grzech…

Wydaje się, że wobec tak wielkiej kampanii medialnej i ciosów przyjmowanych zarówno z zewnątrz, jak i — o czym mówił Ojciec Święty — od wrogów wewnętrznych, wspólnota wierzących jest bezbronna, a duchowieństwo będzie musiało przez długie lata, jeśli nie dziesięciolecia, pracować nad odbudowaniem zaufania do Kościoła katolickiego jako instytucji. Katolicy pamiętają jednak słowa Chrystusa Pana o tym, że „bramy piekielne go [Kościoła] nie przemogą” (Mt 16, 18), co daje nadzieję, że Opatrzność wyciągnie z tego kryzysu — jak to wielokrotnie w historii bywało — większe dobro, bowiem „gdzie wzmógł się grzech, tam jeszcze obficiej rozlała się łaska” (Rz 5, 20).

Jakub Contreras, autor popularnego katolickiego hiszpańskojęzycznego bloga La Iglesia en la prensa (‘Kościół w prasie’), zauważył, że jednym z nieoczekiwanych skutków „kryzysu nadużyć seksualnych” jest możliwość otwartej dyskusji na tematy stanowiące tabu, które w normalnych warunkach są trudne do podjęcia w publicznej dyskusji. Paradoksalnie, we współczesnej kulturze Zachodu, przesiąkniętej pornografią do tego stopnia, że w andaluzyjskich szkołach dziewięciolatki uczy się o tym, iż „natura obdarzyła nas miłością erotyczną, dzięki której możemy podejmować kontakty seksualne z dziewczyną, chłopcem, a nawet zwierzęciem”(!)[12], trudno podjąć rozmowę o seksualnej czystości i pojęciu grzechu — nikt nie chce o tym słyszeć. Inaczej jest w czasie kryzysu: mikrofony i kamery są włączone. Można mówić. I papież wykorzystuje tę szansę.

W ostatnim czasie wielokrotnie podczas spotkań z przedstawicielami świeckich mediów mówił właśnie o tym. Przekazał prawdę o czymś, co w innych warunkach nie wzbudziłoby wielkiego zainteresowania odzwierciedlonego w tytułach prasowych. Jest więc nadzieja na ukazanie właściwego sensu katolickiej nauki moralnej, która nie ma opresyjnego charakteru. Oby znaleźli się ludzie potrafiący to zrobić, bo — jak napisał Nietzsche — „dopóki chrześcijańska moralność nie jest odbierana jako największa zbrodnia wobec życia, dopóty obrońcy chrześcijaństwa są w korzystnej sytuacji”.

---*---

[1] Zob. J. Pytel, Angielskie fobie i „papieska agresja”, [w:] Zawsze wierni nr 132 (5/2010), s. 8–15.

[2] 30 czerwca 1934 r. doszło w Niemczech do tzw. nocy długich noży, podczas której na rozkaz A. Hitlera dokonano krwawej rozprawy z krytykującym jego politykę dowództwem Oddziałów Szturmowych NSDAP. Zarówno Ernest Röhm, naczelny dowódca SA, jak wielu jego współpracowników nie kryło swego homoseksualizmu.

[3] Mit brennender Sorge (niem. ‘Z palącą troską’) — encyklika papieża Piusa XI dotycząca sytuacji Kościoła w III Rzeszy, potępiająca narodowy socjalizm i politykę prowadzoną przez Niemcy rządzone przez Adolfa Hitlera, ogłoszona 15 marca 1937 r. Jej głównym autorem był kardynał Michał von Faulhaber, a wśród osób przygotowujących tekst wymienia się również biskupa Monasteru Klemensa Augusta von Galena, który był jednym z czołowych hierarchów Kościoła katolickiego w Niemczech przeciwstawiających się systemowi nazistowskiemu. 21 marca 1937 r. encyklikę odczytano we wszystkich świątyniach katolickich w Niemczech.

[4] Jeszcze przed ukazaniem się encykliki Mit brennender Sorge odnotowano w Niemczech kilka przypadków niemoralnego zachowania duchownych względem nieletnich. Trzeba jednak zaznaczyć, że spotkało się to ze stanowczą reakcją niemieckich biskupów, a winni stanęli przed sądami cywilnymi oraz ponieśli konsekwencje kanoniczne. Mimo tego również te przypadki posłużyły w kampanii przeciwko Kościołowi, prowadzonej po ogłoszeniu encykliki.

[5] W 1940 r. ks. W. Mariaux ogłosił w Londynie i w Buenos Aires pod pseudonimem Testis Fidelis (‘wierny świadek’) dwutomowe opracowanie nt. prześladowań katolików
w III Rzeszy (na podstawie oryginalnych dokumentów Gestapo dostarczonych Watykanowi przez szefa Abwehry, admirała Canarisa). Na ponad 700 stronach przedstawiał dowody na to, że to encyklika Piusa XI sprowokowała tę kampanię. Jak podaje dziennik „La Razón” ks. Mariaux „dowiódł tego, zamieszczając niezwykle szczegółowe instrukcje rozesłane przez Goebbelsa do Gestapo w kilka dni po ogłoszeniu encykliki; nakazywały one wynajdywanie świadków, którzy oskarżą określoną liczbę księży, grożąc tym pierwszym natychmiastowym aresztowaniem, jeśli tego nie zrobią”. Według dziennika, dziś najbardziej rzuca się w oczy owo „nawoływanie dziennikarzy do ponownego przywoływania przypadków z 1937 r. i wcześniejszych oraz przedstawianie ich na nowo opinii publicznej, aby zajmowały pierwsze strony pism”.

[6] LGBT (ang. Lesbians, Gays, Bisexuals, Transgenders) — skrót odnoszący się do lesbijek, „gejów”, osób biseksualnych oraz osób transgenderycznych jako do całości. Do grupy osób transgenderycznych wlicza się również osoby transseksualne. W ogólnej definicji terminem tym określa się ogół osób, które tworzą mniejszości o odmiennej od heteroseksualnej „orientacji seksualnej” oraz osoby o zaburzonej tożsamości płciowej.

[7] Mirkin H. The pattern of sexual politics: feminism, homosexuality and pedophilia (‘Paradygmat polityki seksualnej: feminizm, homoseksualizm i pedofilia’), [w:] „Journal of Homosexuality” nr 37 (1990), s. 1–24.

[8] NAMBLA — Północnoamerykańskie Stowarzyszenie na rzecz Miłości Mężczyzn i Chłopców.

[9] D. Thorstad, Man‑boy love and the American gay movement (‘Miłość męsko‑chłopięca a amerykański ruch gejowski’), [w:] „Journal of Homosexuality” nr 20 (1990), s. 251–274.

[10] Zgodnie z najnowszymi wynikami badań Instytutu Alana Guttmachera tylko 1% amerykańskich mężczyzn uważa się za zdecydowanych homoseksualistów, chociaż 2% przyznaje się do aktywności homoseksualnej w pewnym okresie swego życia. Odbiega to wyraźnie od obiegowego poglądu, że aktywność płciowa typu homoseksualnego jest czymś rozpowszechnionym.

[11] R. Blanchard i inni, Fraternal birth order and sexual orientation in pedophiles (‘Kolejność urodzenia wśród braci a orientacja seksualna pedofilów’), [w:] „Archives of Sexual Behaviour” nr 29 (2000), s. 463–478.

[12] Zgodnie z informacjami pochodzącymi od hiszpańskiej organizacji Profesionales por la Ética sformułowania takie można znaleźć w materiałach edukacyjnych dla
uczniów klas trzecich w szkołach andaluzyjskiej Kordoby.

Reforma reformy: "Skrzypce" do Novus Ordo.

2011-05-16T13:02:00.003+01:00

Pomysł jakby nieco chybiony...

... ale może to tylko moje subiektywne odczucie.

„Nachalne są te k…. i zuchwałe”

2011-05-14T12:01:00.012+01:00

Tym nieśmiertelnym cytatem z „Przygód dobrego wojaka Szwejka” można by skwitować depeszę Katolickiej Agencji Informacyjnej zatytułowaną "Liturgia nie dla przeciwników soboru", która jako jedyny komentarz do wydanej wczoraj w Rzymie instrukcji Universae Ecclesiae przywołuje wypowiedzi księdza doktora Mateusza Matuszewskiego, konsultora Komisji Episkopatu Polski ds. Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów. Wypowiedzi księdza Matuszewskiego brzmią jak drwina i są ostatecznym (choć zapewne nie ostatnim) dowodem na nieudolność Kurii Rzymskiej, niebędącej już w stanie wydać żadnego prawa, które budziłoby respekt wśród biskupów, którym przez dziesięciolecia sączono do głów brednie o kolegializmie.

Trudno jednak mieć pretensje do księdza doktora Matuszewskiego. Z pewnością nie jest entuzjastą dawnej liturgii – a już zupełnie katolickich tradycjonalistów – i czyni tylko to, na co pozwalają mu jego przełożeni i tekst samej instrukcji. A ta okazuje się kolejnym bublem, które Rzym zdaje się mieć w zwyczaju co jakiś czas wypuszczać – wystarczy przypomnieć dokument tak wielkiej wagi, jak list do prześladowanych chińskich katolików zrazu wymagający noty wyjaśniającej i niezliczonej liczby komentarzy Sekretariatu Stanu, czyniących tamtejszemu Kościołowi więcej szkód niż pożytku (primum non nocere – chciałoby się rzec). Podobnie z wielosłowia, którym wczoraj uraczyła nas podlegająca Kongregacji Nauki Wiary komisja pontyfikalna Ecclesia Dei, może wyniknąć tyle samo szkód, co pożytku – w cytowanych przez KAI wypowiedziach ksiądz Matuszewski z łatwością to udowadnia.

Instrukcja w swych założeniach miała – jak się powszechnie przyjęło uważać – zdyscyplinować biskupów, gdy idzie o implementację norm zawartych w motu proprio Summorum Pontificum i wyjaśnić te punkty papieskiego dokumentu, które zostały sformułowane w sposób dwuznaczny i niejasny. Dziś okazało się, że tam, gdzie prawo wydawało się w miarę jasne (lub zostało wyjaśnione), instrukcja je zaciemnia, a tam, gdzie zapisy były niejednoznaczne – interpretuje je na niekorzyść „nadzwyczajnej formy rytu rzymskiego”. I na nic zda się cała ta (nazbyt) obszerna preambuła, w której papież ustami kardynała Levady zaklina rzeczywistość, mówiąc o tym, że NOM jest tym samym lex orandi, co Msza w rycie klasycznym, i że „używanie liturgii rzymskiej obowiązującej w 1962 roku jest prawem danym dla dobra wiernych, a więc ma być interpretowane w sensie przychylnym dla wiernych, którzy są jego głównymi adresatami”. Przepisy szczegółowe mimo tych zaklęć są, jakie są – i z pewnością zostanie to wykorzystane.

Przykłady? Proszę bardzo. Z jednej strony kardynał prefekt pisze, że „ze względu na swoją starożytność i czcigodność forma nadzwyczajna musi być zachowywana z należnym jej honorem”, a z drugiej strony nie nakazuje nauczać celebrowania według tego rytu w seminariach, czym naraża się na komentarz księdza doktora Matuszewskiego, który stwierdza ni mniej, ni więcej, tylko że „w watykańskiej instrukcji nie ma nakazu nauczania kleryków tej formy sprawowania Mszy jako RÓWNIE WAŻNEJ, co zwyczajna”. I niestety konsultor episkopatu ma rację.

Dotąd o ustanowienie Mszy w rycie klasycznym mogła wnioskować trwale istniejąca (stabiliter existens) grupa wiernych. Motu proprio nie precyzowało, ilu wiernych taka grupa ma liczyć i czy muszą oni pochodzić z tej samej parafii – a te dwie kwestie okazały się kluczowe. Instrukcja nie tylko zagadnień tych w pełni nie wyjaśnia, ale jeszcze stawia przed wiernymi dodatkowe wymogi. Choć wiadomo już, że grupa może pochodzić z różnych parafii, a nawet diecezji, to nadal nie podano minimalnej liczy osób, które muszą ją tworzyć, nie określono, co w rzeczywistości oznacza to, że musi być ona „trwale istniejącą”, ale stwierdzono, iż grupa ta musi być nie tylko „zorganizowana”, ale również, że owi wierni nie mogą należeć do grup negujących ważność NOM.

Co na to ksiądz doktor Matuszewski? Ano, że: „Chociaż nie zostało określone, co to znaczy «stabilna grupa» czy jak liczna powinna być, to jednak konkretne rozstrzygnięcia pozostawiono w gestii Kościołów lokalnych. Instrukcja stwierdza, że nie można spełniać próśb osób indywidualnych, ale musi to być grupa stała, zorganizowana, może być międzyparafialna”. Czy 50 osób to grupa – zapewne, ale czy stabilna, trwale istniejąca? To cały czas będzie zależało od widzimisię ordynariusza, któremu kardynał Levada w swej świątobliwej naiwności (tak to nazwijmy) dał do ręki bicz w postaci przymiotnika „zorganizowana”. Bo cóż to znaczy? Z całą pewnością nie to, że grupa jest w stanie wyłonić spośród siebie przedstawiciela do rozmów z biskupem. To byłoby zbyt proste! Zorganizowana – czyli w jakiś sposób stowarzyszona. Ale przecież nie na prawie świeckim, bo to nie ma zastosowania w życiu Kościoła. A skoro tak, to znaczy, że na prawie kościelnym. I to koniec. Znów trzeba będzie pisać do Ecclesia Dei z pytaniami, czy grupa musi mieć osobowość prawną, kościelny placet i asystenta, by mogła być uznana za zorganizowaną i niepotraktowana przez kurię «per nogam».

Zupełne kuriozum stanowi punkt mówiący, że „wierni, którzy proszą o Msze św. w formie nadzwyczajnej, nie mogą w żaden sposób popierać albo należeć do grup, które okazują się być przeciwko ważności bądź prawomocności Mszy św. i Sakramentów celebrowanych w formie zwyczajnej albo przeciwko Biskupowi Rzymu jako Najwyższemu Pasterzowi Kościoła Powszechnego” Najpewniej doprowadzi to do takich cyrków, jakich jeszcze w polskim Kościele nie było. Ksiądz doktor Matuszewski mówi o tym tak: „Najważniejsze co zostało przypomniane to zasada, że trzeba być w pełnej jedności z Kościołem, a więc przyjmować nauczanie papieża i nauczanie Soboru Watykańskiego II, by móc prosić o sprawowanie liturgii w formie nadzwyczajnej rytu rzymskiego”. Konsultor Episkopatu podkreśla, że nowa instrukcja jest ważnym przypomnieniem, iż można w diecezji pozwolić na organizowanie się stabilnych grup wiernych, ale nie mogą oni kwestionować Vaticanum Secundum Z JEGO CAŁĄ REFORMĄ LITURGICZNĄ CZY EKUMENICZNYMI OSIĄGNIĘCIAMI.

Już widzę te żądania podpisywania lojalek, w których wierni proszący o Mszę będą musieli deklarować, że „wierzą w Sobór i wszystkie sprawy jego”. Nieistotne, czy wierzą w realną obecność, czy żyją w łasce, czy po katolicku wychowują dzieci – ważne będzie, czy wierzą w ekumenizm, kolegializm i ducha soboru. Wyobrażam sobie, że ten punkt jest wymierzony w wiernych związanych z Bractwem Świętego Piusa X, które wprawdzie nie odrzuca ważności NOM i uznaje władzę papieża nad Kościołem, ale powszechnie twierdzi się, że jest inaczej. Jeśli kardynał Levada rzeczywiście tego chciał, to dał kolejny przykład zupełnego oderwania od rzeczywistości: wierni związani z piusowcami będą mieli w nosie proszenie się w kurii o Msze – będą intensywniej działać na rzecz sprowadzenia do swego miasta księży Bractwa. I tyle.

To z jednej strony cieszy, ale z drugiej strony może wpłynąć na środowiska indultowe, których członkowie (szczególnie tam, gdzie nie ma kaplic FSSPX), dokładnie odpytani na tę okoliczność, mogą okazać się zaskakująco radykalni w poglądach na temat „ducha soboru”. A (post)indulty są przecież potrzebne choćby po to, by być jak kamienie w pontyfikalnych sandałach i przypominać hierarchom o palącym problemie.

Kolejną kwestią, co do której oczekiwano, że zostanie rozwiązana przez instrukcję, była „zdatność” kapłana do celebracji. Po wydaniu motu proprio Summorum Pontificum niektóre konferencje episkopatów postanowiły egzaminować księży z łaciny. Biskupia pewność siebie była tak wielka, że nie bali się nawet autokompromitacji – księża kończyli przecież seminaria duchowne, w których łacina była przedmiotem obowiązkowym i aby otrzymać święcenia, musieli uzyskać pozytywną notę i ukończyć studia. Czyżby w diecezjalnych seminariach fałszowano noty w indeksach albo nauczano poniżej wymaganego poziomu? Nikomu nie przyszło przy tym do głowy, by w podobny sposób egzaminować księży chcących celebrować NOM w języku łacińskim.

Co na to ksiądz Matuszewski? Ano plecie swoje androny: „(…) zwraca też uwagę, iż w instrukcji Universae Ecclesiae podtrzymano wymaganie co do umiejętności księży. – Kapłan musi być przygotowany, posiadać odpowiednią wiedzę liturgiczną jak taką formę liturgii rytu rzymskiego celebrować i znać podstawy łaciny – podkreśla. Podobnie jak nie wolno księdzu sprawować Mszy św. w języku, którego nie zna, chociaż poprawnie umiałby odczytać teksty, również w języku łacińskim nie wolno celebrować tej liturgii księdzu, który nie znałby podstaw tego języka – wyjaśnia liturgista. Jego zdaniem to ważne doprecyzowanie, gdyż w Polsce są grupy, które wcześniej zgłaszały: «mamy księdza, a on nie musi znać łaciny, bo Watykan wcale nie wymaga, żeby znał łacinę». – Teraz wiadomo, że wymaga. Nie wymaga literackiej łaciny, ale podstaw owszem – zaznacza konsultor Episkopatu”.

A co o tym mówi instrukcja? Owszem, że zdatny jest każdy kapłan o uregulowanej sytuacji kanonicznej, ale musi on wypowiadać słowa poprawnie i rozumieć ich znaczenie. Tak więc biskup pośle go na egzamin z „rozumienia”, latynista odpyta go nie tylko z deklinacji, ale i z zastosowania konstrukcji typu accusativus cum infinitivi i będzie po sprawie.

I żeby nie było za wesoło, zakazano udzielania święceń w rycie klasycznym, jeśli dane seminarium należy do diecezji lub instytutu, który nie podlega komisji Ecclesia Dei. Cóż, można by żałować, ale kto wie, czy nie wyniknie z tego coś dobrego – żaden kleryk nie będzie się łudził, że można być katolickim kapłanem-tradycjonalistą na pół gwizdka, takim, który jakoś przepęka współczesną „zawodówkę dla księży”, a później otrzyma święcenia według dawnego rytuału. Może to wręcz skłonić wielu wahających się młodych ludzi do bardziej radykalnych wyborów.

Przykładami można sypać jak z rękawa, a pytania mnożą się jak króliki. Czy naprawdę nie można było napisać, że grupa musi liczyć przynajmniej 5,6, czy 8 osób i wyłonić spośród siebie przedstawiciela; że zdatny jest każdy wyświęcony kapłan, który w seminarium otrzymał pozytywną notę z łaciny i według własnego uznania odpowiedzialnie stwierdza, iż zna ryt; że jeśli nie ma świątyni, w której można celebrować Triduum, to należy zorganizować je tylko w starym rycie (zaraz znalazłoby się pięć kościołów filialnych czy rektorskich nieużywanych w Wielkim Tygodniu).

Oczywiście są i pozytywy, do których należy jasne stwierdzenie, że każdy kapłan ma prawo celebrować prywatnie, że zakonnicy mogą korzystać z własnych rytów, że można publicznie odprawić Święte Triduum, że Ecclesia Dei jest w tych sprawach ordynariuszem, którego decyzje można skarżyć jedynie w Sygnaturze Apostolskiej, etc. Jednak – by użyć cytatu z „Misia” Barei – „rozchodzi się o to, żeby te plusy nie przesłoniły nam minusów”, bo to z minusami będziemy borykać się na co dzień.

Cóż, wielu katolików znów czekają czasy intensywnej korespondencji z komisją Ecclesia Dei i oskarżenia o „donoszenie” na własnego biskupa. Znów przez kilka lat trwać będzie w Kościele walka o Lebensraum dla rytu klasycznego. No chyba, że papież z odpowiednią ostentacją wyrzuci na twarz jednego czy drugiego krnąbrnego hierarchę (co w sumie znakomicie zastąpiłoby wydawanie jakichkolwiek podobnych instrukcji). Pytanie, czy wierni okażą się mieć cojones i czy Ojciec Święty rzeczywiście wie czego chce, a jego władza jest nadal cokolwiek większa niż weneckiego doży.

Instrukcja Universae Ecclesiae

2011-05-11T15:33:00.004+01:00

W przypadające w najbliższy piątek (13 maja) święto Matki Bożej Fatimskiej, Komisja Ecclesia Dei ogłosi treść instrukcji Universae Ecclesiae dotyczącej implementacji norm zawartych w motu proprio Summorum Pontificum. Dokument opublikowany zostanie w datowanym na następny dzień wydaniu L'Osservatore Romano. Oprócz wydania typicznego sporządzonego w języku łacińskim opracowano także tłumaczenia w językach: włoskim, francuskim, niemieckim, angielskim, hiszpańskim i portugalskim.

Czekamy więc.

"Gang świeckich ultraortodoksów"

2011-05-04T00:45:00.006+01:00

Przynajmniej kilka katolickich serwisów, portali i blogów odnotowało fakt odwołania biskupa Williama Morrisa z urzędu ordynariusza australijskiej diecezji Toowoomba. Autorzy newsów widzą w tym wydarzeniu kolejny dowód na to, że Ojciec Święty robi porządki w Kościele pozbawiając wpływów hierarchów, którym odbiła liberalna palma.

Zapewne tak jest, choć warto też zauważyć, że raczej nie są to jakieś systemowe działania, ale po prostu reagowanie na zupełnie ignorowany za czasów poprzedniego pontyfikatu głos konserwatywnych wiernych. Warto, by dziennikarze – ci, którzy są świeckimi katolikami – pamiętali słowa kardynała Newmana, który wspominając ocalenie Kościoła w Irlandii i zdradę Kościoła w Anglii, mówił iż „we wszystkich czasach to świeccy wyznaczali miarę ducha katolickiego”. Świeccy w Australii swego lokalnego Kościoła nie zdradzili i powinno się o tym informować w kontekście wspomnianej dymisji.

To właśnie wierni interweniowali w Rzymie w sprawie poczynań rządcy diecezji Toowoomba. Świadczy o tym choćby tekst opublikowany w serwisie news.com.au, zatytułowany „‹Policja świątynna› winna dymisji biskupa Toowoomba”, którego autorki - Kristina Shorten i Brooke Baskin - piszą m.in:

Za upadek biskupa Toowoomba, Wiliama Morrisa, obwinia się GANG prawicowych katolików zwany "Policją świątynną" [„GANG – tak właśnie Kryśka i Brók napisały (dopiski moje)]. Jak donosi "The Courier Mail", uważa się, że członkowie grupy, którzy prawdopodobnie podróżowali po parafiach, by szpiegować postępowych księży niepodporządkowujących się Watykanowi, brali udział w usunięciu popularnego księdza [Jeśli rzeczywiście podróżowali i „szpiegowali” – a diecezja Toowoomba wielkością dorównuje połowie Polski - to chwała im za wytrwałość]

Ostatniej nocy papież odsunął biskupa Morrisa od zarządzania diecezją za popieranie przez niego udzielania święceń kobietom i wspieranie innych liberalnych reform ["Papież odsunął go w nocy" – brzmi to tak, jakby Benedykt XVI zakradł się w nocy do rezydencji biskupa i zamordował go we śnie, tymczasem, gdy w Australii zapada noc, w Rzymie jest wczesne popołudnie - ot taka mała manipulacja autorek tekstu]. Biskup Morris zszokował swych stronników ogłaszając w ubiegły weekend, że został zmuszony do wcześniejszego przejścia na emeryturę po kłótni z Watykanem i papieżem [ciekawe jak to jest kłócić się przez telefon z papieżem, ale jeszcze ciekawsze jak to jest kłócić się z Watykanem].

Odesłanie na emeryturę 68-letniego biskupa jest skutkiem trwającego pięć lat watykańskiego dochodzenia [zapewne idzie o wizytację] wszczętego na żądanie niezadowolonej grupy świeckich ultraortodoksów, która nie zgadzała się z jego postępowymi poglądami ["ultraortodoks" brzmi dumnie!].

John Bathersby, arcybiskup Brisbane wyraził wczoraj uznanie biskupowi Morrisowi i przyznał, że "budzące niepokój sprawy" pomiędzy biskupem i Watykanem doprowadziły do decyzji o emeryturze [przypomina się słynny SMS: "Chwała nam i naszym kolegom. Ch..e precz!"]

Ale Richard Stokes, człowiek obwiniany o kierowanie grupą konserwatywnych katolików, powiedział, że oskarżanie tzw. "Policji świątynnej" o usunięcie biskupa jest "wytworem bujnej wyobraźni" oskarżycieli. "To nie jest żadna zorganizowana grupa, to wszystko to jakaś teoria spiskowa – powiedział Stokes – nie mam takiej mocy. Nie mam żadnego oddziału, kohorty ani falangi. Znam ludzi, którzy myślą podobnie jak ja, ale wszyscy jesteśmy tylko prywatnymi osobami".

-- Cóż, wykazujące się rewolucyjną czujnością dziennikarki wyśledził jednak, że wierni „donosili” do Rzymu na księży mających podobne poglądy do tych, prezentowanych przez ich dotychczasowego pasterza i w kolejnej części swego tekstu (nie wartego już dalszego cytowania) orzekły, iż to właśnie świeccy nielojalni wobec miejscowego, Bogu ducha winnego biskupa, doprowadzili to tak smutnego dlań końca.

Trudno oczywiście dać wiarę, by Józef Ratzinger wespół Richardem Stokesem spotykali się na kawie gdzieś w połowie drogi między Brisbane i Rzymem (w Bombaju?), i „uwalili” biednego biskupa Morrisa, ale trzeba pamiętać, że warto pisać do Rzymu z najmniejszą nawet sprawą, bo wszelkie papiery lądują w teczkach personalnych poszczególnych biskupów i tylko Bóg jeden wie, kto i kiedy do nich zajrzy, jak bardzo się przerazi i do czego owe teczki wykorzysta – co polecam łaskawej pamięci polskich tradycjonalistów.

"Ryzyko wiary". Bł. Jan Henryk Newman

2011-05-01T00:17:00.007+01:00

„Odpowiedzieli Mu: Możemy” (Mt 20, 22).

Te słowa świętych Apostołów Jakuba i Jana stanowiły odpowiedź na bardzo uroczyste pytanie postawione im przez ich Boskiego Mistrza. Pragnęli – a była to szlachetna ambicja, choć jeszcze nie wypróbowana w najwyższej mądrości i nieoświecona najwyższą Prawdą – pragnęli zasiadać obok Niego na Jego tronie chwały. Jedyna rzecz (i nic innego), jaka mogła ich zadowolić, to ów szczególny dar, który Chrystus przyniósł swoim wybranym; który wkrótce nabył dla nich swoją śmiercią i który ofiarowuje również nam. Apostołowie proszą o dar życia wiecznego, On zaś nie mówi, że go nie otrzymają, gdyż dla nich faktycznie został przeznaczony, lecz przypomina im, co muszą dla niego zaryzykować. „Czy możecie pić kielich, który Ja mam pić, i zostać ochrzczeni chrztem, którym Ja mam być ochrzczony? Odpowiedzieli Mu: Możemy.” Oto udzielona zostaje nam wielka lekcja: jako chrześcijanie mamy obowiązek podejmować ryzyko dla życia wiecznego – bez absolutnej pewności, że się nam powiedzie.

Jedynie ci otrzymają nagrodę wieczną, którzy wytrwają do końca. Nie wolno nam wątpić, że ryzyko, które dla Chrystusa podjęli Jego słudzy, zostanie z nawiązką wynagrodzone w Dniu Ostatecznym. Taka jest prawda: On oddaje nam daleko więcej, aniżeli Mu pożyczamy – i oddaje niezawodnie. Ja mówię jednak o konkretnych ludziach, o nas samych. Nikt z nas nie wie na pewno, czy wytrwa do końca, a mimo to, aby dać sobie przynajmniej szansę powodzenia, musimy podjąć ryzyko. Tak więc, gdy idzie o poszczególnych ludzi, prawdą niepowątpiewalną jest, że wszyscy musimy coś zaryzykować ze względu na niebo, nie mając przy tym żadnej pewności, że się nam powiedzie. I zaiste takie jest prawdziwe znaczenie słowa „ryzyko”. Dziwne bowiem byłoby ryzyko, które nie zawierałoby w sobie nic z lęku, niebezpieczeństwa, troski czy niepewności. A właśnie na podejmowaniu ryzyka zasadza się doskonałość i szlachetność wiary. Dlatego też wiara została wyszczególniona pośród innych łask i wyniesiona jako specjalny środek naszego usprawiedliwienia – ponieważ jej obecność oznacza, że mamy odwagę coś zaryzykować.

Św. Paweł wyraźnie stawia nam to przed oczy w jedenastym rozdziale Listu do Hebrajczyków, który otwiera definicją wiary, a następnie podaje jej przykłady, jak gdyby chciał zapobiec wszelkim nieporozumieniom. Po przytoczeniu słów: „Sprawiedliwy z wiary żyć będzie” – przez co wskazuje wyraźnie, że mówi o rzeczywistości, którą w Liście do Rzymian nazywał ‘wiarą usprawiedliwiającą’, kontynuuje: „Wiara zaś jest poręką tych dóbr, których się spodziewamy, dowodem tych rzeczywistości, których nie widzimy.” W swej najgłębszej istocie wiara uobecnia to, co niewidzialne; sprawia, że działamy dla obiecanych dóbr tak, jakbyśmy je już posiadali; że ryzykujemy teraźniejszą wygodę, szczęście i inne dobra dla niepewnej przyszłości. Dlatego też w innym liście mówi: „Jeżeli tylko w tym życiu nadzieję w Chrystusie pokładamy, jesteśmy bardziej od wszystkich ludzi godni politowania” (1Kor 15, 19). Jeżeli umarli nie powstają z martwych, to faktycznie przeliczyliśmy się i popełniliśmy bardzo poważny błąd wybierając takie życie. A to, co się tyczy głównej doktryny, odnosi się również do prywatnych interesów, które od niej zależą. Apostoł zwraca naszą uwagę na ten fakt w Liście do Hebrajczyków, gdy pisze o starożytnych świętych, którzy zaryzykowali swoje doczesne szczęście dla przyszłości. Abraham „wyszedł, nie wiedząc, dokąd idzie”. I on, i wszyscy inni „w wierze pomarli, nie osiągnąwszy tego, co im przyrzeczono, lecz patrzyli na to z daleka i witali, uznawszy siebie za obcych i gości na tej ziemi” (Hbr 11, 13). Taka była wiara Patriarchów; taka – nieoświecona, lecz wielkoduszna i prosta – była wiara młodych Apostołów w [rozważanym] tekście. Chociaż nie zdawali sobie w pełni sprawy z tego, co mówią, to jednak ich słowa wyrażały ich ukryty charakter i proroczo zapowiadały przyszłe postępowanie. Powiedzieli Mu: „Możemy.” Składają obietnicę – jakby nieświadomie – i zostają pochwyceni przez Możniejszego od nich, który – można by rzec – w przebiegły sposób ich usidlił. Ale ponieważ ich obietnica była złożona szczerze – chociaż niczego nie podejrzewali, ani nie wiedzieli, co obiecują – dlatego została przyjęta. „Czy możecie pić kielicha, który Ja mam pić, i zostać ochrzczeni chrztem, którym Ja mam być ochrzczony? Odpowiedzieli Mu: Możemy.” On zaś, nie obiecując im nieba, łaskawie odpowiedział: „Kielich mój pić będziecie i zostaniecie ochrzczeni chrztem, którym Ja będę ochrzczony.”

W ten sam sposób, jak się wydaje, nasz Pan postępuje ze św. Piotrem. Przyjmuje jego zobowiązanie służby, zarazem jednak ostrzega, że Piotr nie rozumie do końca, co to zobowiązanie oznacza. Gorliwy Apostoł chciał natychmiast podążyć za swoim Panem, Ten jednak odrzekł: „Dokąd Ja idę, ty teraz za Mną pójść nie możesz, ale później pójdziesz” (J 13, 36). A kiedy indziej zażądał spełnienia obietnicy wcześniej Mu już złożonej i rzekł: “Pójdź za Mną”, wyjaśniając zaraz: „Zaprawdę, zaprawdę powiadam ci: Gdy byłeś młodszy, opasywałeś się sam i chodziłeś, gdzie chciałeś. Ale gdy się zestarzejesz, wyciągniesz ręce swoje, a inny cię opasze i poprowadzi, dokąd nie chcesz” (por. J 21, 18-22).

Oto ryzyko, które w wierze i niepewności podjęli Apostołowie. Nasz Pan w Ewangelii Łukaszowej naucza, że wszyscy musimy podobnie i świadomie postępować: „Bo któż z was, chcąc zbudować wieżę, nie usiądzie wpierw i nie oblicza wydatków, czy ma na wykończenie? Inaczej, gdyby położył fundament, a nie zdołałby wykończyć, wszyscy, patrząc na to, zaczęliby drwić z niego: „Ten człowiek zaczął budować, a nie zdołał wykończyć.” I dodaje natychmiast: „Tak więc nikt z was, jeśli nie wyrzeka się wszystkiego, co posiada, nie może być moim uczniem” (Łk 14, 28-33), pokazując nam w ten sposób pełnię ofiary, jaką musimy ponieść. Oddajemy Mu wszystko, On zaś może zażądać tego czy tamtego lub dać nam coś z tego na jakiś czas według własnego uznania. Z drugiej strony przypadek bogatego młodzieńca, który odszedł zasmucony, gdy Pan kazał mu rozdać majątek i podążyć za Nim, stanowi przykład kogoś, komu zabrakło wiary, by zaryzykować ten świat na rzecz przyszłego ze względu na słowa Chrystusa.

Jeżeli zatem wiara stanowi istotę życia chrześcijańskiego i jest taka, jak ją opisałem, oznacza to, iż nasz obowiązek zasadza się na tym, ażeby przez wzgląd na słowa Chrystusa zaryzykować, co posiadamy dla tego, czego jeszcze nie mamy. I winniśmy podjąć owo ryzyko w szlachetnym i wielkodusznym duchu – nie pochopnie czy lekkomyślnie, ale zarazem nie do końca wiedząc, co czynimy, czego dokładnie się wyrzekamy i co mamy zyskać: niepewni nagrody, nieświadomi, ile przyjdzie nam poświęcić, we wszystkim zależni od Niego, ufni, że Jego obietnice zostaną spełnione, przekonani, że da nam siłę, abyśmy mogli wypełnić nasze śluby; we wszystkich naszych sprawach postępując bez troski o przyszłość.

Ośmielę się rzec, że to, co powiedziałem, na razie przynajmniej, wyda się większości moich słuchaczy, czymś jasnym i oczywistym. A jednak, gdy wskażę na wnioski praktyczne, jakie bezpośrednio z tego wynikają, znajdą się tacy, którzy w głębi serca, jeżeli już nie otwarcie, wycofają swoją zgodę. Ludzie pozwalają nam, sługom Chrystusa, głosić i nauczać dopóty, dopóki ograniczamy się do prawd ogólnych; do chwili, gdy nie zorientują się, że prawdy te dotyczą ich samych, bo w oparciu o nie powinni kształtować swoje życie. W tym momencie zatrzymują się, zbierają się w sobie i wycofują. Mówią, że nie widzą, nie rozumieją tego, że nie zgadzają się z tym czy tamtym. A chociaż nie potrafią powiedzieć, dlaczego owe wnioski nie miałyby wynikać z tego, na co się wcześniej zgodzili – a które, jak wykazaliśmy, muszą wynikać – to jednak upierają się i twierdzą, iż nie dostrzegają związku, szukają wykrętów, zarzucają nam, że posuwamy się w naszym nauczaniu za daleko, oskarżają o przesadę, każą nam ograniczać i modyfikować to, co głosimy. Mówią nam, że nie bierzemy pod uwagę, w jakich żyjemy czasach, etc. Oto ich postawa – i dobrze powiedziano, że gdzie jest chęć, tam znajdzie się i sposób. Nie ma bowiem prawdy tak oczywistej, by ludzie nie mogli przed nią uciec, zamykając oczy. Nie ma takiego obowiązku, by nie znaleźli dziesięciu tysięcy powodów, dla których akurat ich ów obowiązek miałby nie dotyczyć. Tacy ludzie są przekonani, że przesadzamy i posuwamy się za daleko, gdy wskazujemy, iż nasze nauczanie odnosi się również do nich.

Smutna ta przypadłość ludzi zwanych chrześcijanami znajduje ilustrację w przedmiocie naszych obecnych rozważań. Któż nie przyzna od razu, że wiara polega na podejmowaniu ryzyka ze względu na słowa Chrystusa? A mimo to można poważnie powątpiewać, czy ludzie w swej masie, nawet ci lepsi, ryzykują cokolwiek z powodu Chrystusowej prawdy.

Zastanówcie się przez chwilę. Niech każdy z was, którzy teraz mnie słuchacie, zada sobie pytanie: ile zainwestował, ile zaryzykował przez wzgląd na prawdę Chrystusowej obietnicy? Ile by stracił, zakładając, choć to niemożliwe, ale zakładając, że obietnica ta okazałaby się fałszywa? Wiemy, co oznacza zainwestować w jakieś przedsięwzięcie tego świata. Ryzykujemy i inwestujemy naszą własność w projekty, które obiecują jakiś zysk; w plany, którym ufamy i w które wierzymy. Ile zatem zaryzykowaliśmy dla Chrystusa? Cośmy mu oddali ufając Jego obietnicy? Apostoł mówi, że i on, i jego bracia byliby ze wszystkich ludzi najbardziej godnymi pożałowania, gdy zmarli nie mieli zmartwychwstać. Czy moglibyśmy w jakimkolwiek stopniu odnieść to stwierdzenie do nas samych? Wydaje się nam może teraz, że mamy jakąś nadzieję na osiągnięcie nieba – tę oczywiście byśmy stracili; ale, poza tym, w jakiej mierze nasze obecne położenie uległoby pogorszeniu? Kupiec inwestujący część swego majątku w przedsięwzięcie, które upada, nie tylko traci nadzieję dochodu, ale również coś z tego, co należało do niego, a co zainwestował w nadziei zysku. Oto pytanie, bracia: co myśmy zaryzykowali? Naprawdę obawiam się, że gdy zaczniemy badać tę kwestię, okaże się, że nie podejmujemy żadnych decyzji, że nie robimy, nie unikamy, nie wybieramy, nie wyrzekamy się i nie dążymy do niczego, czego byśmy nie postanawiali, robili bądź nie, unikali, wybierali, wyrzekali się lub próbowali osiągnąć, gdyby Chrystus nie umarł, a niebo nie było nam obiecane. Lękam się, że większość ludzi zwanych chrześcijanami – niezależnie od tego, co ci ludzie sami deklarują i myślą o sobie, niezależnie od gorliwości, światła i miłości, jaką sobie sami przypisują – żyłaby, jak żyje teraz: ani lepiej ani gorzej, wierząc, że chrześcijaństwo jest bajką. W młodości pobłażają swoim pożądaniom, a w najlepszym wypadku gonią za próżnymi rzeczami tego świata. Z upływem czasu zaczynają oddawać się interesom lub obierają sobie inny sposób zarabiania pieniędzy; a później żenią się bądź wychodzą za mąż. Ponieważ ich interesy zbieżne są z ich obowiązkami, ludzie ci zdają się być i sami o sobie myślą, że są pobożni i godni szacunku. Stopniowo przywiązują się do istniejącego stanu rzeczy, nabywają gorliwości w walce z występkim i błędem, i żyją w pokoju z innymi. Tego rodzaju życie niewątpliwie zasługuje na pochwałę. Tyle że niekoniecznie ma ono cokolwiek wspólnego z religią. Nie ma w nim niczego, co dowodziłoby obecności jakiejś religijnej zasady u tych, którzy je wybierają; nie ma w nim niczego, czego ci ludzie nadal by nie robili, chociaż nic nie mieliby na tym zyskać oprócz tego, co już zyskują: a zyskują coś teraz, zaspokajają swoje teraźniejsze pragnienia. Ich życie jest spokojne i uporządkowane, ponieważ godzi się to z ich interesem i odpowiada gustom. Ludzie tacy jednak nic nie ryzykują, niczego nie poświęcają i niczego nie porzucają ze względu na wiarę w słowa Chrystusa.

Weźmy św. Barnabę, który na Cyprze posiadał majątek i oddał go biednym Chrystusowym. Oto przykład oczywistej ofiary. Barnaba uczynił coś, czego by nie zrobił, gdyby Ewangelia nie była prawdziwa. Oczywistym jest, że gdyby, nie daj Bóg, Ewangelia okazała się bajką, postępowanie Świętego byłoby nadzwyczaj niemądre – Barnaba popełniłby wielki błąd i poniósłby stratę. Byłby niczym kupiec, którego statki rozbiły się i zatonęły lub zawiedli kontrahenci. Człowiek wierzy człowiekowi, obdarza bliźniego kredytem zaufania; ale chrześcijanie nie ryzykują zbyt wiele dla słów Zbawiciela, a jest to jedyna rzecz, którą powinni uczynić. Sam Chrystus naucza: „Pozyskujcie sobie przyjaciół niegodziwą mamoną, aby gdy wszystko się skończy, przyjęto was do wiecznych przybytków.“ (Łk 16, 9), tzn. inwestujcie w przyszły świat te dobra, którymi świat doczesny posługuje się w sposób niegodziwy; nakarmcie głodnego, przyodziejcie nagiego, przyjdźcie z pomocą choremu, a zamieni się to wam w: „trzosy, które nie niszczeją, skarb niewyczerpany w niebie, gdzie złodziej się nie dostaje ani mól nie niszczy (Łk, 12, 33). Mówię zatem, że jałmużna jest oczywistą ofiarą, jakimś ryzykiem i dowodem na obecność wiary.

I znowu człowiek, którego perspektywy w tym świecie są dobre, a który odrzuca bogactwa czy znaczenie, aby być bliżej Chrystusa, by znaleźć miejsce w Jego świątyni, żeby mieć więcej sposobności do modlitwy – taki również składa jakąś ofiarę.

Albo ktoś, kto szlachetnie dążąc do doskonałości, odrzuca pożądania i pociechy tego świata, i jak Daniel czy św. Paweł trudzi się i pracuje samotnie – taki również coś ryzykuje, wierząc mocno w świat, który ma nadejść.

Lub człowiek, który po grzechu żałuje słowem i czynem, który nakłada na swe ramiona jakieś jarzmo, poddaje się karze, surowo umartwia swoje ciało, odmawia sobie niewinnych przyjemności lub wystawia się na publiczną wzgardę – taki również pokazuje, że jego wiara stanowi porękę dóbr spodziewanych i jest dowodem rzeczywistości niewidzialnej.

Lub inny, który potrafi zmusić się, by prosić o oddalenie odeń tych rzeczy, które stanowią przedmiot dążenia tak wielu, i by przyjąć to, przed czym serce w naturalny sposób się wzdraga; ktoś, kto, gdy Bóg zdaje się dopuszczać jakieś zło doczesne, ubolewa nad tym, ale zarazem umie przemóc się i szczerze powiedzieć: “Bądź wola Twoja” – nawet i on nie pozostaje bez ofiary. Albo człowiek, który ma szansę wzbogacić się, lecz szczerze prosi Boga, by nigdy nie być bogatym; lub inny, który ma widoki na zajęcie jakiegoś stanowiska, a modli się gorliwie, aby go nigdy nie otrzymać; albo taki, który ma przyjaciół lub krewnych i z całego serca zgadza się, aby ci zostali mu odebrani – choć w danej chwili nic nie zapowiada rozłąki – i który może powiedzieć: „Zabierz ich, jeżeli taka jest Twoja wola. Tobie ich oddaję i Tobie ich powierzam”, i który gotów jest, aby poważnie potraktowano jego słowa: także i on coś ryzykuje – i zostaje przyjęty.

Jego słowa potraktowano poważnie, chociaż on nie do końca może rozumie, co mówi. Niemniej jednak zostaje przyjęty, gdyż mówi szczerze i wiele ryzykuje. Ludzie o wielkodusznym sercu, tacy jak Jakub i Jan czy Piotr często bardzo szeroko i ufnie opowiadają, co zrobią dla Chrystusa – nie nieszczerze, lecz nie do końca świadomie. W nagrodę za szczerość ich słowa zostają przyjęte, choć oni sami będą musieli dopiero się nauczyć, jak poważną złożyli obietnicę. „Odpowiedzieli Mu: Możemy.” – a ich przyrzeczenie zostaje zapisane w niebie. Podobnie rzecz ma się w naszym przypadku w różnych okresach naszego życia. Najpierw przy Bierzmowaniu, gdy przyrzekamy, co zostało za nas przyrzeczone w czasie Chrztu – niezdolni zrozumieć, jak wiele przyrzekamy, ale ufając, że Bóg stopniowo nam to ukaże i doda nam potrzebnej siły. I znowu ci, którzy przyjmują święcenia kapłańskie, przyrzekają, chociaż nie wiedzą co, angażują się, chociaż nie wiedzą jak głęboko, wyrzekają się życia według zwyczajów tego świata, chociaż nie wiedzą jak radykalnie; przypadkiem może odkrywają, że muszą odciąć sobie prawą rękę, poświęcić pożądania oczu i poruszenia serca u stóp krzyża – gdy sądzili, w swej prostocie, że wybierali dla siebie spokojne i łatwe życie „zwykłych ludzi mieszkających w namiotach”. I znowu, na różne sposoby okoliczności sprawiają, że w pewnym czasie, kierując się religią, ludzie wybierają tę czy inną drogę. Nie wiedzą, dokąd ich ona zaprowadzi; nie widzą kresu swojej wędrówki; nie wiedzą nic ponad to, że słusznym jest to, co czynią. W swoim wnętrzu słyszą cichy głos, który zapewnia ich – jak zapewniał dwóch świętych braci – że niezależnie od tego, jaką przyszłość gotują sobie swoim obecnym postępowaniem, dzięki łasce Bożej będą w stanie jej sprostać. Dwaj błogosławieni Apostołowie powiedzieli, „Możemy”, i otrzymali siły, by żyć i cierpieć, jak rzekli. Św. Jakub otrzymał siłę wytrwania aż do męczeńskiej śmierci, gdy został ścięty mieczem w Jerozolimie. Św. Jan, jego brat, musiał znieść o wiele więcej, umierając jako ostatni z Apostołów, jak Jakub umarł jako pierwszy. Musiał znieść opuszczenie i śmierć najpierw swojego brata, a następnie innych Apostołów. Przeżył długie lata w samotności, słabości i na wygnaniu. Musiał doświadczyć smutku i cierpienia, które niesie z sobą opuszczenie, gdy ci, których miłował, zostali odwołani z tego świata. Musiał żyć pośród swoich myśli bez bliskiego przyjaciela, gdy wszyscy, którzy go otaczali, należeli do młodszego pokolenia. Nasz łaskawy Pan zażądał od niego, jako poręki jego wiary, tego wszystkiego, co miłowały jego oczy i co bliskie było jego sercu. Był jak człowiek, który stopniowo i partiami wysyła przed sobą to, co posiada, do odległego kraju, aż jego obecne mieszkanie staje się niemal puste. Wysłał w drogę przed sobą swoich przyjaciół, a sam pozostał w tyle, aby w niebie byli ci, którzy o nim myślą i czekają na niego, i którzy go przyjmą, kiedy zostanie wezwany przez Pana. Wysłał przed sobą inne zobowiązania i to, co zaryzykował dla wiary: wyrzeczenia, gorliwą troskę o zachowanie prawdy, posty i modlitwy, trudy miłości, dziewicze życie, cierpienia z rąk pogan, prześladowania i wygnanie. Przy końcu swych dni słusznie ten wielki święty mógł powiedzieć: “Przyjdź Panie Jezu!”, jak ci znużeni nocą i oczekujący poranka. Wszystkie jego myśli, rozważania, pragnienia i nadzieje złożone były w świecie niewidzialnym. Śmierć, gdy nadeszła, zwróciła mu widok tego, co czcił, miłował, z czym obcował w latach dawno minionych. A wówczas, kiedy ponownie znalazł się w obecności tego, co utracił, odnowiły się wspomnienia, a znajome, dawno pogrzebane myśli odżyły na nowo. Któż się ośmieli opisać szczęście tych, którym zwrócono wszystkie obietnice, jakie złożyli, i którym w pełni i nadmiarze wynagrodzono wszelkie ryzyko, jakie ponieśli?

Niestety, moi bracia, że też nie mamy w sobie więcej tego wzniosłego ducha! Jak to się dzieje, że zadowalamy się tym, co jest; że tak bardzo chcemy, by zostawiono nas w spokoju, byśmy mogli używać tego życia, iż gdy ktoś próbuje przekonać nas o potrzebie czegoś wyższego, o obowiązku – jeżeli chcemy zasłużyć na koronę – dźwigania krzyża Jezusa Chrystusa, my uciekamy się do wykrętów, wymówek i usprawiedliwień!

Powtórzę zatem: cóż zaryzykowaliśmy przez wzgląd na prawdę Jego słów? On bowiem wyraźnie naucza: “Każdy, kto dla mego imienia opuści dom, braci, siostry, ojca, matkę, dzieci lub pole, stokroć tyle otrzyma i życie wieczne posiądzie na własność. Wielu zaś pierwszych będzie ostatnimi, a ostatnich pierwszymi.” (Mt. 19; 29, 30)

John Henry Newman, Parochial and Plain Sermons, vol. IV, The Ventures of Faith, s. 922-929, San Francisco, 1997, tłum. Paweł K. Długosz

---*---

Tekst ukazał się drukiem w numerze 11/2010 (138) miesięcznika Zawsze wierni.

Katolicki król Anglii

2011-04-30T00:41:00.003+01:00

Czytelników "Planety Rebelya" zapraszam do bloga, lub bezpośrednio do serwisu YouTube.

Triduum w Poznaniu - kolejna galeria

2011-04-27T18:33:00.052+01:00

Tym razem autorstwa pana Tomasza Woźniaka.

WIELKI CZWARTEK WIECZERZY PAŃSKIEJ

WIELKI PIĄTEK MĘKI I ŚMIERCI PAŃSKIEJ

WIGILIA PASCHALNA I MSZA REZUREKCYJNA

Więcej fotografii z poznańskich celebracji w klasycznym rycie rzymskim można znaleźć tutaj.

Triduum w Poznaniu - galeria fotografii

2011-04-25T09:43:00.055+01:00

Po kliknięciu fotografie ukazują się w większym formacie

WIELKI CZWARTEK WIECZERZY PAŃSKIEJ

WIELKI PIĄTEK MĘKI I ŚMIERCI PAŃSKIEJ

WIGILIA PASCHALNA I MSZA REZUREKCYJNA

---*---

Autorem wszystkich fotografii jest pan Piotr Łysakowski, któremu dziękuję za ich udostępnienie.

Piotr Łysakowski jest także autorem publikowanej na łamch bloga galerii ze Mszy pontyfikalnej sprawowanej przez bpa G. Balecerka (cz. 1 i cz. 2).

Inne jego fotografie można zobaczyć tutaj.

2011-04-24T13:07:00.001+01:00

Triduum w Poznaniu

2011-04-21T09:19:00.009+01:00

I tak, jak słyszę, monsignore Pozzo w trybie pilnym, śląc odpowiedzi via telefax, uchylił absurdalny zakaz celebrowania w Poznaniu Triduum Paschalnego w klasycznym rycie rzymskim. Wierni musieli zmierzyć się jeszcze z problemem znalezienia świątyni, w której takie celebracje mogłyby się odbyć, co też nie było rzeczą łatwą. W końcu życzliwością wykazał się proboszcz jednej z parafii na skraju miasta i udostępnił nieczynny już dziś budynek dawnego kościoła parafialnego. I tak każdy "indultowy", "piusowy" i "indultowo-piusowy" poznański wierny, znów - po prawie dekadzie - ma możliwość wzięcia udziału w Triduum Sacrum.

Nabożeństwa będą więc sprawowane w dawnym kościele parafialnym pw. Chrystusa Odkupiciela przy ul. Toruńskiej (Osiedle Warszawskie), a ich celebransem będzie x. Konstantyn Najmowicz IBP. W Wielki Czwartek i Wielki Piątek rozpoczną się o godzinie 19.3o, a w Wielką Sobotę o 21.3o.

Z doświadczenia lat ubiegłych, jako emerytowany indultowy ceremoniarz, wiem, że doprowadzenie tej świątyni do stanu umożliwiającego sprawowanie Najświętszych Tajemnic wymagało sporego nakładu pracy (tym bardziej, że czasu było niewiele) oraz, że inne kwestie organizacyjne z pewnością wymagały niemałych nakładów finansowych. Piszę o tym, bo wiem, że poznańscy wierni potrafią znakomicie łączyć wysokie wymagania z tradycyjną w Grodzie Przemysła oszczędnością („nyrolstwem”?). Apeluję więc o to, by stosowną ofiarą wspomóc organizatorów.

Kościół ten nie jest piękny i bliżej mu do obśmiewanych przez głupców, piusowych "Notre Dame du Garage", niż do Kaplicy Sykstyńskiej, ale nie należy przecież hołdować płytkiemu estetyzmowi. Tym, którzy jednak cenią piękno świątyń ponad prawdy wyrażane przez najskromniejszą nawet liturgię dedykuję kolejny fragment książki Bruce’a Marshalla pt. „Chwała córy królewskiej”, by wiedzieli, na co mają być gotowi. Oto:

(…) Aż nalazł się znowu wśród trafik, slumsów i dokowych zaułków; przybył wreszcie przed halę targu owocowego, którą rada miejska wynajęła katolikom na niedzielę, by mogli w niej składać świętą ofiarę mszy i by Chrystus miał gdzie zstępować rankiem w białym sakramencie Swej miłości.

Wierni powstali, gdy ksiądz Smith wszedł, by pokropić ich święconą wodą wraz z Timem O’Hooleyem i Angusem McNab trzymającymi brzegi kapy. Asperges me zaintonował swym gardłowym głosem, a grono kelnerów, agentek ubezpieczeniowych i nietkniętych dziewic panny O’Hara zapiszczało i zaskrzeczało w odpowiedzi: Domine, hyssopo, et mundabor. Ksiądz Smith kroczył między szeregami wiernych, poprzedzony przez Patryka O’Shea niosącego kropielnicę za święconą wodą. Tragarze, robotnicy portowi, marynarze, nauczycielki, panny sklepowe i służące – wszyscy żegnali się, gdy srebrne, błyszczące kropelki spadały na nich migotliwie. Ksiądz pryskał świętą wodą po kapeluszach, chustkach i twardych łysych łbach, symbolicznie obmywając ich posiadaczy z codziennych myśli i ambicji (…).

W zielonym ornacie, z barankiem, który z daleka wyglądał jak koń ze złożonymi dłońmi, ksiądz Smith rozpoczął mszę, wyznając Bogu Wszechmogącemu, Najświętszej Marii Pannie, świętemu Michałowi Archaniołowi, świętym Apostołom Piotrowi i Pawłowi, Timowi O’Hooley, Agnusowi McNab, Patrykowi O’Shea i spracowanej starej posługaczce, klęczącej na przeciągu poza jego plecami, że zgrzeszył ciężko myślą i uczynkiem przez swoją winę, swoją winę, swoją bardzo wielką winę. Chór zaskrzeczał tępo, przygasł, zmieszał się niezgodnie i buchnął ku niebu jakby kwikiem zarzynanego prosięcia melodią Introit na trzecią niedzielę po Trzech Królach: Adorate Deum, omnes angeli eius, aż do laetentur insulae multae, a potem zapiszczał Kyrie, podczas gdy ksiądz Smith wziął z rąk Angusa McNab kadzielnicę, pobłogosławił kadzidło i posłał je w wirujących i wonnych kłębkach przed tron Boga.

Na dworze znów zaczęło padać i gdy ksiądz Smith żegnał się, by odśpiewać Ewangelię, słyszał ciężkie krople padające na falistą blachę dachu. Odwróciwszy się dla wygłoszenia kazania spostrzegł, że niektórzy z wiernych siedzą pod rozłożonymi parasolami, ponieważ dach miejscami przeciekał. Ogłoszenia odczytał w wielkim pośpiechu, nie chcąc by wierni zmokli za bardzo i widząc, że niewielu tylko ich słucha. Potem przeczytał Lekcję i Ewangelię po angielsku i zaczął swoje kazanie.
„Wszystka chwała jej córy królewskiej, wewnątrz w złocistych obramowaniach, w szatach różnobarwnych. W imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. Amen”. Ksiądz Smith wiedział, że nawet w swych najlepszych momentach był lichym kaznodzieją, a tego ranka po wygłoszeniu już jednego kazania i odprawieniu jednej mszy, po przepedałowaniu dwudziestu mil i to wszystko o pustym żołądku, zwątpił całkowicie w swoją umiejętność wtłoczenia prawdy o pięknie Kościoła Bożego w puste łby zacnych, bezmyślnych włosko-irlandzkich łyków, których miał przed sobą (…).

– „Powszechność Kościoła Bożego jest faktem, za który katolicy nigdy nie powinni przestać dziękować. Możliwe, że w tej brudnej, zagraconej hali, w smutnej, odosobnionej Szkocji trudno jest nam zdać sobie sprawę, iż w wierze naszej zjednoczeni jesteśmy w rzeszami wiernych we wszystkich katedrach Europy. Żaden biskup w Chartres, żaden kardynał w Burgos czy w Warszawie, tak moi kochani, żaden arcybiskup w Rzymie, nawet sam Ojciec Święty nie przemienia skuteczniej chleba w Ciało Chrystusa, a wina w Krew Chrystusa niż ja, wasz niegodny proboszcz. Jest to myśl, która winna napełniać nas zarazem dumą i pokorą: dumą – ponieważ my jedyni wśród naszych rodaków dotrzymujemy kroku europejskiej tradycji i wyznajemy zasady dobrej, uczciwej gramatyki Boskiej; pokorą – ponieważ sami nie uczyniliśmy niczego, by zasłużyć sobie na tak chwalebny przywilej”.

Spoglądając na twarze, ku którym się zwracał, spostrzegł, że nie wyrażają one ani dumy, ani pokory chociaż tu i tam jakieś usta były otwarte lub jakieś oko błyszczało. Trzy dziewczęta z rewii siedziały z ustami w ciup w swych kapeluszach, a profesor Brodie Ferguson zezował do góry i marszczył nos, prawdopodobnie dlatego, że uważał, iż wie już wszystko o Kościele Bożym. Niektóre kobiety jawnie odmawiały różaniec, przesuwając z trzaskiem paciorki ponad mufkami.

– „Jednakże nie powszechność Kościoła decyduje o prawdziwości jego doktryny. Gdyby tylko jeden człowiek w całym świecie przyjął naukę Kościoła, doktryna wciąż jeszcze byłaby prawdziwa. Gdyby nawet nikt nie wierzył w naukę Kościoła, matematyka wiary byłaby nadal równie prawdziwa, jak prawdziwe było prawo ciążenia, zanim odkrył je Newton. Bowiem wiara nie jest rodzajem konkursu w czasopiśmie, na który różne sekty nadsyłają swe domysły i próby rozwiązania; jest to wiara w objawienie oparta na autorytecie samego Boga”.

Twarze dziewcząt z rewii i nos profesora pozostawały niewzruszone, a z tyłu poza nimi wszystkimi dziecko zaczęło się drzeć, jakby matka kłuła je szpilkami.
Może była to wina jego wymowy, myślał ksiądz Smith, brnąc dalej. A może chodziło o to tylko, że najtrudniejszą dla człowieka rzeczą na świecie jest udzielenie innym ludziom tego blasku, który jaśnieje w nim samym, chociaż nawet blask ten pochodzi od Boga.

„Tak więc – zakończył – możemy wziąć na własny użytek słowa psalmisty, którymi opiewa on przyszłą oblubienice Chrystusową, a które ja wybrałem jako moje dzisiejsze motto: «Wszystka chwała jej córy królewskiej, wewnątrz w złocistych obramowaniach, w szatach różnobarwnych». Pamiętajmy jednak, że owe złociste obramowania istnieją dla uczczenia Boga Wszechmogącego, a nie człowieka. Ksiądz odziewa się w bogate szaty w czasie mszy, ponieważ Chrystus zstępuje na ołtarz i musi być powitany symbolami miłości i uszanowania, choćby tak niewystarczającymi i ułomnymi jak te. Ale nawet gdyby nie było tych symboli, nawet gdyby ksiądz odprawiał mszę w strzępach i szmatach, córa królewska wciąż jeszcze byłaby w złocistych obramowaniach, ponieważ Chrystus byłby na miejscu, tak jak to przyrzekł mówiąc: „Zaprawdę, będę z wami po wszystkie dni aż do skończenia świata”. Tak więc wiemy, że Bóg przyjdzie zawsze na spotkanie umówione w tym naszym wynajętym przybytku; lecz wiemy również, że obowiązkiem naszym jest postarać się o odpowiedniejsze mieszkanie dla Niego i dlatego mamy nadzieję, że wkrótce uda nam się zbudować własny kościół, w którym będziemy mogli czcić Go i wielbić. A będzie to błogosławieństwem, którego życzę wam wszystkim w Imię Ojca i Syna i Ducha Świętego, Amen.

Odwróciwszy się do ołtarza, by dokończyć mszy, i zaczynając Credo ksiądz poczuł się szczęśliwszy, ponieważ wiedział, że teraz znów jest w siodle i że nić już nie popsuje. Ale czyż sama pewność szybkich, znanych słów, które miał wypowiedzieć, nie była podszyta niebezpieczeństwem, jako że tak łatwo było je mówić nieuważnie? Gdy usiadł na swym fotelu z dłońmi na kolanach i wielkim czarnym biretem sterczącym zadzierżyście na tyle głowy, by posłuchać, jak koguty i kury panny O’Hara gdaczą Genitum non factum przypomniał sobie, że czytał gdzieś, iż Robert Hugh Benson, śpiewając pierwszy raz uroczystą mszę w katedrze westminsterskiej był pewien, że popełnił grzech śmiertelny, ponieważ zwracał więcej uwagi na muzykę niż na treść. Et vitam venturi saeculi, amen. Furkocząc skrajem ornatu ksiądz Smith wrócił do ołtarza.

Rozłożywszy ramiona, jak Chrystus na drzewie krzyża, modlił się za żywych: za profesora Brodie Fergusona i pannę O’Hara, za trzy dziewczęta z rewii, za pana Balfoura i pana H. G. Wellsa i za starą panią Flanigan, właścicielkę pensjonatu przy ulicy Johna Knoxa, która nie była na mszy od czasu, kiedy wycięto jej wrastający w ciało paznokieć na dużym palcu u nogi. Modlił się, by danym im było przebywać w towarzystwie świętych: Jana, Szczepana, Mateusza, Barnaby, Ignacego, Aleksandra, Marcelina, Piotra, Felicyty, Perpetui, Agaty, Łucji, Cecylii i Anastazji. Misterium dobiegało końca. Imiona świętych zapalały się i gasły jak okna rozświetlone Bogiem, Bogiem pojawiającym się osobiście w wyznaczonych przez Siebie Samego granicach. Z rozłożonymi ramionami, złączywszy kciuki i palce wskazujące ksiądz modlił się, by sługi i służebnice Pana, którzy odeszli już jako wyznawcy, spoczywali w Chrystusie, zaś tym, których ciała pragnęły i grzeszyły pod zamierzchłym niebem starożytności, by Bóg zapewnił miejsce ochłody, światła i pokoju. Potem przyjąwszy sam komunię świętą odszedł od ołtarza i sunął wzdłuż bariery upuszczając kruchy płatek Chrystusa w usta świętych i grzeszników, aby Jezus zachował ich ciała i dusze dla żywota wiecznego, gdyż nic innego nie miało znaczenia…

Spowiedź, predestynacja i krowa na torach

2011-04-20T14:47:00.005+01:00

– Strasznie się wstydzę, proszę księdza, i bardzo mi przykro, ale wiem dobrze, że będę to dalej robił (…)
– Moje dziecko, oczywiście wiesz, że będziesz to znów robił ponieważ polegasz na sobie, a nie na łasce Boskiej – rzekł ksiądz. – Módl się o łaskę Boską, módl się do Najświętszej Panny, przystępuj często do Komunii świętej, a sam zdumiony będziesz postępami które zrobisz.
– Zrobię co się da, proszę księdza, ale jeśli Bóg wie o mnie tyle, co ja sam o sobie, musi również wiedzieć, że jestem już potępiony – mówił głos. – A w każdym razie musi to wiedzieć, ponieważ jest Bogiem i wie o wszystko zanim się jeszcze stanie.
– To oczywiście jest prawdą – rzekł ksiądz Smith, – Wszechmocny Bóg wie z góry, czy ktoś z nas jest zbawiony, czy potępiony, bowiem wszechwiedza jest atrybutem Jego wszechmocy; ale to nie zmienia faktu, że każdy z nas będzie zbawiony lub potępiony wedle swej własnej wolnej woli, chociaż Bóg wie naprzód, jak woli tej użyjemy. To jest tak, jakby ktoś stał na moście kolejowym i widział zbliżający się ekspres, a z drugiej strony krowę lezącą w stronę szyn. Ten ktoś wie, że krowa zostanie zabita, ale krowa wciąż jeszcze posiada wolną wolę zawrócenia i uniknięcia śmierci, chociaż ów ktoś wie również, że krowa jest zbyt głupia, aby użyć swej wolnej woli, zawrócić i nie zostać zabitą. Za pokutę odmów jedno Ojcze nasz i trzy zdrowaś…

(B. Marshall, Chwała córy królewskiej, PAX, Warszawa, 1950, w tłumaczeniu J. Szczepańskiego)

Apologetyka i kryminały. Msgr Knox.

2011-04-18T11:30:00.002+01:00

W numerze 131 miesięcznika Zawsze Wierni, w cyklu "Sławni konwertyci" przedstawiłem postać prałata Ronalda Arbuthnotta Knoksa. Dziś przypominam ów tekst.

Tłumacz, apologeta i autor kryminiałów.

Jest jakaś prawidłowość w tym, że najlepszymi katolickimi apologetami są konwertyci z protestantyzmu, a szczególnie ci, których wiara dojrzewała w anglikanizmie. Porzucając błędy swego wyznania, przychodzili do Kościoła katolickiego. Czynili to dzięki łasce, która przenikała ich umysły, wykształcone i otwarte na prawdę dzięki gruntownej formacji uniwersyteckiej, odebranej w kolegiach Oksfordu, Cambridge i Londynu. Anglikanizm kształtował ich w duchu protestanckim, ale wolnym od charakterystycznego dla wielu sekt pseudobiblijnego fundamentalizmu, a dzięki temu, że w tym wyznaniu pozostały pewne katolickie elementy, konwertyci stosunkowo łatwo się odnajdywali w Kościele powszechnym. Przynosili doń wiedzę na temat błędnych doktryn i zbudowaną na niej świadomość, gdzie w murach prawdziwej wiary znajdują się odcinki słabiej bronione — i tam dostarczali swą pomoc. Takimi ludźmi byli Newman, Benson, Chesterton, a także mało znany polskiemu czytelnikowi Ronald Arbuthnott Knox [1].

Ronald Knox już w dzieciństwie dawał dowody ponadprzeciętnych uzdolnień — gdy większość jego rówieśników uczyła się czytać, on układał greckie i łacińskie epigramaty. Jego ojciec, zamożny anglikański pastor, pełniący urząd archidiakona Birmingham, zachwycony talentami swego czwartego syna, zapewnił mu możliwość edukacji w renomowanej szkole dla chłopców w Eton, a później studia w Balliol College w Oksfordzie. Nauka młodego Knoksa była nieprzerwanym pasmem sukcesów. Wśród „oksfordczyków”, zarówno studentów, jak kadry, zasłynął nie tylko dorobkiem naukowym, ale i dociekliwością połączoną z inteligentnym poczuciem humoru, tak bardzo tam cenionymi. W 1910 r. Ronald Knox zasilił kadrę naukową Oksfordu, zostając jednym z fellow Trinity College, a dwa lata później przyjął ordynację w „Kościele Anglii”. Jego przyjaciele, świadomi, że talenty młodego pastora zyskają na drodze kariery dodatkowe wsparcie ze strony ojca, wówczas już „biskupa” Manchesteru, uznawali za pewne, że rychło nadejdzie dzień, w którym Ronald Knox zasiądzie w Cantenbury. Stało się jednak inaczej. W 1917 r., podczas I wojny światowej, pełniąc posługę wojskowego kapelana podjął decyzję o konwersji do Kościoła katolickiego. Porzucił nie tylko urząd kapelana w Trinity College, ale także karierę uniwersytecką w Oksfordzie. Rok później był już wyświęconym katolickim kapłanem i wykładowcą w Kolegium Św. Edmunda, najstarszej katolickiej uczelni w Anglii [2]. W 1926 r. wrócił do oksfordzkiej alma mater, by roztoczyć pieczę duszpasterską nad jej katolickimi studentami. Po trzynastu latach, w 1939 r., katoliccy biskupi Anglii, doceniając jego dorobek tłumacza z języków klasycznych, zlecili mu tłumaczenie Biblii. Knox poświęci temu zadaniu kolejną dekadę, lecz choć przekład Pisma Świętego (Nowy Testament ukazał się w roku 1944, a Stary — w 1949) uzna za swoje opus magnum, to w kręgach katolickich będzie najbardziej ceniony za doskonałe prace apologetyczne, które — choć mniej znane niż dzieła Newmana czy Chestertona — dorównują dorobkowi najsławniejszych obrońców prawd katolickich. Nie sposób również nie wspomnieć, że w świadomości wielu czytelników Knox do dziś funkcjonuje jako wzięty autor powieści kryminalnych, których pisaniem zajmował się w chwilach odpoczynku i relaksu. Wrócimy jeszcze w naszym cyklu do tej postaci, bo Ronald A. Knox z pewnością na to zasługuje.

Ronald Knox - Apologeta doskonały (Fragment wywiadu udzielonego Karolowi E. Olsonowi, redaktorowi portalu Ignatiusinsight.com, przez ks. Miltona Walsha, autora książki Ronald Knox As Apologist. Wit,Laughter and Popish Creed (‘Ronald Knox jako apologeta. Dowcip, śmiech i papistyczne kredo’)

Karol E. Olson: W swej książce Ronald Knox jako apologeta podkreśla Ksiądz, że choć Knox zmarł przed II Soborem Watykańskim (w 1957 r., pięćdziesiąt lat temu), to jego dorobek apologetyczny pozostaje aktualny. Jak to możliwe?

Ks. Milton Walsh: W pewnym sensie jego dorobek bardziej przystaje do czasu obecnego, niż to było dwadzieścia lat temu, gdy napisałem moją pracę doktorską. W tym czasie w kręgach katolickich panował jakiś rodzaj uprzedzenia wobec apologetyki. Myślę, że Knox i inni pisarze katoliccy zostali nieco zapomniani, ponieważ wydawali się trącić przedsoborowym katolickim tryumfalizmem. To była reakcja przeciwko kładzeniu nacisku na obronę wiary na gruncie intelektualnym. Dyskutowanie doktryn właściwych tylko katolicyzmowi było postrzegane jako ekumeniczna gafa. Teraz sytuacja jest inna. Mamy całe pokolenie, które wyrosło bez kontaktu z podstawowymi katolickimi prawdami, a ci, którzy chcą pozostać katolikami, powinni znać powody, dla których wierzą. Mamy również wielu nawróconych, którzy chcą wiedzieć, dlaczego Kościół naucza tego, czego naucza.

Tego, co Knox ma nam do zaoferowania, jest więcej, niż da się tu o tym powiedzieć, więc ograniczę się do dwóch kwestii: 1° Jest on jednym z najlepszych orędowników tradycyjnej katolickiej apologetyki, która dąży do przedstawienia racjonalnych argumentów dla [uzasadnienia] naszej wiary. 2° Obok intelektualnego mistrzostwa Knox ma bujną wyobraźnię, co daje mu niezwykłą możliwość odwoływania się do wspólnego doświadczenia czytelników. Pierwsza z tych rzeczy wynika z chrześcijańskiej odpowiedzi na oświecenie: jedyną wspólną płaszczyznę dla wierzących i niewierzących stanowił rozum.

W swym późniejszym życiu Knox uświadomił sobie, że nasza katolicka apologetyka przejawia zbytnią skłonność do polegania jedynie na rozumie. Żywił nadzieję na wypracowanie nowego podejścia, dzięki któremu, nie poświęcając intelektualnego rygoru, dałoby się znaleźć inne sposoby dotarcia także do niewierzących. Podstawową tezą mojej książki jest to, że Knox dla problemu, którego nie rozwiązał w teorii, znalazł rozwiązanie w praktyce: wykorzystując wyobraźnię i odwołując się do zwykłych doświadczeń czytelników, Knox jest w stanie pomóc im ujrzeć prawdę i piękno naszej wiary.

Ronald A. Knox, O błędach protestantyzmu (The Belief of Catholics, fragment rozdziału X: Where Protestantism Goes Wrong)

W czasie naszej podróży zdążyliśmy jak dotąd rozstać się ze sporą częścią ludzkości: z ateistami, którzy negują istnienie Boga, i z poganami czy panteistami, którzy błędnie rozumieją jego naturę, a także z żydami, mahometanami i unitarianami, którzy odmawiają boskiej czci Jezusowi Chrystusowi. Jesteśmy teraz — jeśli wolno mi kontynuować moją metaforę — na kolejnym już zakręcie i tym razem musimy pożegnać naszych protestanckich przyjaciół, bowiem następnym krokiem w naszej podróży jest krok dla nich niemożliwy. Kolejnym etapem w naszej argumentacji, gdy już zgodziliśmy się co do autorytetu Jezusa Chrystusa, jest ten, od którego pokonania protestanci, jeśli mają być w zgodzie z własnymi zasadami, muszą się powstrzymać. Przejdziemy bezpośrednio do dowodzenia, że nasz Pan Jezus Chrystus założył — zanim nas opuścił — jeden, widzialny i niewidzialny Kościół.

Zanim jednak zaczniemy, dobrze będzie rozważyć konsekwencje, które wynikną, jeśli tę prawdę zlekceważymy. Powiedziałem: „jeśli tę prawdę zlekceważymy”, bo jest rzeczą powszechnie wiadomą, że protestanci różnią się od nas nie dlatego, że nie zgadzają się z nami w tej sprawie, ale dlatego, że w ogóle odrzucają, a w każdym razie większość z nich, możliwość jakiejkolwiek dyskusji. Nie myślą wystarczająco trzeźwo, aby dostrzec, że właściwe pojmowanie przez nich Kościoła jest konieczne, zanim zaczniemy argumentować z autorytetu Chrystusa wobec każdej innej doktryny teologicznej. Dla nas nieomylność Kościoła stanowi prawdziwy sylogizm, z którego wyprowadzamy wszystkie nasze teologiczne wnioski. Protestanta, który go nie uznaje, zadowoli fałszywy sylogizm. A wadą tego rodzaju fałszywego sylogizmu jest to, że wszystkie wnioski są już zawarte w przesłankach. Ale może logika formalna jest już niemodna, więc pozwólcie mi ująć to inaczej. Z naszego postrzegania żywego Chrystusa wywodzimy postrzeganie żywego Kościoła, z którego z kolei czerpiemy wskazówki dla siebie. Protestanci twierdzą, że otrzymują wskazówki bezpośrednio od żyjącego Chrystusa. Ale czym są owe wskazówki, które On nam daje, i gdzie mamy ich szukać? Oto pytanie ponad wszystkie inne. Protestantyzm nigdy nie był w stanie sprostać wyzwaniom katolicyzmu, co więcej, w obecnych czasach z coraz większą trudnością usiłuje sprostać wyzwaniom stawianym przez swoje własne dzieci.

Może wybaczy się nam to uczynione na marginesie rozróżnienie. Protestanci, zwłaszcza ci starego stylu, często mówią tak, jak gdyby u katolików Kościół wszedł między Chrystusa a duszę. To kłamstwo i tylko ignorancja może stanowić usprawiedliwienie dla jego powtarzania. Dla katolików, tak jak dla protestantów, uświęcenie jest bezpośrednim dziełem Chrystusa. To Chrystus, a nie Kościół, daje nam (jako Kapłan i Ofiara) swoje Ciało i Krew w Komunii. To Chrystus przebacza nam nasze grzechy, czasem kiedy przedstawiamy je Kościołowi przy spowiedzi, czasem wcześniej. Katolik, nie mniej niż protestant, ma nadzieję być zbawiony dzięki Krwi Chrystusa przelanej za niego, a nie przez jakieś inne zasługi. Kościół zatem, przez swój kult, nie wchodzi między Chrystusa a poszczególne ludzkie dusze. Jeżeli jednak chodzi o przekonania intelektualne, Kościół, owszem, staje — że tak to ujmę — między Chrystusem a indywidualnymi ludzkimi umysłami. To dzięki Kościołowi katolik odkrywa, co jest materią wiary i dlaczego w to wierzy.

Dowód, którego przeprowadzanie kontynuujemy w ostatnich dziewięciu rozdziałach, jest tym, który przydałby się, jak sądzę, wszystkim protestantom w czasach, gdy rodził się protestantyzm. Istnienie Boga, dowody na to, wszechmoc Boga, władza Chrystusa oraz dowody tejże władzy z Jego własnej natury, wypełnienia proroctw i ze świadectwa jego cudów — to wszystko znalazłoby aprobatę owych zagorzałych polemistów, XVII‑wiecznych anglikańskich duchownych. Z tym, co następuje w kolejnych rozdziałach, oni siłą rzeczy będą się musieli nie zgodzić, bo to sprowadza doktrynę chrześcijańską do wnioskowania z autorytetu Kościoła. I niech nikt nie mówi, że anglikanie rzekomo mieli i wciąż żywią jakiś szacunek dla „autorytetu Kościoła”. Kościół dla katolika jest widzialnym faktem; dla protestanta jest tylko tworem intelektu.

---*---

Przypisy:

[1] W języku polskim dotychczas niewiele wydano spośród bogatego dorobku R. Knoksa. W 2005 r. nakładem Wydawnictwa Fronda ukazał się jego Ukryty strumień (tytuł oryg. The Hidden Stream: Mysteries of the Christian Faith, 1953) — książka pierwotnie adresowana do studentów Oksfordu, w której autor przedstawił podstawowe dogmaty, opisał ich trudności i sposoby wyjaśnienia.

[2] St Edmund’s College to najstarsza katolicka szkoła w Anglii. Kontynuuje tradycje kolegium założonego w 1568 r. przez kard. Wilhelma Allena w Douay we Flandrii, które pierwotnie pełniło funkcję seminarium duchownego przeznaczonego do przygotowywania kapłanów do pracy w ogarniętej reformacją Anglii. Kolegium szybko stało się również szkołą dla katolickiej młodzieży pozbawionej możliwości edukacji na Wyspach. Wielu spośród jego studentów, kapłanów i świeckich, którzy wrócili do Anglii, zostało na mocy antykatolickich praw ukaranych śmiercią. Wśród absolwentów kolegium znajduje się 20 kanonizowanych i 133 beatyfikowanych męczenników.

Dominica in Palmis de Passione Domini, anno 1914, 1935 et 1942

2011-04-16T23:01:00.005+01:00

Z nieprzebranych zasobów British Pathé (czytelników Planety Rebelya zapraszam bezpośrednio do bloga):

Your browser does not support iframes.

Francis Alphonsus kardynał Bourne (1861-1935 ), arcybiskup Westminsteru podczas uroczystości Niedzieli Palmowej roku 1914 (film bez dźwięku).

Your browser does not support iframes.

Rok 1935, uroczstości Niedzieli Palmowej w Londynie. Procesja anglikańska prowadzona przez pastora J. H. Fynes Cliptona z kościoła St Michael’s College Hill do kościoła św. Magnusa. Następnie prowadzona przez msgr. Myersa procesja katolicka wychodzi z katedry Westminsterskiej.

Your browser does not support iframes.

Uroczystości Niedzieli Palmowej roku 1942 przed Katedrą Westminsterską.

Paschał, symbol Chrystusa

2011-04-15T13:59:00.002+01:00

Czytelników Planety Rebelya zapraszam do bloga, lub bezpośrednio do serwisu YouTube.

Wielki Piątek Wigilii Świętego Jerzego

2011-04-14T12:43:00.005+01:00

Pisałem wczoraj, zamieszczając w blogu formularz oficjum brewiarzowego o Janie Pawle II, że Rzym bardzo roztropnie ustanowił wspomnienie poprzedniego papieża w innym terminie niż 2 kwietnia, gdy nader często mogłoby ono kolidować z uroczystościami związanymi z Wielkanocą. Nie zamierzano wcale – moim zdaniem – robić w ten sposób prezentu miłośnikom postaci papieża Wojtyły, ale raczej chronić Wielkanoc przed nadużyciami (przede wszystkim liturgicznymi) związanymi z kultem tej popularnej postaci.

Argument na potwierdzenie własnych słów znalazłem podczas lektury ostatniego numeru anglikańskiego „Church Timesa”, na którego łamach Ed Beavan zastanawia się jak będą wyglądać zbliżające się obchody dnia św. Jerzego, którego wspomnienie ustępuje w tym roku Wielkiej Sobocie. Choć Kościół państwowy (podobnie jak Kościół katolicki) przełożył obchody święta patrona Anglii na 2 maja, to fakt ten jest dość powszechnie ignorowany. Wprawdzie tego dnia flagi z czerwonym krzyżem ozdobią urzędy państwowe (o co apelowali anglikańscy hierarchowie), a w najważniejszych kościołach Anglii odprawione zostaną stosowne nabożeństwa, ale to wszystko.

Większość imprez, szczególnie tych plenerowych – tradycyjnych jak parada w West Bromwich i tych zainicjowanych całkiem niedawno – odbędzie się w „wielkanocny weekend”, co sprawia, że zabawa zacznie się w pubach, klubach i dyskotekach już w Wielki Piątek popołudniu i będzie trwała przez całą sobotę. Niedziela Zmartwychwstania będzie więc dla wielu Brytyjczyków dniem leczenia kaca.

Trzeba być wdzięcznym Rzymowi za decyzję, dzięki której wielu katolików w Polsce nigdy nie będzie miało dylematu czy w Wielki Piątek pościć, czy wziąć udział w turnieju jedzenia kremówek na czas.

Oficjum brewiarzowe o Janie Pawle II

2011-04-13T22:42:00.004+01:00

Kongregacja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów opublikowała teksty oficjum brewiarzowego o Janie Pawle II, które zamieszczam poniżej.

Zdziwienie budzi fakt (o ile w wypadku tej beatyfikacji o jakichkolwiek zdziwieniach może być mowa), że w modlitwach - także w ogłoszonej wczoraj kolekcie - pozostawiono liczebnik porządkowy po jego imionach. Dotąd nie było takiego zwyczaju i wymieniano jedynie imiona błogosławionego czy świętego papieża. Taki zabieg wydaje się pozbawiony sensu, bo czemu ma służyć to podkreślanie „drugości” papieża Jana Pawła? Czy doprawdy uczestnicy Mszy sprawowanych z tego formularza mogą pomyśleć, że idzie o Jana Pawła I?

Daty obchodu – jak tłumaczą przedstawiciele Kongregacji Kultu Bożego – nie ustalono na 2 kwietnia, bowiem wspomnienie papieża Wojtyły musiałoby co jakiś czas ustępować przed dniami Wielkiego Tygodnia czy Wielkanocy. Można by pomyśleć, że kardynał Canizares Llovera zrobił w ten sposób prezent miłośnikom przyszłego błogosławionego. Wydaje się jednak, iż życiowa mądrość podpowiedziała mu, by nie ryzykować sytuacji, w której jednego roku między Odrą a Bugiem to Wielkanoc ustąpi wspomnieniu Jana Pawła II. Wspomnieniu, które i tak – co również dziwi, gdy spojrzeć na przypadki analogiczne – ma rangę obowiązkowego.

CONGREGATIO DE CULTU DIVINO ET DISCIPLINA SACRAMENTORUM
BEATI IOANNIS PAULI II, PAPAE

Carolus Iosephus Wojtyła anno 1920 in civitate… Karol Józef Wojtyła, urodził się w 1920 r. w Wadowicach. Wyświęcony na kapłana w Krakowie kontynuował studia teologiczne w Rzymie. Po powrocie do kraju pełnił różne obowiązki duszpasterskie i akademickie. Mianowany biskupem pomocniczym archidiecezji krakowskiej, w roku 1964 został jej arcybiskupem metropolitą. Uczestniczył w pracach Soboru Watykańskiego II. 16 października 1978 wybrany na papieża, przyjął imię Jana Pawła II. Jako gorliwy pasterz otaczał szczególną troską, przede wszystkim, rodziny, młodzież i ludzi chorych. Odbył liczne podróże apostolskie do najdalszych zakątków świata. Szczególnym owocem jego spuścizny duchowej są, m. in.: bogate magisterium, promulgacja Katechizmu Kościoła Katolickiego, Kodeksu Prawa Kanonicznego Kościoła łacińskiego i Kościołów wschodnich. Zmarł w Rzymie, 2 kwietnia 2005 r., w wigilię Święta Miłosierdzia Bożego (II Niedziela Wielkanocna).

De Communi pastorum: pro papa.

Ad Officium lectionis

Lectio altera

Ex Homília beáti Ioánnis Pauli Secúndi, papae… Z homilii błogosławionego Jana Pawła II, papieża, wygłoszonej w dniu inauguracji pontyfikatu.
(Die 22 octobris 1978: AAS 70 [1978], 945-947)

Nie lękajcie się! Otwórzcie drzwi Chrystusowi!

Piotr przybył do Rzymu! Co go skierowało i przyprowadziło do tego Miasta, serca Imperium Rzymskiego, jeśli nie posłuszeństwo natchnieniu otrzymanemu od Pana? Może ten rybak z Galilei nie chciałby przyjść aż tutaj. Może wolałby pozostać tam, nad brzegami jeziora Genezaret, ze swoją łodzią, ze swoimi sieciami. Ale prowadzony przez Pana, posłuszny Jego natchnieniu, przybył tutaj!

Według dawnej tradycji, w czasie prześladowania za Nerona, Piotr chciał opuścić Rzym. Ale wkroczył Pan: wyszedł mu naprzeciw. Piotr zwrócił się do Niego, pytająco: „Quo vadis Domine? – Dokąd idziesz Panie?”. A Pan odpowiedział mu natychmiast: „Idę do Rzymu, by Mnie ukrzyżowano po raz drugi”. Piotr powrócił do Rzymu i pozostał tutaj aż do swego ukrzyżowania.

Nasz czas wzywa nas, skłania nas, zobowiązuje nas do wpatrywania się w Pana i pogrążenia się w pokornym i pobożnym rozważaniu tajemnicy najwyższej władzy samego Chrystusa.

Ten, który narodził się z Dziewicy Maryi, syn cieśli – jak mniemano, Syn Boga żywego – jak wyznał Piotr, przyszedł, aby nas wszystkich uczynić „królewskim kapłaństwem”.
Sobór Watykański II przypomniał nam tajemnicę tej władzy i fakt, że misja Chrystusa – Kapłana, Proroka-Nauczyciela, Króla – trwa dalej w Kościele. Wszyscy, cały Lud Boży uczestniczy w tej trojakiej misji. I może w przeszłości wkładano na głowę papieża tiarę, tę potrójną koronę, aby wyrazić przez ten symbol, że cały hierarchiczny ustrój Kościoła Chrystusowego, cała jego „święta władza” w nim sprawowana, nie jest niczym innym jak służbą, służbą, która ma na celu tylko jedno: aby cały Lud Boży był uczestnikiem tej trojakiej misji Chrystusa i pozostawał zawsze pod władzą Pana, która bierze swój początek nie z mocy tego świata, lecz od Ojca Niebieskiego oraz z tajemnicy Krzyża i Zmartwychwstania.

Ta absolutna, a jednak miła i słodka władza Pana odpowiada całej głębi człowieka, jego najwznioślejszym aspiracjom umysłu, woli, serca. Ona nie przemawia językiem siły, lecz wyraża się w miłości i w prawdzie.

Nowy Następca Piotra na rzymskiej Stolicy wypowiada dzisiaj gorącą, pokorną, ufną modlitwę: „O Chryste! Spraw, bym mógł stać się i być sługą Twojej jedynej władzy! Sługą Twojej słodkiej władzy! Sługą Twojej władzy, która nie przemija! Spraw, bym potrafił być sługą! Co więcej, sługą Twoich sług!”.

Bracia i Siostry! Nie obawiajcie się przyjąć Chrystusa i zgodzić się na Jego władzę!
Pomóżcie Papieżowi i wszystkim, którzy chcą służyć Chrystusowi i przy pomocy władzy Chrystusowej służyć człowiekowi i całej ludzkości!

Nie lękajcie się! Otwórzcie, otwórzcie na oścież drzwi Chrystusowi! Jego zbawczej władzy otwórzcie granice państw, ustrojów ekonomicznych i politycznych, szerokich dziedzin kultury, cywilizacji, rozwoju. Nie lękajcie się! Chrystus wie, „co jest w człowieku”. Tylko On to wie!

Dzisiaj tak często człowiek nie wie, co nosi w sobie, w głębi swojej duszy, swego serca. Tak często jest niepewny sensu swego życia na tej ziemi. Tak często opanowuje go zwątpienie, które przechodzi w rozpacz. Pozwólcie zatem – proszę was, błagam was z pokorą i ufnością – pozwólcie Chrystusowi mówić do człowieka. Tylko On ma słowa życia, tak, życia wiecznego.

Responsorium

R/. Nolite timere… Nie lękajcie się: Zbawiciel człowieka objawił moc krzyża i oddał za nas swe życie! * Otwórzcie na oścież drzwi Chrystusowi!
V/. Vocamur in… Zostaliśmy wezwani w Kościele aby stać się uczestnikami jego władzy * Otwórzcie na oścież drzwi Chrystusowi!

Oratio

Deus, dives in misericórdia… Boże, bogaty w miłosierdzie, z Twojej woli błogosławiony Jan Paweł II, papież, kierował całym Kościołem, spraw, prosimy, abyśmy dzięki jego nauczaniu z ufnością otworzyli nasze serca na działanie zbawczej łaski Chrystusa, jedynego Odkupiciela człowieka. Który z Tobą żyje i króluje w jedności Ducha Świętego, Bóg, przez wszystkie wieki wieków.

Kolekta o Janie Pawle II

2011-04-11T20:23:00.005+01:00

Z kronikarskiego obowiązku odnotowuję, że jest już gotowy tekst kolekty mszalnej wspominającej osobę Jana Pawła II. Zgodnie z informacjami podanymi przez księdza Zuhlsdorfa kult będzie dopuszczony w diecezji rzymskiej i diecezjach polskich, a wspomnienie poprzedniego papieża obchodzone będzie 22 października. W przypadku innych diecezji, aby wprowadzić to wspomnienie do lokalnych kalendarzy liturgicznych, ich ordynariusze będą musieli uzyskać zgodę Stolicy Apostolskiej.

Kolekta podana została w języku angielskim, w którym brzmi następująco:

O God, who are rich in mercy and who willed that the Blessed John Paul II should preside as Pope over your universal Church,
grant, we pray, that instructed by his teaching,
we may open our hearts to the saving grace of Christ,
the sole Redeemer of mankind. Who lives and reigns.

Oznacza to, że w języku polskim jej tekst będzie podobny temu:

Boże bogaty w miłosierdzie, Ty zechciałeś, by błogosławiony Jan Paweł II jako papież przewodził Kościołowi powszechnemu,
spraw, prosimy Ciebie, byśmy zgodnie z jego nauczaniem
otworzyli nasze serca na działanie zbawczej łaski Chrystusa,
jedynego Odkupiciela człowieka. Który żyjesz i królujesz.

W powyższym tekście – na co zwraca uwagę ks. Zuhlsdorf – widać odniesienia do encyklik Dives in misericordia i Redemptor hominis.

---*---

"(...) Chrystusa, jedynego Odkupiciela człowieka" - pozostaje cieszyć się drobiazgami.

Nieboszczyk kardynał i trup ambasadora

2011-04-11T15:12:00.008+01:00

Kiedy 7 listopada 1975 roku zmarł John Carmel kardynał Heenan, katolicki Prymas Anglii i Walii, zgodnie z tradycją zamierzano pochować go w krypcie Katedry Westminsterskiej. Pojawił się jednak problem, bo do sprawy wtrącił się brytyjski SANEPID twierdząc, że katedra nie spełnia wszystkich warunków sanitarno-epidemiologicznych, by były tam składane ludzkie zwłoki. Widać było, że komuś zależy, by kardynałowi utrudnić tę ostatnią drogę z rezydencji prymasowskiej do miejsca wiecznego spoczynku. Od dekady panowały już wzorcowe “ekumeniczne” relacje pomiędzy katolikami a anglikanami, ale wśród tych ostatnich chyba nadal żywe było przeświadczenie, iż jeśli tylko można przeszkodzić papistom, to trzeba to zrobić. To, że królewscy urzędnicy w końcu ustąpili i ciało kardynała Heenana spoczęło w przygotowanej krypcie zawdzięczać można rosyjskiemu ambasadorowi, a właściwie ambasadorowi i przemyślności urzędników westminsterskiej kurii.

Owym ambasadorem nadzwyczajnym i pełnomocnym był hrabia Aleksander Benckendorff. Reprezentował on cara Mikołaja II przy angielskim Dworze Świętego Jakuba i w chwili śmierci kardynała Heenana nie żył już od 58 lat – podobnie z resztą jak imperator i jego państwo przekształcone w twór znany pod nazwą Związku Radzieckiego. W jaki więc sposób mógł być pomocny kardynałowi?

Benckendorff, rosyjski hrabia o niemieckich korzeniach i konwertyta z luteranizmu na katolicyzm zmarł w roku 1917, gdy trwała jeszcze I wojna światowa (był pierwszą z ofiar pomniejszej epidemii grypy poprzedzającą tzw. “hiszpankę”). Hrabia był świadom, że dogorywa i choć był wiernym poddanym cara, to jakoś nie spieszyło mu się – jako anglofilowi i katolikowi – do tego, by spocząć na łonie Mateczki Rosji. Wykorzystując fakt, iż transport zwłok do ojczyzny w warunkach wojennych byłby wielce utrudniony, w ostatniej woli – jak twierdziła jego córka – poprosił o złożenie jego szczątków w Katedrze Westminsterskiej, w której, jako gorliwy katolik – co trzeba mu oddać – uczestniczył we Mszach i nabożeństwach, a także spędzał wiele czasu na prywatnych modlitwach.

Kardynał Francis Bourne, ówczesny prymas, był nie tylko sceptyczny wobec pomysłu chowania w świątyni osoby świeckiej, która nie była namaszczonym władcą, ale zabraniało mu tego nawet prawo kościelne. Poza tym pomysłowi przeciwni byli sami Rosjanie, bo ambasador umarł na urzędzie, a nie jako osoba prywatna i powinien zostać pochowany w ojczyźnie. Brytyjskie Foreign Office miało więc problem, bo coś z tymi nadzwyczajnymi i pełnomocnymi ambasadorskimi zwłokami trzeba było zrobić. Odesłanie ich do Rosji nastręczało wiele trudności, a pochowanie na angielskiej ziemi było sprzeczne z protokołem. Zdecydowano się naciskać na kardynała Bourne’a, aby ten – dla dobra stosunków z rosyjskim aliantem – po odprawieniu obrzędów pogrzebowych zgodził się wziąć ambasadora “w depozyt”, aż sytuacja międzynarodowa nie pozwoli pochować go w Rosji. Bourne słał więc depesze do Rzymu i w końcu uzyskał zgodę na tymczasowe pochowanie Benckendorfa w Katedrze Westminsterskiej. Nikt jednak nie przewidział, że w Rosji wybuchnie rewolucja, która sprawi, że ciało carskiego ambasadora pozostanie tam na dłużej. W roku 1939 córce hrabiego pozwolono umieścić na płycie zakrywającej kryptę z jego trumną stosowny napis, zaznaczając jednak, że w żaden sposób nie zmienia to faktu, że jest to pochówek tymczasowy. Inskrypcja została sporządzona w języku rosyjskim i po łacinie i głosiła, że oto spoczywa tam Hrabia Aleksander Filip Konstantyn Ludwik Benckendorff, ambasador nadzwyczajny i pełnomocny Imperatora Rosji przy Dworze Świętego Jakuba. 1 sierpnia 1849 – 11 stycznia 1917.

Wróćmy jednak do kardynała Heenana, jego pochówku i sprzeciwu brytyjskich służb sanitarnych. W trakcie rozmów z brytyjskimi władzami jednemu z kurialistów przypomniało się, iż w Katedrze Westminsterskiej spoczywa ambasadorski “depozyt” i stwierdził, że skoro nie ma tam warunków do chowania zmarłych, to kardynał, owszem, zostanie pochowany na cmentarzu, ale Foreign Office powinno w końcu postanowić coś w sprawie zwłok ambasadora Benckendorffa. Był rok 1975 i ostatnią rzeczą jakiej życzyłby sobie Rząd Jej Królewskiej Mości, to niepotrzebnie drażnić Sowietów czy to zmuszając ich do odebrania ciała, czy to organizując państwowy pogrzeb carskiego posła, na który ani chybi pofatygowałaby się cała rosyjska emigracja robiąc przy tym wiele szumu.

Kardynał mógł więc spocząć w przeznaczonej dla niego krypcie, a carski ambasador stał się gwarantem i strażnikiem praw przyszłych arcybiskupów Westminsteru do spoczywania w podziemiach ich katedry.

"Tak, panie premierze" (Donkowi i Bronkowi dedykuję)

2011-04-08T12:37:00.005+01:00

Czytelników "Planety Rebelii" zapraszam do mego bloga, lub bezpośrednio do serwisu YouTube.

W obronie kardynała

2011-04-07T13:22:00.007+01:00

Za postacią kardynała Manninga nie przepadam. Powodów jest kilka, ale najważniejszymi są jego ślepy ultramontanizm i płynąca z niego niechęć do Newmana. Gotów jestem jednak odłożyć anse na bok, by ratować pewną niezwykle ważną londyńską instytucję nazwaną jego, Manninga, imieniem. Idzie o westminsterski pub „Pod kardynałem” (The Cardinal). O kłopotach angielskich pubów – które są czymś więcej niż nasze piwiarnie – i wsparciu jakiego udzielają im katoliccy hierarchowie pisałem już tutaj. Tym razem nie idzie jednak o ratowanie pubu w ogóle, lecz o uszanowanie przez właścicieli jego dotychczasowego, katolickiego charakteru.

„The Cardinal” został nazwany na cześć kardynała Manninga po tym, gdy w roku 1889 ten znany z troski o angielską biedotę hierarcha zaangażował się w mediacje pomiędzy strajkującymi londyńskimi dokerami a ich pracodawcami (o skrajnej londyńskiej biedzie pisałem już tutaj). Pub znajduje się zresztą przy Francis St, w pobliżu miejsca, gdzie kardynał mieszkał, gdzie zakupił teren pod budowę i gdzie dziś stoi Katedra Westminsterska.

Przez kolejne 120 lat „The Cardinal” był jednym z najważniejszych miejsc spotkań towarzyskich, od którego nie stronili ani zamieszkali przy katedrze czy zatrudnieni w kurialnych urzędach duchowni, ani tym bardziej wierni mieszkający w okolicy, czy odwiedzający Westminster przy okazji niedzielnych i świątecznych nabożeństw. Dziś właściciel lokalu, browar „Samuel Smith’s Old Brewery”, chce zmienić nazwę na „The Windsor Castle” – tę, którą pub nosił przed rokiem 1889 (nie wiedzieć, czemu, bo Zamek Windsorski leży wiele mil od Westminsteru). Przy okazji zamierza zmienić jego wystrój pozbywając się wielu pamiątek zgromadzonych tam przez stulecie działalności.

Decyzja spotkała się z oburzeniem wielu znanych katolików, którzy zastanawiają się czy jest ona efektem zwykłej ignorancji czy może kolejnym atakiem powodowanym ideologią sekularyzmu. Zaprotestowali m.in. John Arnold - biskup pomocniczy Westminsteru, Peter Smith – arcybiskup Southwark, Ann Widdecombe – znana konwertytka na katolicyzm i była parlamentarzystka Partii Konserwatywnej, John Wilkinson – były redaktor naczelny tygodnika „The Tablet”, a także wielu szeregowych westminsterskich parafian. W specjalnej petycji sygnatariusze napisali:

"Pub >Pod kardynałem<, mieszczący się przy Francis Street tuż obok rezydencji arcybiskupów, był przez wiele lat popularnym miejscem spotkań parafian i innych osób związanych z Katedrą Westminsterską. Jego ściany były pokryte malowidłami i obrazami poprzednich kardynałów - w tym kardynała Manninga i Hume’a.

Od pewnego czasu budynek jest zamknięty z powodu remontu. Kiedy ponownie zostanie otwarty, wolą właścicieli zostanie mu przywrócona pierwotna nazwa: >Windsor Castle<. Uważamy, że byłaby to wielka strata, ponieważ >The Cardinal< jest ważną częścią londyńskiego dziedzictwa".

Jeśli ktoś z czytelników mieszka w UK, albo jest jakoś szczególnie z Wyspą związany, czy z innej przyczyny poczuwa się do posiadania mandatu w tej sprawie, to proponuję podpisać powyższą petycję, co można uczynić tutaj.

---*---

Swoją drogą warto wspomnieć słowa kardynała Manninga wygłoszone podczas wspomnianego strajku dokerów: "Jedno potrzebuje drugiego: kapitał nie może obejść się bez pracy, a pracy bez kapitału. Wzajemne porozumienie będzie skutkowało zaletami płynącymi z ustanowienia dobrego porządku, a nieustanny konflikt niechybnie doprowadzi do zamętu i dzikiego barbarzyństwa”. Trzeba dodać, że m.in. te słowa natchnęły Belloca i Chestertona do pracy nad doktryną dystrybucjonizmu.

Nawrócenie rabina Dracha

2011-04-05T15:01:00.000+01:00

W październiku 2010 roku na łamach miesięcznika Zawsze wierni ukazał się odcinek cyklu "Sławni konwertyci", w którym pisałem o Dawidzie Drachu, paryskim rabinie, który konwertował na katolicyzm przyjmując imiona chrzcielne Paweł Ludwik Bernard i służył Kościołowi jako bibliotekarz Kongregacji Propagandy Wiary. Zamieszczony został tam także fragment książki Dracha zatytułowanej Lettre d’un rabbin converti, aux Israélites ses fréres, sur le motifs de sa conversion. Przypominam dziś ten odcinek cyklu.

Paweł Ludwik Bernard Drach: Uczony Żyd i pobożny chrześcijanin.

Na początku XIX wieku w liczącej około ośmiu tysięcy dusz paryskiej społeczności żydowskiej miały miejsce liczone w dziesiątkach przypadki porzucenia judaizmu. Część byłych członków gminy popadła w ateizm, lecz większość rozpoznała Mesjasza w Jezusie, a w katolicyzmie — poza nielicznymi przypadkami odejść do zborów protestanckich — prawdziwy Kościół Chrystusowy. Sytuacja w paryskiej gminie wzbudzała poruszenie nie tylko wśród Izraelitów zamieszkujących stolicę Francji, ale — ze względu na jej znaczenie — także w wielu innych społecznościach żydowskich na całym kontynencie. Jedną z osób, której nawrócenie szczególnie zelektryzowało zachodnioeuropejską diasporę, był rabin Dawid Drach. Autorzy Encyklopedii katolickiej [1] napiszą później, że „konwersja tego uczonego żydowskiego neofity była niewątpliwie jednym z najważniejszych nawróceń dokonanych dzięki łasce Bożej we Francji XIX stulecia, stając się przyczyną zbawienia wielu jego współwyznawców”.

Dawid urodził się 6 marca 1791 r. jako syn Mojżesza i Feyelé, mieszkańców Bischheim — wsi będącej wówczas największym skupiskiem Żydów w Alzacji. Niebawem rodzina przeniosła się do nieodległego Strasburga. Dane spisowe z 1808 r. mówią, że mieszkali wówczas przy rue de Chandelles i mieli piątkę dzieci (Dawid był trzecim z kolei). Mojżesz nosił już w tym czasie nazwisko Drach, pochodzące najpewniej od hebrajskiego drasza (‘głosić, kazać’) i nawiązujące do tego, że pełnił urząd kantora w jednej z miejscowych synagog [2].

Dawid Drach, jak większość pochodzących ze skromnego i pobożnego środowiska żydowskich chłopców, otrzymał solidne, tradycyjne wychowanie i wykształcenie religijne. Do dwunastego roku życia pobierał nauki u ojca, ale później, w roku 1803, po zasięgnięciu opinii rabinów został wysłany na naukę do jesziwy [3] w Ettendorfie. Okazał się uczniem niezwykle zdolnym i pod kierownictwem cieszącego się sławą rabina Dawida Sintzheima, przyszłego przewodniczącego Wielkiego Sanhedrynu [4] i wielkiego rabina Francji, program trzyletniego kursu opanował w ciągu jednego roku. Następnie pobierał nauki u rabbich Izaaka Luntteschuza w Westhoffen i Barucha Gougenheima w Phalsbourgu, uzyskując uprawnienia nauczyciela Talmudu [5]. Za radą Sintzheima planował nawet podróż do Lublina na dalsze nauki, do czego jednak nie doszło ze względu na burzliwe czasy wojen napoleońskich. Drach ukończył więc studia pod kierunkiem rabinów alzackich i zaczął uczyć religii w Ribeauville, znajdując zatrudnienie w domu kupca Meyera Sée. Dał w tym czasie wyraz swym proemancypacyjnym poglądom, układając Ode hébraïque en l’honneur de l’Empereur et de la paix de Tilsitt (‘Odę hebrajską na cześć Cesarza i pokoju w Tylży’), którą opublikowano w piśmie „Le Messager du Haut Rhin”. W roku 1809, w wieku zaledwie 18 lat, Drach złożył z sukcesem egzaminy przed wielkim rabinem Łazarzem Hirschem, uzyskując dyplom rabinacki i tytuł uczonego w Prawie. Wówczas, z polecenia Meyera Sée, zyskał zatrudnienie w Colmar, gdzie przez dwa lata pracował jako nauczyciel w rodzinie zamożnego i wpływowego kupca Abrahama Javala.

Praca guwernera w kolejnych bogatych domach na prowincji nie była jednak tym, o czym marzył młody, zdolny rabin o reformatorskich poglądach — coraz częściej rozmyślał o opuszczeniu Alzacji i zamieszkaniu w stolicy Cesarstwa. Okazja nadarzyła się w roku 1811, gdy komisja wojskowa nie zakwalifikowała go do poboru ze względu na słaby wzrok. Wolny od zobowiązań opuścił rodzinną Alzację i nie bacząc na sprzeciw ojca przeniósł się do Paryża, gdzie osiedliło się wielu jego współwyznawców, szukających swobody, której nie odnajdywali w tradycyjnych wspólnotach żydowskich na prowincji. Także Dawid Drach nie chciał spędzić reszty życia jako rabin niewielkiej gminy — aspirował wyżej, widząc możliwość zrobienia kariery w powołanym przez Napoleona żydowskim Centralnym Konsystorzu6. Jako uczeń Sintzheima, ciesząc się protekcją wpływowej rodziny Javalów i będąc pewnym własnych kompetencji, miał wszelkie widoki na to, by przyłączyć się do grona reformatorów skupionych wokół konsystorza i odegrać znaczącą rolę w procesie emancypacji francuskich Żydów. Po latach wyjawił też nieco bardziej przyziemne powody swej „ucieczki”, bardzo surowo oceniając alzackich współbraci — w swej książce De l’harmonie entre l’Eglise et la synagogue [7] napisał: „[Paryscy Żydzi] byli tak różni od naszych alzackich Żydów, ignorantów, prymitywnych, pazernych na pieniądze…”.

W 1812 r. zamieszkał w paryskiej dzielnicy Beaubourg, gdzie skupiała się większość społeczności żydowskiej. Jego tytuły naukowe sprawiły, że bez trudu znalazł posadę. Rabin Sintzheim wprowadził go do urzędów związanych z konsystorzem, a w domu przemysłowca Barucha Weila [8] polecił jako nauczyciela i wychowawcę. Oprócz tego Drach często głosił kazania w synagodze przy Rue de Geoffroy-Langevin, prześcigając sławą wielkich rabinów Abrahama de Colonę i Emanuela Deutza, którzy z racji swego pochodzenia (odpowiednio z Mantui i Koblencji) w kontaktach z paryską gminą borykali się z problemami językowymi.

Ponad aktywność natury religijnej Drach przedkładał jednak zaangażowanie w studia świeckie, w tym nad greką i łaciną. W 1818 roku uzyskał świecki tytuł bakałarza i dyplom l’Ecole Normale de Paris, uprawniający do pracy w szkolnictwie. Opublikował też pracę zatytułowaną Haggada ou Cérémoniel des deux premières soirées de Pâque (‘Hagada albo Uroczystość dwóch pierwszych nocy Paschy’), we wstępie do której dał wyraz swym reformatorskim poglądom. Pisał, że książka stanowi odpowiedź na „wyrażane przez lata przez francuską synagogę pragnienie dostępu do publikacji w języku pospolitym”.Drach był pierwszym francuskim rabinem mogącym poszczycić się tak różnymi tytułami i dyplomami naukowymi, a jego wiedza przyniosła mu uznanie reformatorów, w tym znanego francuskiego matematyka Olry’ego Terquema, ale także rabina Deutza, który oddał mu rękę swej córki Sary, wprowadzając go tym samym do żydowskiej elity Francji.

Małżeństwo to w krótkim czasie zostało pobłogosławione trojgiem dzieci: w 1818 r. urodziła się Klarysa, rok później Różyczka (Rosina), a w 1821 r. syn August (żadne nie nosiło tradycyjnie żydowskiego imienia!). W 1819 r. rabbiemu Drachowi powierzono kierowanie szkołą żydowską w Paryżu, gdzie — zgodnie z nakazem jej władz — miał dążyć do „ułatwienia młodzieży zdobywania wykształcenia religijnego, moralnego i obywatelskiego, tak, by poznała i wypełniała swoje obowiązki wobec Boga, Władzy i Ojczyzny, zgodnie z decyzjami doktrynalnymi Wielkiego Sanhedrynu”. Dodatkową sławę młody rabin zyskał jako autor ód z okazji narodzin księcia Bordeaux [9] czy otwarcia synagogi Notre-Dame de Nazareth [10].

W ciągu kilku lat Dawid Drach zaspokoił swoje ambicje: był absolwentem studiów licencjackich i posiadaczem dyplomu akademickiego, rabinem i dyrektorem szkoły, pisarzem i ojcem rodziny. Wydawało się, że jego kariera przebiega gładko i bezproblemowo. W 1821 r. rozpoczął jednak pracę naukową nad projektem, który miał odmienić całe jego życie. Rabin Drach postanowił zrekonstruować hebrajski tekst Tory na podstawie Septuaginty, dochodząc do przekonania, że greckie tłumaczenie jest bardziej autentyczne niż oryginał hebrajski, który — jak głosił — uległ w ciągu wieków znacznym zniekształceniom. Przez dwa lata studiował to zagadnienie, konfrontując Torę z Biblią chrześcijańską, mając w ten sposób również codzienny kontakt z księgami Nowego Testamentu. Nie krył rezultatów swych budzących kontrowersje badań i w końcu rabin de Colona zabronił mu dalszych prac, grożąc usunięciem z gminy. Coraz większe napięcia pojawiły się także w stosunkach z teściem, rabbim Deutzem, i innymi członkami gminy.

Lektura Nowego Testamentu i brak zrozumienia pośród żydowskich współbraci krok po kroku oddalały go od wiary rabinicznej. W wydanym już po konwersji pierwszym Lettre d’un Rabbin converti aux Israélites ses frères (‘List nawróconego rabina do jego żydowskich braci’) napisał: „idąc w tym kierunku, zostawiłem za sobą synagogę i dotknąłem progu Kościoła”. Przyznał też, że skłonność, choć niejasna, ku religii Chrystusa objawiała się w nim na długo przed przyjazdem do Paryża; że przemyśliwał o niej zawsze, gdy miał okazję nauczać gojów i obserwować wpływ, jaki wywierały na ich życie „chrześcijańska miłość i miłosierdzie”. Wszystko to skłaniało go ku refleksji nad własnym zbawieniem i z czasem pociąg ku chrześcijaństwu stał się, jak pisał, „tak silny, tak pełen mocy, że już niemożliwy do odparcia”.

W styczniu 1823 r. pozostający na marginesie swojej wspólnoty Dawid Drach rozpoczął, mimo sprzeciwu żony, poznawanie nauki katolickiej pod kierunkiem ks. Jana Marii Burniera-Fontanela, dziekana paryskiego wydziału teologicznego, a 29 marca tego samego roku wysłał do konsystorza list z rezygnacją. Potwierdził, że w Wielki Czwartek tego roku wyrzekł się judaizmu, a w Wielką Sobotę w katedrze Notre Dame wraz ze swymi córkami przyjął chrzest z rąk arcybiskupa Hiacynta Ludwika de Quelena, ordynariusza Paryża. August, jego półtoraroczny syn, został ochrzczony kilka dni wcześniej w kościele St-Jean-François.

Tak oto rabin Dawid Drach stał się Pawłem Ludwikiem Bernardem Drachem, przyjmując pierwsze imię na cześć Apostoła Narodów. Katolicka gazeta „L’Ami de la Religion” określiła przyjęcie Dracha na łono Kościoła katolickiego „podbojem doniosłym i chwalebnym”.

Konwersja przyniosła Pawłowi Drachowi spokój sumienia, ale zachwiała życiem zawodowym i rodzinnym. Stracił wszystkie dotąd zajmowane stanowiska, zadowalając się pracą bibliotekarza w różnych stołecznych instytucjach. Stracił także dach nad głową, znajdując schronienie na plebanii u zaprzyjaźnionego katolickiego kapłana. Odwrócili się od niego przyjaciele, na dodatek stracił żonę, a o mały włos również dzieci. Sara Drach, córka rabina Deutza, nie mogąc się pogodzić z decyzjami męża, wykorzystała koneksje ojca i z pomocą barona Jakuba Mayera de Rothschilda wywiozła córki i syna do Londynu. Zrozpaczony Paweł Drach rozpoczął poszukiwania, jeżdżąc do Metzu, Moguncji i Frankfurtu. Dopiero po roku udało mu się ustalić, że żona i dzieci przebywają w Anglii. Dzięki znajomości z księciem Juliuszem de Polignakiem [11], posiadającym rozległe kontakty za Kanałem, podjął starania o powrót rodziny do Francji. Brytyjczycy wydalili Sarę Drach w listopadzie 1824 r., ale ta odmówiła powrotu do męża, nawet kosztem rozdzielenia z dziećmi.

Rabin-konwertyta postanowił opuścić Francję i wyjechać z dziećmi do Rzymu. Jego córki rozpoczęły edukację w szkole sióstr Sacré Coeur, a syn w niższym seminarium Kongregacji Propagandy Wiary. On sam kontynuował studia teologiczne i pracował nad tekstami, których lektura stanowiła dla wielu Żydów inspirację do porzucenia dotychczasowej religii [12]. Paweł Drach z czasem zaczął się jawić jako jeden z ważniejszych świadków Chrystusa wobec Synagogi, tym więcej, że jego przepowiadanie było wolne od źle pojętej neofickiej gorliwości, która wielu mu podobnym nakazywała lżenie dawnych współwyznawców [13]. Dzięki temu stał się dla Żydów przykładem, pociągając m.in. braci Liebermannów, których znał jeszcze z czasów młodości spędzonej w Alzacji. Z siedmiu synów rabina Saverne aż pięciu konwertowało na katolicyzm, a wśród nich Jakub Liebermann, który przyjął na chrzcie imię Franciszek i stał się fundatorem Zgromadzenia Najświętszego Serca Maryi [14], a po śmierci, na mocy dekretu św. Piusa X, jest znany w Kościele jako czcigodny Sługa Boży.

Ostatnie lata swego życia Paweł Ludwik Bernard Drach, uznany uczony-orientalista, spędził w Rzymie, pracując jako bibliotekarz Kongregacji Propagandy Wiary. Z perspektywy Wiecznego Miasta oglądał owoce swej konwersji — jednym z nich była osoba księdza Pawła Augustyna Dracha, jego syna, któremu francuska biblistyka katolicka zawdzięcza obszerne komentarze do Listów Apostolskich i Apokalipsy św. Jana (La Sainte Bible, Paris, 1869). Zmarł w Rzymie w ostatnim dniu stycznia 1865 roku.

---*---

"Rozważajcie tę świętą księgę!"
List nawróconego rabina do jego żydowskich braci o motywach tegoż nawrócenia.

Gdy Pan, poprzez dar swej łaski, raczył mnie natchnąć postanowieniem o porzuceniu faryzejskiego kultu obecnej synagogi, bym wstąpił do świętej i prawdziwej religii Izraela, którą może być tylko religia katolicka, rzymska i apostolska, powziąłem zamiar wyłożenia Wam motywów tego kroku, który wywołał wśród Was tak wielkie poruszenie. Miałem nadzieję, że być może z woli Boga me pismo posłuży Wam jako środek ku zbawieniu, ale ciężkie próby, którym za sprawą Boskiej Opatrzności zostałem poddany wkrótce po moim chrzcie — a części z nich dopiero co położyła kres — zamiar ów kazały mi porzucić.

Tak, moi drodzy Bracia, powtarzam wam, religia katolicka apostolska i rzymska jest religią naszych przodków, religią, która ostatecznie została objawiona wraz z nadejściem naszego Pana Jezusa Chrystusa, tego Mesjasza tyleż razy obiecywanego naszemu narodowi. Boski Zbawiciel sam to oznajmił wobec zgromadzenia naszych ojców: „Nie mniemajcie, że przyszedłem rozwiązywać Zakon albo proroków. Nie przyszedłem rozwiązywać, ale wypełnić — Nolite putare quoniam, veni solvere legem aut prophetas, non veni solvere, sed adimplere” (Mt 5, 17). A w przypowieści o złym bogaczu, którą wygłosił faryzeuszom, gdy ów potępiony prosi naszego ojca Abrahama o posłanie Łazarza, by ten jego pięciu braci pouczył — patriarcha jedynie odpowiada: „Mają Mojżesza i proroków, niechże ich słuchają — Habent Moisen et prophetas, audiant illos” (Łk 16, 29).

Istotnie, święta księga, której strażnikami Bóg was uczynił dla dobra swego Kościoła, zawiera wszystkie prawdy chrześcijaństwa. Ach! Niech będzie Wam dane czytać ją bez tej zgubnej zasłony, która utrzymuje Was w stanie niepojętego zaślepienia, jakby nie zostało to przepowiedziane przez proroków jako kara za Wasze nieposłuszeństwo! Skoro uznajecie autentyczność tej księgi, która „droższa jest nad wszystkie bogactwa, a nic z tego, co zwykło się pożądać, nie może być z nią porównane” (Prz 3, 15), pozostaje mi już tylko zachęcić Was do jej otwarcia.

Poczynając od obietnicy złożonej naszemu ojcu Abrahamowi, że to z niego wyjdzie Odkupiciel, oznajmionej mu jako pierwszemu człowiekowi, aż po Malachiasza, w grobie którego został zamknięty dany naszemu narodowi przywilej wybraństwa i przepowiadania przyszłych wydarzeń, zobaczycie cały ciąg proroctw zapowiadających poprzez epoki — z ogromnym wyprzedzeniem i z olbrzymiego od wydarzenia dystansu — najdrobniejsze detale dzieła odkupienia, które dokonało się na krzyżu. Niektóre rozdziały psalmów i Izajasza są prawdziwymi ewangeliami N[aszego] P[ana] Jezusa Chrystusa. Inne fragmenty Starego Testamentu pozostaną dla Was, pomimo bystrości rabinów, pismami niedostępnymi i chaosem mnożących się trudności, dopóki Waszym nieszczęściem będzie odrzucanie tych tak prostych i oczywistych wyjaśnień z Ewangelii płynących, i odtrącanie nauki, która jest ich nieuniknioną konsekwencją.

Wasz niezrozumiały upór wciąż ściąga na Was karę przez Mojżesza, naszego nauczyciela, zapowiadaną, gdy w pełnym słońcu błądzicie po omacku, gdy światło Ewangelii na Waszych oczach jaśnieje pełnią swego blasku: czytajcie wreszcie, zaklinam Was, rozważajcie tę świętą księgę. Ach! Jaka radość rozpiera serce szczerego Izraelity przy tej lekturze i jakim zachwytem przepełnia prawdziwy sens owych wzniosłych przepowiedni strzeżonych przez proroków w świętym skarbcu historii naszego narodu! Jaki naród był kiedykolwiek bliżej zrozumienia wielkiej prawdy odkupienia Izraela i pogan aniżeli ten, który przez długie wieki był strażnikiem obietnicy Boga i powiernikiem Jego zamysłów wobec wszystkich narodów na ziemi?
To właśnie pośród naszego narodu raczył wcielić się Syn Boży, ów Mesjasz wywodzący się — według ciała — z rodu Dawida, tak u nas czczonego i szanowanego. Mesjasz hańby i chwały jednocześnie, przyzywany przez sprawiedliwych spośród nas z pewnym zniecierpliwieniem. Do tego stopnia, że prorok Izajasz, mówiąc o wydarzeniu oddalonym w czasie o ponad 200 lat, które miało o prawie cztery wieki wyprzedzić prawdziwe nadejście Sprawiedliwego, woła w świętym uniesieniu, jakby bieg czasu chciał przyspieszyć: „Spuśćcie rosę, niebiosa, z wierzchu, a obłoki niech zleją z deszczem sprawiedliwego; niech się otworzy ziemia i zrodzi zbawiciela, a sprawiedliwość niech wzejdzie zarazem” (Iz 45, 8). Tak samo nasz ojciec Jakub, zebrawszy swe dzieci, zapowiada, co nastąpi u kresu dni i po oznaczeniu takiego właśnie czasu wcielenia N[aszego] P[ana] Jezusa Chrystusa, do którego przystąpią wszystkie ludy ziemi, przerywa nagłym wołaniem: „Wybawienia Twego czekam, o Panie!”.

Jednakże wyznawcy dawnego prawa, jedyni prawdziwi Izraelici, nie przypisywali — jak naucza obecna synagoga, zwłaszcza w swych 13 aktach wiary [15] — wyczekiwanemu Mesjaszowi misji sprowadzenia na Ziemię Świętą wygnanych Żydów, lecz tę [misję], przez którą miałoby — jak to sprawił N[asz] P[an] Jezus Chrystus — dokonać się nasze zbawienie. Niezaprzeczalny tego dowód przetrwał do dnia dzisiejszego w modlitwie zwanej Osiemnastoma błogosławieństwami, którą trzy razy dziennie odmawiacie. Jej formuła została sporządzona wiele wieków przed narodzinami Zbawiciela przez wielką synagogę, w której pod przewodnictwem skryby Ezdrasza zasiadało 120 uczonych, w tym wielu proroków. Błogosławieństwo na nadejście Mesjasza przybrało taką formę: „Spraw, by zakwitła gałąź dawidowa, i roztocz jej panowanie mocą swego zbawienia, albowiem co dzień Twego zbawienia czekamy. Bądź błogosławiony, o Panie, który sprawiasz, że rozkwita moc zbawienia”.

W błogosławieństwie, w którym uczeni pozostawili wiernym modlitwę o powrót ich wciąż rozproszonych w świecie braci, dziesięciu plemion w szczególności, żadnej wzmianki o Mesjaszu nie znajdujemy. Oto ona w całości. Dziesiąte błogosławieństwo: „Na wielkiej trąbie zagraj, by naszą wolność obwieścić. Sztandar rozwiń, aby połączyć naszych rozrzuconych braci. Zbierz nas z czterech stron świata. Bądź błogosławiony, o Panie, który łączysz wygnańców ludu Twego, Izraela”. Z tych samych powodów nasz naród był pierwszym, któremu Pan zechciał obwieścić nadejście królestwa niebieskiego, najpierw przez Jana, swego poprzednika, a potem własnymi słowy. Tak, to przecież jako „Król Izraela” pojawił się na ziemi (J 1, 49; 12, 13) i cierpiał jako „Zbawca i Odkupiciel Izraela” (Dz 13; Łk 25, 21). To wobec naszego narodu dokonał swych, jakże prawdziwych cudów, by umocnić nas w dobrej nowinie, którą przynosił (Mt 4, 20; Mk 1, 23; Łk 4, 33; J 4, 46, Dz 2, 22 i 10, 37–39) To spośród nas wybrał swych uczniów i Apostołów; to tu, na naszej ziemi, ustanowiony został nie tylko pierwszy Kościół, ale i centrum religii chrześcijańskiej (Dz 15); i wreszcie to wśród naszego ludu tryumfował ten pierwszy, jeden z naszych braci (Dz 6–7), swą krwią pieczętujący prawdę, której był świadkiem. Wówczas otwiera się ta chwalebna droga męczeństwa — nadziemska wręcz — przekazywana najpierw przez Apostołów jako świadectwo tego, co sami widzieli i słyszeli (Dz 4, 20; 1 Kor 9, 1; 1 J 1, 1), a następnie przez tysiące wyznawców Jezusa Chrystusa. I wreszcie, zgodnie ze słowami sprawiedliwego Symeona, światło, które oświeci narody przynosząc chwałę „ludowi Twemu, Izraelowi — Lumen ad revelationem gentium, et gloriam plebis tuae, Israel” ( Łk 2, 31).

Tekst za: P. L. B. Drach, Lettre d’un rabbin converti, aux Israélites ses fréres, sur le motifs de sa conversion, Paryż 1825.

---*---

Przypisy:

[1] Mowa o bodaj najpopularniejszej na świecie Encyklopedii katolickiej wydawanej od 1907 r. przez nowojorskie wydawnictwo Robert Appleton & Co.

[2] We Francji, podobnie jak w wielu innych krajach europejskich, przyjmowanie przez Żydów nazwisk wiązało się z likwidacją przywilejów stanowych i uchwalaniem praw emancypacyjnych nadających starozakonnym takie same prawa jak innym obywatelom.

[3] Jesziwa — szkoła talmudyczna, do której posyłano na nauki chłopców, którzy ukończyli 13. rok życia.

[4] Napoleon ogłosił powołanie Sanhedrynu, który miał stworzyć nową organizację wszystkich synagog w Europie. W jego zamiarach miało to dopomóc w podbiciu i zjednoczeniu pod francuską hegemonią całego kontynentu. Do uprawnień Sanhedrynu miała należeć interpretacja ustaw judaizmu zgodnie z wymogami czasu. Sanhedryn liczył 71 członków — rabinów i świeckich. Na jego siedzibę wybrano Paryż. W 1807 r. francuski minister spraw wewnętrznych wyznaczył Sintzheima przewodniczącym Sanhedrynu, Joszuę Benzoina Segre’a pierwszym, a Abrahama de Cologne — drugim asesorem. W praktyce Wielki Sanhedryn okazał się organizacją fasadową.

[5] Talmud jest komentarzem do biblijnego Pięcioksięgu (Tory), wyjaśniającym, jak przestrzegać prawa mojżeszowego w warunkach diaspory.

[6] Centralny Konsystorz Francji został powołany 15 marca 1808 r. przez Napoleona I jako instytucja reprezentująca francuskich Żydów i zarządzająca sprawami tej mniejszości religijnej i narodowej. Tym samym dekretem cesarz Francuzów powołał także siedem konsystorzy departamentalnych.

[7] ‘O harmonii [czy też zgodności] między Kościołem a synagogą’. Tytuł może być nieco mylący, w rzeczywistości praca podnosi kwestię uznania przez Żydów Pana Jezusa za Mesjasza, ukazując Kościół jako prawdziwą kontynuację religii narodu wybranego.

[8] B. Weil był pradziadkiem (ze strony matki) francuskiego pisarza M. Prousta.

[9] Henryk, hrabia Chambord, był wnukiem Karola X. Nigdy jednak nie objął tronu Francji , który został przejęty przez liberalnego Ludwika Filipa z linii orleańskiej Burbonów. Chambord był jednak uważany przez część monarchistów za prawowitego króla Francji.

[10] Decyzją Konsystorza paryskie synagogi przyjmowały nazwy od ulic, przy których stały (np. synagoga Zwycięstwa stoi przy ulicy o tej nazwie — rue de la Victorie). W ten sposób jedna z bożnic, chcąc nie chcąc, nosi imię Najświętszej Maryi Panny z Nazaretu. Ze względu na chrześcijańską nazwę ulicy Żydzi nazywają ją po prostu „Synagogą Nazaretu”.

[11] W tym samym roku J. de Polignac został ambasadorem Francji w Londynie, co znacznie przyśpieszyło pomyślne dla P. Dracha rozwiązanie problemu.

[12] W 1825 r. P. Drach opublikował swój pierwszy List rabina konwertyty…, a w latach 1826 i 1833 dwa kolejne, w których wzywał Żydów do porzucenia niewierności i wiecznego potępienia jako jej konsekwencji. Jego najważniejsze dwutomowe dzieło, De l’harmonie entre l’Eglise et la Synagogue (1844), jest znakomitym świadectwem przepajającego autora ducha apostolskiego.

[13] Takich neofitów P. Drach napominał, mówiąc o samym sobie, iż „nie może stać się jego intencją znieważanie narodu, do którego zawsze będzie należał przez wzgląd na własne urodzenie”.

[14] W 1848 r. do zgromadzenia dołączyli nieliczni pozostali po rewolucyjnych zawieruchach członkowie Seminarium Ducha Świętego; przyjęto wówczas wspólną nazwę Zgromadzenie Ducha Świętego pod Opieką Niepokalanego Serca Maryi (Congregatio Sancti Spiritus sub tutela Immaculati Cordis Mariae).

[15] Sformułowane w XII w. przez słynnego rabina Mojżesza Majmonidesa w ramach jednej z wielu podejmowanych wówczas prób zestawienia podstawowych zasad wiary żydowskiej. Początkowo krytykowane, 13 aktów wiary jest obecnie akceptowane przez większość wyznawców judaizmu.

Się zazieleni?

2011-04-04T14:22:00.010+01:00

W najbliższą sobotę fundacja Summorum Pontificum organizuje w Warszawie drugą konferencja z cyklu „Zwróćmy się ku Panu”, która tym razem nosi tytuł „Czy spustoszona winnica znów się zazieleni? Kryzys Kościoła i drogi wyjścia” (z kryzysu, a nie z Kościoła – jak mniemam).

Wszystkim uczestnikom szczerze i zupełnie nie po chrześcijańsku zawiszczę możliwości udziału w konferencji, która może się okazać – dzięki zaproszonym gościom – bardzo inspirująca. Gwiazdami mającymi brylować na tym naukowo-katolicko-tradycjonalistycznym salonie mają być ks. Paul Aulagnier i dr Leo Darroch. To oni przez różne osoby reklamowani są na portalach i stronach internetowych tak, że momentami gubi się gdzieś świadomość, że oprócz nich wykłady wygłoszą także inni interesujący prelegenci. Będą nimi filozof i teolog dr Lech Szyndler oraz pani Maria Kominek, dominikańska tercjarka, autorka wielu publikacji poświęconych teologii, szczególnie liturgii i liturgice*.

Szyndlera nie raz słuchałem, Kominkową wciąż czytuję, więc wykłady obojga mogę z przekonaniem polecić.

Gdy idzie o dr. Darrocha, to słuchałem go w Rzymie przy okazji jednej z konferencji Una Voce. Człowiek to inteligentny, sympatyczny i oddany sprawie, którą reprezentuje, ale – gwoli szczerości – mówca z niego średni. Zdaję sobie jednak sprawę, że może być to szalenie subiektywne wrażenie i że pewnie przemawia przeze mnie jakiś rodzaj tęsknoty za postaciami hrabiego de Saventhem i Michaela Daviesa, których spotkałem i których słuchałem przed wieloma już laty przy podobnej okazji. Tak czy inaczej Leo Darroch z pewnością może służyć za skarbnicę wiedzy nt. działalności katolickich tradycjonalistów (zwłaszcza tych świeckich) w Zachodniej Europie w okresie przynajmniej trzech ostatnich dekad. O tym zaś, że sprawdza się jako przewodniczący UVI świadczy fakt, że wyciągnął tę organizację z oczywistego kryzysu, który ujawnił się po śmierci Michaela Daviesa, gdy w ciągu trzech lat (2004-2006) zawiadywało nią aż trzech prezesów (tymczasem Davies robił to 12 lat, a de Saventhem ćwierć wieku!).

Co się zaś tyczy księdza Aulagniera, to żałuję, iż nie będę mógł go wysłuchać przede wszystkim, dlatego że jego postać obrosła jakimś rodzajem legendy, w myśl której wielu chce w nim widzieć jedynego prawdziwego „lefebrystę”. Organizatorzy konferencji – jak czytam na forum Rebelii – sami określają go „prawą ręką arcybiskupa Lefebvre’a” (trzymając się faktów trzeba stwierdzić, że był drugim asystentem przełożonego generalnego FSSPX, a więc nie prawą, lecz lewą ręką – ale to już tak ładnie nie brzmi). Jakby nie było zastanawiam się jak l’abbé Aulagnier ocenia dziś swoje poparcie dla koncepcji przyjęcia przez Bractwo Św. Piusa X statusu podobnego temu, który przyjęli księża z Campos; dziś, gdy widzi opłakane skutki tej decyzji. Zmartwiła mnie jednak decyzja o zmianie tematu jego wykładu - miał brzmieć bardzo interesująco, bo: „Nieobecność potępień doktrynalnych we współczesnym Kościele. Czy herezje zniknęły?”. Po zmianie usłyszymy wykład pt. "Abp Marcel Lefebvre – wierność katolickiej doktrynie", a więc prelegent będzie mówił o rzeczy dla większości uczestników oczywistej. Szkoda.

Mam też nieodparte wrażenie, że wizyta o. Aulagniera budzi w niektórych "tradsach" rodzaj uczuć o delikatnie nieekumenicznym charakterze – wewnątrztradycjonalistycznie nieekumenicznym. Nie sądzę, by postawa zaproszonego gościa mogła to jakkolwiek uzasadnić - trzeba dać sobie na wstrzymanie.

Swoją drogą zastanawiam się cóż ciekawszego w kwestii kryzysu w Kościele może mieć do powiedzenia prezes fundacji SP, pan Robaczewski, od tego, co mógłby powiedzieć ksiądz Najmowicz. Ten pierwszy ma wygłosić godzinny wykład, a ten drugi - który mimo młodego wieku oglądał ów kryzys już z wielu perspektyw - ma się wcielić w rolę Grażyny Torbickiej i ładnie zagaić. Błąd.

Czekam na nagrania, a najlepiej na filmy w serwisie YouToube.

---*---

* Nie jest chyba wiedzą powszechną, że Maria Kominek jest z pochodzenia Bułgarką i konwertytką z prawosławia.

Katolicyzm w skali 1:87

2011-04-02T23:01:00.002+01:00

Specjalizujący się w modelarstwie kolejowym sklep Mikron Model Railways mieszczący się w Taunton w zachodnioangielskim hrabstwie Somerset ma w swojej ofercie miniatury osób uczestniczących w katolickich uroczystościach pogrzebowych. Pod kodem produktu 10520 kryje się „catholic funeral”, a więc „6 figurek ukazanych na zdjęciu oraz trumna ozdobiona wieńcami”, której z jakichś przyczyn nie sfotografowano.

Warto docenić detale, które świadczą, że pogrzeb ten odprawia się najpóźniej w czasach zmierzchu zarówno kolei parowej jak i liturgii rzymskiej, a więc na przełomie lat 60 i 70 XX wieku. Celebrans ma na głowie biret i choć jego ramion nie okrywa kapa, to trzeba wiedzieć, że nie wszędzie była ona stosowana. Biedniejsze katolickie parafie (a takich w Anglii było wiele) po prostu nie mogły sobie na taki luksus pozwolić (teraz problem zapewne rozwiązanoby za pomocą poliestrowego ersatzu). Szkoda, że na zdjęciu nie ma trumny. Jeśli jest ona niewielka i na dodatek biała, tzn., że chowane jest dziecko poniżej siódmego roku życia i biała stuła na ramionach celebransa nie jest efektem pomyłki. Wszyscy ministranci ubrani są w komże, pod którymi noszą porządne sutanelle – nie ma żadnych dziadowskich alb (o komżach do kompletu z jeansami i adidasami nawet nie wspominając). Warto na to zwrócić uwagę, bo są proboszczowie, którzy każą ministrantom służącym do mszy „trydenckich” zakładać alby twierdząc, że sutanella jest „zwyczajem niemieckim”. Czy robią to z głupoty czy ze skąpstwa (alba z prześcieradła jest przecież tańsza niż porządna sutanella) tego nie wiem, ale widok jest żałosny. Mamy więc krucyfera niosącego bardzo przyzwoity krzyż procesyjny, nawikularza trzymającego w prawej ręce łódkę z kadzidłem, a w lewej kociołek z wodą święconą. Jest też turyferarz, który trzyma kadzielnicę. Nie wiadomo jedynie gdzie podziało się kropidło.

I tu kończą się miłe widoki. Z osób świeckich w pogrzebie uczestniczy tylko para staruszków. Ona trzyma w ręku bukiet białych kwiatów, a on zdaje się coś czytać - może śledzi modlitwy księdza zerkając do mszalika. Jaka tragedia wydarzyła się w ich domu, że to dziadkowie, a nie rodzice chowają małe dziecko; że nie ma tam nikogo więcej z rodziny i spośród przyjaciół? To wie chyba tylko projektant tych miniaturek.

Prawda, że podczas podróży koleją – niezależnie czy w Anglii, czy w Polsce - często w oddali można dojrzeć jakiś cmentarz, jednak to, że "catholic funeral" znajduje się w ofercie sklepu modelarskiego w czasach, gdy śmierć powszechnie wypierana jest z ludzkiej świadomości, warte jest zauważenia - szczególnie podczas „Kościelnego safari”.

Tak czy inaczej – zgodnie z informacją producenta - model katolickiego pogrzebu jest kompatybilny z modelem kolejki elektrycznej o symbolu „OO” (1:76).

"Rzymska opcja", niemoc i kolegialne zaczadzenie

2011-04-02T13:28:00.009+01:00

Pamiętam jak pewien prałat tłumaczył ministrantom uradowanym wydaniem przez Ojca Świętego motu proprio Summorum Pontificum, że „papież nie jest proboszczem, a biskupi nie są jego ministrantami” i że nie ma się jeszcze z czego cieszyć, bo „na szczęście mamy kolegializm”. Można byłoby oczywiście stwierdzić z lekceważeniem, że jest to znakomita ilustracja angielskiego powiedzenia, że „nie masz głupca nad starego głupca”. Problem w tym, że po ostatnim soborze podobnych mędrców strojnych w mantolety mamy wielu – zbyt wielu. I to nie tylko w Polsce.

Przeglądając numery Heralda sprzed kilku miesięcy zauważyłem artykuł dr. Williama Oddiego zatytułowany „Why we waited 15 years for an Ordinariate”. Dr Oddie był niegdyś wydawcą tego tytułu, a do dziś pozostaje jego stałym współpracownikiem. Warto dodać, że jest też konwertytą z anglikanizmu i autorem kilku książek, z których najbardziej znaną jest wydana w 1997 roku „The Roman Option” traktująca o staraniach na rzecz powrotu anglikanów do Kościoła katolickiego i trudnościach temu towarzyszących.

W swoim artykule zamieszczonym w „Catholic Herald” Oddie krótko przypomina perypetie związane zarówno z negocjacjami konserwatywnych anglikanów z miejscową katolicką hierarchią jak i powstaniem książki. Najsmutniejszym z opisywanych przez niego faktów jest zaczadzenie biskupich umysłów soborową ideologią „ekumenizmu” i kolegializmu, w czym tkwi przyczyna tego, iż ordynariat – choć mógł istnieć już od roku 1994 – powstaje dopiero teraz. Szokujące jest też uleganie ich naciskom i decyzyjna niemoc poprzedniego papieża, który choć chciał, to nie mógł. Dziś widać, że chcieć to jednak móc, choć nie wszystkiego się chce.

Poniżej prezentuję Szanownym Czytelnikom tłumaczenie wspomnianego tekstu*.

„Dlaczego na ordynariat czekaliśmy aż 15 lat?"
William Oddie

W sobotę wieczorem odebrałem telefon od katolickiego księdza będącego niegdyś anglikańskim duchownym należącym do grupy wpływowych anglokatolików (najwyższym rangą pośród nich był Graham Leonard, biskup Londynu). Na początku lat 90. podjęli oni negocjacje z grupą biskupów pod przewodnictwem kardynała Hume’a. Tematem rozmów była możliwość wypracowania sposobu, dzięki któremu anglikanie mogliby konwertować na katolicyzm nie w sposób indywidualny, ale całymi grupami pochodzącymi z poszczególnych parafii. Powodem ekscytacji mego rozmówcy było zapoznanie się z bardziej szczegółowymi informacjami, niż te dotychczas publikowane, dotyczącymi warunków na jakich zostanie utworzony ordynariat. „Dali nam wszystko, o co prosiliśmy – powiedział. –To wszystko tam jest”.

Byłem z nim w kontakcie podczas tych odbywających się wiele lat temu negocjacji. Po każdym ze spotkań wyczerpująco informował mnie o ich przebiegu. Dostawałem obszerne notatki. Ich treść znajdowała później potwierdzenie w protokołach posiedzeń, które przeciekły do mnie od więcej niż jednego uczestnika. Te informacje stanowiły podstawę szczegółowego i wiernego opisu wydarzeń, jaki pojawił się w mojej książce zatytułowanej „The Roman Option”. Ukazała się ona jakiś czas po tym, gdy cała sprawa została storpedowana sprzeciwem pewnych angielskich biskupów. To wówczas kardynał Hume – który podczas rozmów mocno wspierał anglikańskich negocjatorów – stracił do sprawy przekonanie i wycofał swoje poparcie. Plan runął. W Rzymie kardynał Ratzinger zastanawiał się „czego boją się angielscy biskupi?”, a papież Jan Paweł pytał byłego biskupa Leonarda, „dlaczego angielscy biskupi są tak nieapostolscy?”

Kiedy moja książka pojawiła się na księgarskich regałach kardynał Hume kategorycznie zaprzeczył moim słowom (dobitnie dając do zrozumienia , że przytoczone przeze mnie cytaty ze słów kardynała Ratzingera i papieża były oczywistym wymysłem) i ostro ją skrytykował. To potępienie ukazało się w formie wspólnego stanowiska biskupów Anglii i Walii, pomimo że zaledwie kilku z nich mogło ją w tym czasie przeczytać.
Tak więc zostałem publicznie napiętnowany przez własnych pasterzy jako kłamca. Długotrwała korespondencja z autorem tego oświadczenia (jednym z westminsterskich biskupów pomocniczych) i upieranie się, że zacznę publikować protokoły z posiedzeń, by udowodnić, że mówię prawdę, sprawiła że uzyskałem jego wycofanie. Ponieważ jednak w rzeczywistości nie byłem skłonny sugerować, że kardynał Hume kłamie, lub jest w całkowitym błędzie, poczułem głęboką ulgę, gdy doszliśmy do porozumienia – pomimo że ucierpiała na tym moja książka.

Dlaczego się martwiłem? Zastanawiałem się nad latami poświęconymi pracy nad książką. Wiele mniej ludzi wiedziało o wycofaniu oświadczenia biskupów na jej temat niż o oficjalnym jej potępieniu. Pojawiła się jednak interesująca odpowiedź w tej kwestii sprawiając, że poczułem się trochę lepiej. Otrzymałem niezwykłą wiadomość od mojego wydawcy. Zadzwonili do mnie z HarperCollins Publishers, że nuncjusz papieski zamówił sześć kopii mojej książki – „The Roman Option” będzie czytana w Rzymie! Ale przez kogo? Intrygujące pytanie.

Czas mijał. Ordynowano kobiety-księży. Pojawił się rodzaj odrębnego Kościoła w Kościele Anglii, który ogłosił, że pozostaje poza komunią z nimi i tymi biskupami, którzy je ordynowali. Posiadał on własnych „nieterytorialnych” biskupów, z których część po upływie dziesięciu lat wznowiła negocjacje z Kościołem katolickim. Tym razem jednak nie z angielskimi biskupami, do których nie mieli już zaufania, ale w samym Rzymie i bardzo dyskretnie.

Pewnego dnia odebrałem telefon z Wiecznego Miasta. To był jeden z członków Kongregacji Nauki Wiary, której prefektem był wówczas obecny papież. Zostałem poproszony o przyrzeczenie zachowania w sekrecie nazwiska mego rozmówcy, a nawet – w tamtym czasie – samego faktu, że rozmowy mają miejsce. Sprawa jest jeszcze na wczesnym etapie i dotyczy delikatnej materii – mówił – ale istnieje realna możliwość poruszania się po ścieżkach wytyczonych podczas wcześniejszych negocjacji. Czytali moją książkę. Czy możemy porozmawiać? Powiedziałem im, że z oczywistych powodów nie pozostaję już w tak ścisłych kontaktach ze stroną anglikańską jak to było niegdyś, ale że jednej rzeczy jestem pewien: cała sprawa zostanie storpedowana przez angielskich biskupów katolickich, jeśli nie będą trzymani od niej z daleka – nie powinni mieć nic do powiedzenia. Zapanowała cisza. „Pańskie uwagi zostały odnotowane” – powiedział. Było dla mnie jasne, że jeśli angielscy biskupi nie zostali jeszcze poinformowani to znaczy, że decyzja została już podjęta.

Czas znów mijał, choć tym razem upłynęło go mniej. Ku zdziwieniu i przerażeniu niektórych biskupów katolickich konstytucja Anglicanorum coetibus została opublikowana. Teraz ogłasza się nam (uśmiechałem się) za pośrednictwem Heralda, że „diecezje Anglii i Walii przekazały ćwierć miliona funtów na fundusz ordynariatu” i że „w miejscach, w których utworzą się grupy konwertytów miejscowe katolickie diecezje zapewnią byłym anglikańskim duchownym pomoc zarówno w zakresie zakwaterowania jak i utrzymania”. O kurcze! Czy to oznacza, że w każdej diecezji, nawet na południowym wybrzeżu?

Wyjaśniłem w poprzednich wpisach, dlaczego uważam, że jest to ruch we właściwym kierunku. Mam tylko jedno pytanie. Dlaczego nie mogło do tego dojść 15 lat temu? I jaka jest odpowiedź na pytania papieża Jana Pawła II i kardynała Ratzingera: czego boją się angielscy biskupi? I na trudniejsze jeszcze pytanie: dlaczego angielscy biskupi są tak nieapostolscy?

Być może sprawy dziś wyglądają już inaczej. Musimy się żarliwie modlić, by tak właśnie było.

-------

* Zapewne nie jest ono wolne od mankamentów, bo hasłowość języka angielskiego zupełnie nie idzie w parze z moim wielomówstwem, ale ufam, że mimo pośpiechu jest to tekst zdatny do lektury.